Du kích ca (The Partisan Song) Đỗ Nhuận (1945)

Marcia

Anh em trong đoàn quân du kích cùng nhau vác súng lên nào!
My brothers of the guerrilla squad, together we take up arms
Đi lên! Đi lên! Xuyên qua rừng qua núi
Arise! Arise! Through forests, past mountains
Trong mây mờ đêm tối vượt suối băng ngàn.
In thick clouds, dark of night we ford streams and cross mountain forests.

ĐK
Giặc tiến tới đây, sùng kia cùng nhau cướp lấy!
If the enemy advances here, we'll snatch their guns!
Nhằm cùng nhau bắn mấy viên là mấy quân thù.
Aim together, each cartridge is for an enemy soldier.
Đi lên! Đi lên! Giết quân thù cho hết
Advance! Advance! Kill the enemy till they're gone
Chúng ta kiến quyết giải phóng nước nhà.
We're resolved to liberate the land

Đi lên trong đoàn quân du kích cùng lắp lưới lê vào.
Advance with the partisan squad, together we fasten our bayonets
Xung phong! Xung phong! Ngắm quân thù xông tới
Attack! Attack! Aim at the enemy and rush forward
Cướp lương thực khí giới cùng phá đồn
Snatch rations and weapons, destroy their posts.

ĐK

Đoàn du kích quân với dân nhường như cá với nước
The partisan squad with the people is like a fish in water
Nhịp đều chân bước tiến theo Tổ quốc anh hùng.
Step in time, advance with the heroic Fatherland
Đi lên! Đi lên! Ta trung thành hăng hái
Advance! Advance! We're faithful and eager.
Dưới quốc kỳ phấp phới màu đỏ sao vàng.
Under the nation's flag, flapping red with a yellow star.

nguồn: Đỗ Nhuận, Chiến thắng Điện Biên: Tập Bài hát Một Tác giả (Nxb Âm Nhạc, 1962) và Thụy Loan, Lược sử Âm nhạc Việt Nam: Giáo trình cho Bậc Đại học (Nhạc Viện hà Nội; Nxb Âm Nhạc, 1993).


Theo tập nhạc Chiến thắng Điên Biên - "Sáng tác tại Sơn-la khi anh em trong tù chuẩn bị vượt ngục."
Trong một cuộc phỏng vấn với Cao Nhị "... Du kích ca làm tết năm 44, thời kỳ chúng tôi rậm rích chuẩn bị vũ trang vượt ngục" ("Gặp Đỗ Nhuận," Văn hóa 9/1969, 28-30)

Trong quyển hồi ký của ông, Đỗ Nhuận viết rằng "Du kích ca" (và việc chuẩn bị ấy) được thực hiện vào lúc Tết 1945.  "Sau Tết âm lịch (1945), không khí nhà tù khẩn trương hẳn lên ... Vào buổi tối, trong các trại, anh em cuộn chiếu lại làm súng, vác trên vai, tập đi đều, quay trái, tập hô" (Đỗ Nhuận, Âm thanh Cuộc đời (Nxb Âm nhạc, 2003), tr. 127).

Lúc ấy chắc dân quân và du kích chưa được đào tạo đúng đắn.  Song sách sử nhạc Việt cũng kể về "tư tưởng chiến thuật du kích":

Du kích ca (1945) là tác phẩm thành công nhất, tiêu biểu nhất của Đỗ Nhuận giai đoạn trước cách mạng. Bài hát là sản phẩm nghệ thuật của cao trào cách mạng ở Việt Nam những 1941-1945, thời kỳ chuẩn bị Tổng khởi nghĩa... Du kích ca thể hiện được một cách khái quát tư tưởng chiến thuật du kích trong đường lối vũ trang của Đảng lúc đó và nên được khí thế, tinh thần hăng say chiến đấu của các chiến sĩ du kích. (Âm nhạc mới Việt Nam: Tiến trình và Thành tựu (Viện Âm nhạc, 2000), tr. 141-2)

Đây là những ca từ lạc quan, tự tin, khoe khoang. Việc vượt suối băng ngàn là thành ngữ vượt mỗi khó khăn. Thực chất của bài ca này phụ thuộc vào "khí thế" và "tinh thần" là kỷ thuật du kích.

Đại đa số bài ca Việt Nam soạn theo nốt nhạc tây phương gần như bỏ các dấu ngã và dấu hỏi, và ít sử dụng đến dấu nặng.

Dấu các từ trong bài hát "Du kích ca"

không dấu - 54
dấu sắc - 38
dấu huyền - 26
dấu hỏi - 3

dấu ngã - 0
dấu nặng - 3

93.6% - là không dấu, dấu sắc, dấu huyền.

Dấu các từ trong 3 câu đầu của Tuyên Ngôn Độc Lập của Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa

không dấu -  31

không sắc - 22

dấu huyền - 33

dấu hỏi - 15

dấu ngã - 5

dấu nặng - 21

67.7% - không dấu, dấu sắc, dấu huyền

Trần Khánh cùng Đồng ca Đài Tiếng Nói Việt Nam ca bài "Du kích ca."

Tiến lên giải phóng quê hương (Advance to Liberate The Homeland) -Thuận Yến (1968)

Nhịp đi. Tin tưởng

Sắp tan mây mù bình minh đang gọi chúng ta
Dark clouds about to break, dawn calls us

Đông Xuân năm nay quyết giành toàn thắng trong tay.
Winter-Spring this year we resolve to gain complete victory in our hands.

Sóng động gió nổi trên khắp miền Nam quét sạch những quân bạo tàn đón xuân về cùng quê hương.
Heavy waves and winds arise through the South sweeping clean the brutal soldiers, greet spring's return with the homeland

Nhớ thương căm hờn lòng ta nay đã chất đầy.
Longing, hatred our hearts are full

Anh em ta ơi dốc vào trận đánh hôm nay.
Brothers pour out into battle today.

Máu ta đã để trên đất Trị Thiên bắt giặc Mỹ kia phải đền quyết tâm diệt lũ tay sai.
Our blood left on Trị Thiên land will force the American invaders to pay, we resolve to wipe out their lackeys

Bấy lâu mong chờ thời cơ nay đã tới rồi.
It's been so long we've awaited this opportunity that has come.

Anh em ơi tiến về giải phóng quê hương.
Brothers advance home to liberate the homeland.

Sức ta lớn mạnh như núi Trường-sơn nhất định đánh tan kẻ thù cướp chính quyền về tay ta vùng lên anh em ta ơi.
Our strength is powerful like the Annamite Cordillera, resolve to smash the enemy, snatch back authority into our hands, brothers.

nguồn: Quân Giải Phóng số Tết Mậu Thân 1968, tr. 5.

Bài ca này được soạn ngay trước biến cố Tết Mậu Thân.  Một bài ca xuân bình thường có nội dung sum họp lại gia đình.  Xuân này khi "đón xuân về" thì phải "quét sạch những quân bạo tàn."  "Giặc Mỹ" phải "đền" và "tay sai" (quân lực và chính quyền của nước Việt Nam Cộng Hòa) thì phải bị "diệt."

Tôi chưa thấy bài này trong danh sách các ca khúc của Thuận Yến. Ông không in lại trong Tuyển Tập 117 Ca Khúc (1965-2001) (Hà Nội: Nxb Âm nhạc, 2002) của ông.

2006 là năm "Bộ đội về làng" được phép phổ biến?

Theo danh mục của Cục Nghệ Thuật Biểu Diễn thì bài ca "Bộ đội về làng" mới được phép phổ biên từ ngày 16 tháng 12 2006.  Bài hát ấy bị cấm từ bao giờ?  Tại sao mà bị cấm?

"Bộ đội về làng" được sáng tác ở vùng kháng chiến năm 1950 và được trao giải thưởng của Hội Văn Nghệ Việt Nam năm 1955.  Năm 2007 bài ca này cũng được trao Giải Thưởng Nhà Nước.  Cũng có thông tin này:

Trong năm 1952: Chủ tịch Hồ Chí Minh tới dự liên hoan văn nghệ trong rừng. Sau khi nghe hát bài: Bộ đội về làng biết có tác giả đang có mặt. Người đã tặng Nhạc sĩ Lê Yên một điếu thuốc lá (xem "Tư liệu về Đảng," Báo điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam (28/1/2010)).

Bài ca này được phỏng theo lời bài thơ "Bao giờ anh trở lại" của Hoàng Trung Thông.  Có thêm một bài ca nổi tiếng được sử dụng đến bài thơ này là "Các anh đi" của Văn Phụng.  Bài ca ấy bị cấm phổ biên ở Việt Nam từ 1975 đến bây giờ. 

Một bài thơ - hai ca khúc.  Một bài ca bị cấm từ 1955 đến 2006?  Chắc không hẳn như vậy, bởi vì "Bộ đội về làng" được các ca sĩ Kim Oanh, Mỹ Bình, Thúy Lan và Phan Muôn hát trên làn sóng Đài Tiếng Nói Việt Nam.

Nhưng cũng có một bài ca khác không được phép hát ở miền bắc Việt Nam từ khi mà ca sĩ Thanh Hiếu hát bài "Các anh đi" với Dàn Nhạc Lúa Vàng ở rạp Đại Đồng, Hà Nội, ngày 13 tháng 2 năm 1955.

Lời anh vọng mãi ngàn năm (Your Words Echo Forever, A Thousand Years) - Vũ Thanh (1964)

nguồn: Tiếng hát Việt Nam (1964-1975) tập II (Hà Nội: Nxb Văn hóa, 1977).

(Chậm vừa. Tha thiết) [Slow and Even. With Feeling]

Sáng mãi tên anh người con của đất nước
It shines forever, the name of the nation's child
Sông núi reo ca người anh hùng thành đồng bất khuất.
The rivers and mountains shout out singing of the hero, a steadfast bulwark
Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Văn Trỗi người công nhân thành phố Sài Gòn mà lời anh trước súng giặc thù, vẫn cháy lửa chiến đấu.
Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Văn Trỗi, a Saigon city worker whose words standing before the enemy's guns still burn with the fire of struggle
Ôi tên anh truyền khắp hoàn cầu, vọng về Vê-nê-du-ê-la, cuồn cuộn sôi trong muôn con tim người du kích châu Mỹ La-tinh.
Oh your name has spread all over the world, echoing to Venezuela, swirling, seething in the hearts of Latin American guerillas.
Anh đã sống cuộc đời sáng rực ánh mặt trời, anh sống tuổi thanh xuân đẹp tươi trong khói lửa luyện nên thép gang.
You lived a life that blazes like the sun, you lived a cheerful youth in the flames forged into cast iron
Noi gương anh còn có triệu người, cả miền Nam đang sôi tim gan, cuồn cuộn dâng lên như phong ba, dìm đầu quân cướp Mỹ xâm lăng.
Your example remains with a million people, all the South seethes in its guts, swirling, rising like a tempest, pushing down the thieving American invaders.
Gió đưa muôn tiếng ca, lời anh hát ngày nào:
The wind sends thousands of voices in song, the words you sang that day:
"Việt Nam muôn năm! Việt Nam muôn năm!
Vietnam forever! Vietnam forever!
1)
Lời anh hát vọng đến ngàn năm.
The words you sang echo for a thousand years.
2)
Lời đất nước ngàn năm chói sáng.
Words of a country that dazzles a thousand years.


Chắc lúc sáng tác bài hát này ông Vũ Thanh cũng tưởng rằng tên công nhân Sài Gòn là Nguyễn Văn Trôi.
Có những ca sĩ hát thêm một nốt C hàng xóm phía dưới để thành cặp nốt C-D cho hợp vỡi dấu ngã. Có những ca sĩ khác chỉ hát nốt D với giọng bịt thanh môn (glottal stop).

Giống bài ca của Nguyễn Đức Toàn ("Nguyễn Văn Trỗi, anh còn sống mãi") chữ tên cũng ngang với một chữ dấu huyền.

Hiện nay rất nhiều nhạc sĩ trẻ bị trách vì không soạn đúng các dấu tiếng Việt. Tất nhiên hai nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn và Vũ Thanh không cố ý soạn giai điệu trái với dấu, nhưng kết quả vẫn thế. Cả hai bài ca không thể nào gọi là nhạc đại chúng. Các giai điệu không có những mô-típ lặp lại, ca từ thì không có vần, vậy các bài không dễ hát, không dễ thuộc.

Một ý rất quan trọng trong bài ca "Lời anh vọng mãi ngàn năm" là tính đoàn kết của dân cách mạng toàn cầu. Vì có du kích Venezuela quan tâm và ủng hộ thì hành động của Nguyễn Văn Trỗi đáng quý hơn. Và lời của Nguyễn Văn Trỗi được vọng thêm.

"Caracas seizes 6 in kidnapping," New York Times (Oct. 14, 1964), p. 14.
"Caracas bắt giam 6 tên trong vụ bắt cóc," Thời báo New York (14 tháng 10 1964), tr. 14

Colonel Smolen said today his captors had not threatened him. He also said they had not mentioned holding him as a hostage for a Vietcong terrorist, Nguyen Van Troi, who is under a death sentence in South Vietnam.

Trung tá Smolen có kể hôm nay rằng các tên bắt cóc không dọa ông. Ông cũng kể rằng họ không nói đến việc bắt giữ ông làm con tin cho một tên khủng bố Việt Cộng, Nguyễn Văn Trỗi, mà đang bị kết án tử hình ở Nam Việt Nam.



"Bà già yêu đời" này ở Hải Phòng hát bài ca này rất nhiệt tình với cả tâm hồn. Tiếng rung giọng ôpera chắc cũng hợp nhưng vài lần làm cho bà hát không đúng cao độ - nhưng tôi không muốn chê. Đây là một tư liệu rất đáng quý để hiểu về bài ca này và Nguyễn Văn Trỗi.

Dương Văn Nội - Phong Nhã (1947)

Anh Dương Văn Nội mười lăm xuân xanh
Brother Dương Văn Nội age fifteen, in the prime of youth
Mà từng chiến đấu xông pha tung hoành
And used to fight and rush into danger with abandon
Ngày khi Thủ đô vừa mới đi đoành
When the Capitol just went boom
Anh đi công tác giao thông rất nhanh
He went into communications really fast
Còn nhớ chốn Sấu Giá quân giặc đang phá tan tành
We still remember that place Sấu Giá where the enemy was destroying everything
Một mình anh giết ba tên thực dân
Alone he killed three colonial stooges
Còn nhớ lúc phát xít bắn đạn tới tấp vào mình
And we remember they shot bullets pell mell into him
Súng trường vùi rồi anh mới chết vinh
He buried his shotgun then he died in glory


Bài ca kể chuyện rất gọn, không cần nói gì nữa. Cậu Nội là gương mẫu cho thanh niên - sẵn sàng, dũng cảm và có ý thức cao.

Có bạn nào hát bài ca này lúc còn trẻ? Lúc trẻ bài ca này gây cảm tưởng nào?

Chiến sĩ Việt Nam (Vietnam's fighters) - Văn Cao (1945)

Bao chiến sĩ anh hùng.
So many heroic fighters
Lạnh lùng vung gươm ra sa trường.
Coldly brandish their swords entering the battlefield.
Quân xung phong, nước Nam đang chờ mong tay ngươi.
An assaulting army, the Southern land awaits their hands
Hồn sông núi khí thiêng ghi muôn đời.
The rivers' and mountains' soul, bravery is noted for a thousand lifetimes

Ngựa phi nơi xa kia nghe súng vang bên trời điệu kèn rộn ràng.
Horses galloping afar, listen over there to gunshots echo against the sky and the animated bugle call
Là trang nam nhi.
You're a fighting man.
Quyết chiến sa trường.
Determined to fight on the battlefield.
Sống thác coi thường.
Not caring whether you live or die.
Mong xác trong da ngựa bọc thân thể trai.
Awaiting a corpse wrapped in horse's hide, the young man's body

Bừng nghe dư âm mênh mông khúc anh hùng ca reo nơi biên cương,
Rising up, the vast echo of the heroic anthem, shouted from the frontier.
Bao chiến mã lên đường
So many warhorses take to the road
Giục lòng dân quân thi can trường
Stirring the people's army to test its mettle.
Nguyền tranh đấu cho giống nòi.
Swear an oath to the race.
Hận thù bao năm căm lòng đất nước tan tác
So many year's rancor, the grudge of a country driven to ruin

Xương máu đang khơi ngòi
Blood and bones are widening the canal
Tiếng than nơi nơi
The sound of grieving everywhere
Tháng năm đần trôi.
Year and months slowly pass.
Thề phục quốc.
Swear an oath to restore our sovereignty
Tiến lên Việt Nam!
Move up Vietnam!
Lập quyền dân
Establish the people's power
Tiến lên Việt Nam!
Move up Vietnam!
Đài hạnh phúc đắp xây tự do.
A monument to happiness, building up freedom.
Việt Nam tranh đấu chống quân ngoại xâm.
Vietnam fights, resisting the foreign, invading army

Popular Culture Association 2009 - New Orleans

Tuần sau tôi sẽ đi New Orleans dự hội thảo Popular Culture Association tại New Orleans. Ngày 11 tháng 4 lúc 12:30 tôi sẽ đọc bài "A Distant Marching Song, Drifting Sounds of a Carefree Guitar: Pham Duy's Depiction of the Vietnamese Resistance." (Tiếng hát hành quân xa, thoáng đàn trầm vô tư: Sự miêu tả của Phạm Duy thời kháng chiến).

St. Charles Suite (41st Floor)
4072 Vietnam VII: Perspectives: Vietnamese and American

Tiếng hát trên Sông Lô

Tiếng hát trên Sông Lô (Song Upon Lô River) - Phạm Duy (Tuyên Quang - 1947) - Jason Gibbs dịch

1.

Trên nước sông Lô, thuyền tôi buông lái như xưa

Upon the Lô River’s waters, I can release my boat, take it out like before

Sau lúc phong ba, thuyền tôi qua bến qua bờ

After a moment of tempest, my boat goes past docks, past the shores

Ai nhớ sông Lô, giặc lên ăn cướp dân ta

Whoever remembers the Lô River, the invaders came up here to steal from our people

Tôi nhớ sông Lô, ngày qua chôn xác quân thù

I remember the Lô River, the other day burying the enemy army’s dead

Khoan hỡi khoan hò hò khoan!

Steady, heave ho!

Hỡi cô con gái, giặt yếm bên bờ!

Oh hey there Miss, washing your bodice at the shore!

Thuyền tôi đậu bến sông Lô

My boat is landing at the Lô River docks

Nửa đêm nghe tiếng quân thù... thở ơ ớ ớ ơ than.

In the middle of the night you can hear the enemy soldier’s sighs

Than rằng: Khoan hỡi hò khoan

Sighing: steady heave ho

Hôm nào chiến sĩ Việt Nam

One day Vietnamese warriors

Trên dòng sông mênh mang

Upon the vast river

Súng thần công vang vang

Cannon’s echoed

Sông mờ hoen máu thực dân

The river darkened, stained by the colonists’ blood

Hai nghìn quân Pháp vùi thân

Two thousand French troops buried

Oai hùng thay Lô Giang (3 lần)

How majestic, Lô River

2.

Trên nước sông Lô, thuyền ơi, ta hát say sưa!

Upon the Lô River’s waters, oh boat, we sing elated

Quân cướp đi xa, về đây ta sống chan hoà.

The brigands have gone far, back here we’re living expansively

Sông nước hôm qua còn reo như gió như mưa.

The river waters yesterday howled like wind, like rain

Sông nước hôm nay lại trôi êm ái như xưa.

The river waters today flow peacefully like before

Khoan hỡi khoan hò hò khoan!

Steady, heave ho!

Hỡi anh Vệ Quốc cầm súng ngang tàng!

Hey brother guardsman holding that valiant gun!

Thuyền tôi đậu bến Tuyên Quang

My boat’s docking at the Tuyên Quang docks

Nửa đêm trông ánh trăng vàng (tôi) nhớ anh!

In the middle of the night looking at the golden moon I’ll remember you

Ca rằng: Khoan hỡi hò khoan!

Singing: Steady, heave ho!

Hôm nào chiến sĩ Việt Nam

One day Vietnamese warriors

Trên dòng sông mênh mang

Upon the vast river

Súng thần công vang vang

Cannon’s echoed

Sông mờ hoen máu thực dân

The river darken, stained by the colonists’ blood

Hai nghìn quân Pháp vùi thân

Two thousand French troops buried

Oai hùng thay Lô Giang (3 lần)

How majestic, Lô River

3.

Trên nước sông Lô, từ nay vang tiếng dân ca

Upon the Lô River’s waters, now folk tunes echo

Quân cướp đi xa, về đây ta sống chan hoà

The brigands have gone far, back here we live in harmony

Bên suối xanh lơ, mọc lên những mái tranh xưa

By the blue springs, cottage roofs sprout up like before

Đây chốn biên khu lòng ta như nước sông Lô.

At this war zone our heart’s are like the Lô River’s waters.

Khoan hỡi khoan hò hò khoan!

Steady, heave ho!

Hỡi anh du kích tập bắn trên rừng

Hey, partisan-brother training in the woods

Thuyền tôi đậu bến Đoan Hùng

My boat is docking at the Đoan Hùng docks

Bình minh nghe tiếng chim mừng líu lo!

At dawn I hear the birds melodic celebration!

Chim rằng: Khoan hỡi hò khoan!

It sings: steady, heave ho!

Hôm nào chiến sĩ Việt Nam

One day Vietnamese warriors

Trên dòng sông mênh mang

Upon the vast river

Súng thần công vang vang

Cannon’s echoed

Sông mờ hoen máu thực dân

The river darken, stained by the colonists’ blood

Hai nghìn quân Pháp vùi thân

Two thousand French troops buried

Oai hùng thay Lô Giang (3 lần)

How majestic, Lô River

Trận Sông Lô như một cơn bão - "Sông nước hôm qua còn reo như gió như mưa." Bão tàn thì dân sống bình thường như một thời không rõ trong quá khứ: "Sông nước hôm nay lại trôi êm ái như xưa"; "thuyền tôi buông lái như xưa." Bình yên và thơ mộng - cảnh này cũng có "cô con gái, giặt yếm bên bờ!"

"Tiếng hát trên Sông Lô" đề cập đến một mặt của bài "Sông Lô" là dân chài. Văn Cao rằng: "Vui ca hát hòa vui hát ca hòa dân buông lưới, Phan Lương vui bóng thuyền." Phạm Duy thì: "Trên nước sông Lô, thuyền ơi, ta hát say sưa!"

Viết nhạc tuyên truyền thì phải phóng đại ít hay nhiều. "Sông mờ hoen máu thực dân / Hai nghìn quân Pháp vùi thân." Quyển Cuộc kháng chiến thần thánh của nhân dân Việt Nam [1960] (một sách cũng phóng đại nhiều, nhưng nếu nói cho công bằng thì các bài thời sự và sách sử Pháp lúc bấy giờ cũng thế) cho rằng sự kiện ra sau:

12/10/1947 "Ta bắn chìm 1 ca-nô ở Đoan Hùng"

13/10/1947 "Ta bắn chìm 1 ca-nô ở Bình Ca"

14/10/1947 "Ta bắn chìm 1 ca-nô, 1 tàu chiến ở Khoan Dụ"

18/10/1947 "Ta bắn chìm 1 ca-nô, 2 tàu chiến ở Khoan Dụ"

24/10/1947 "Ta bắn chìm 4 ca-nô, 1 tàu chiến ở Đoan Hùng. Địch chết 350 tên"

Nếu đúng như thế thì quân đội Pháp học rất chậm. Từng ngày mất một thuyền hay nhiều hơn. Thuyền ca-nô thì nhỏ và không có thiết giáp.

Sông Lô

Sông Lô (Lô River) - Văn Cao (1947) - Jason Gibbs dịch

Sông Lô sóng ngàn Việt Bắc bãi dài ngô lau núi rừng âm ư.

Lô river, the mountain waves of North Vietnam, long banks of corn sweep across the humming mountain forests.

Thu ru bến sóng vàng từng nhà mờ biếc chìm một màu khói thu.

Autumn lulls the river landing in golden waves, each house dimmed blue in the autumn smoke's tint.

Sông Lô sóng ngàn kháng chiến cháy bờ lau thưa đã tàn thôn trang.

Lô river, the mountain waves of resistance blaze sweeping clear the reeded shores, extinguishing the countryside.

Ai qua bến nắng hồng lặng nhìn màu nước sông Lô xưa.

Whoever passes the reddened landing in the sunlight, silently regards the color of the Lô river of old.

Trên dòng sông trở về đoàn người.

A band of people is returning upon the river's current.

Reo mừng vui trên sóng nước biếc.

Happily cheering upon the blue river waves.

Trôi đầy sông bao đám xác thù.

So many enemy corpses flowing past filling the river.

Dân hân hoan nghe sóng reo vi vu xa xa.

The people joyfully listen to the far-off rippling waves

Đường ngập người vang gió lá vi vu hiền hòa.

The road inundated with people resounds, the wind in the leaves gently rustles.

Sông mênh mông như bát ngát hát.

The river is immense like it's endlessly singing.

Thây giặc trôi trở về ngập bờ.

The invader's corpses flow back, inundating the shores.

Sông Gâm âm vang súng trái phá.

The Gâm river resounds with guns and shells.

Bao rừng thu như bát ngát cười.

It's as if so many autumn forests are endlessly laughing.

Dân hoan hô chiến sĩ pháo binh Việt Nam ghi cùng.

The people cheer Vietnam's artillerymen, record their merit.

Triếng trái phá quân thù gục chìm dòng Lô.

The sound of the enemy's shells sinks into the Lô's current.

Đây dòng Lô. Đây dòng Lô.

Here's the Lô's current. Here's the Lô's current.

Đoàn quân thời chinh chiến ca rằng:

Soldiers in time of war sing:

Đây Von-ga, đây Dương Tử, đây Sông Lô, đây sóng căm hờn vút cao.

Here's the Volga, here's the Yangtze, here's the Lô, here the waves of anger crest high.

Sóng lấp lánh vàng sao, ngàn chiến sĩ sông Lô.

The waves shine so golden, the thousands soldiers of the Lô river.

Chiến sĩ sông Lô thân rừng áo sương đang ca rằng:

The Lô river's warriors, their bodies a forest, shirts like the dew are singing:

Giờ mồ thực dân sóng lấp cát vàng.

When the colonizer's grave is filled in with golden sand by the waves.

Chiến sĩ sông Lô oai hùng đấu tranh gào kêu vang sóng.

The Lô river's warriors majestically struggle, calling out over the waves.

Đây giặc Pháp tàn trong căm gan toàn dân.

The French invader's die away here amongst the whole people's rancor.

Về trong đêm gió rết,

Returning in the cold evening wind,

Từng sân vui bóng người quanh lửa hồng.

Each yard is happy with shadows of people surrounding the rosy flames.

Nền khô tro than xám.

A dry base of ash and gray coals.

Đêm chìm đợi ánh triêu dương.

The evening has descended, awaiting the morning sunlight.

Vui ca hát hòa vui hát ca hòa dân buông lưới,

Happy songs mix with happy songs mix with the folks lowering their nets,

Phan Lương vui bóng thuyền.

In Phan Lương, they're happy in the boat's shadow.

Lều dựng lên ven sông, bóng người sầm uất bến Then.

Hut's are built up on the riverbank, the shadow of bustling people at the Then landing

Vui hát ca hòa vui hát ca hòa chí kiến thiết.

Happy songs mix with happy songs mix with resolve to build.

Bên sông Lô đắp nhà.

The Lô riverside is filling up with houses.

Bao dân trong Khu Mười mơ thành người sông Lô.

So many folk in the Tenth Zone dream of becoming people of the Lô river.

Đời vui vút lên. Đời vui sướng về.

A happy life rushes up. A happy life returns.

Vui hát ca hòa vui hát ca hòa chí chiến đấu.

Happy songs mix with happy songs mix with resolve to fight.

Đây tay trai Việt Bắc.

Here are the hands of the Northern Vietnamese men.

Sông Lô đang xuôi mau, tin về đồng lúa reo mừng,

The Lô river's flowing fast, believe in the rice fields of jubilation

Rung trong bao hương đồng,

Stirring up so much of the field's fragrance.

Mừng một mùa chiến công.

Celebrate a season of military achievement.

Vui hát ca hòa vui hát ca hòa dân vui nắng,

Happy songs mix with happy songs mix with folk happy in the sun.

Như chim xuân thấy mùa.

Like spring birds feeling the season.

Và đài hoa lưu luyến, xanh rừng đầy búp lá non.

And the stands of cherished flowers, the green woods full of fresh buds.

Vui hát ca hòa vui hát ca hòa những lưới mắc.

Happy songs mix with happy songs mix with the nets cast.

Ta vui khoang cá đầy.

We happy with our hold full of fish.

Tay ta tay dân chài xuôi ngược dòng sông Lô.

Our hands, the folk's hands cast the net against the Lô river's current.

Từng quăng lưới xa. Từng vây lưới giặc.

Each net cast far will be a net surrounding an invader.

Vui hát ca hòa vui hát ca hòa với ánh sáng.

Happy songs mix with happy songs mix with the light.

Ta đang xây đời mới.

We're building a new life.

Sông nuôi dân thiên thu đã hòa mạch máu bao người.

The river that has fed the folk of a thousand autumns has mixed with the blood vessels of so many people.

Sông xuôi quanh co về.

The river winds its way back home.

Hòa mạch cùng với xuôi.

Mixing the vessels with the downward flow.

Dòng sông Lô trôi,

The Lô river flows

Dòng sông Lô troi, mùa xuân tới, nước băng qua ngàn, nước in ven bờ xanh ôm bóng tre,

The Lô river flows, spring arrives, the water smoothly passes through the mountains, the water is imprinted into the green banks in the bamboo's shadow,

Dòng sông Lô trôi.

The Lô river flows.

Trên báo Sinh hoạt Nội bộ số 4-5 (tháng 11-12 1947) Trường Chinh có viết: "Lợi dụng đến cùng những thắng lợi dù nhỏ để tuyên truyền." Sách sử ở Pháp và Mỹ không kể đến trận Sông Lô nào. Gọi là trận cũng có thể là không ổn--tôi nghĩ gọi là một cuộc phục kích thì đúng hơn. Nhưng trận Sông Lô có vào sách sử Việt Nam vì đó là thắng lợi đầu tiên của cuộc kháng chiến chống Pháp. Và trận ấy cũng vào sách sử nhờ các bài hát ca ngợi thắng lợi này.

Chuyện trong lời ca "Sông Lô" của Văn Cao nghe rất kỳ diệu. Câu chuyện này là như trời đất, sông núi có làm cho Pháp bị thất bại. "Trôi đầy sông bao đám xác thù" - chính dòng Sông Lô có căm thù giết giặc. Dân Việt chỉ làm một vai trò nhỏ nhờ phép kỳ diệu ấy. Tất nhiên có "chí chiến đấu," có "tay trai Việt Bắc" nhưng chí ấy và những bàn tay chỉ là biểu hiện của "căm gan toàn dân" cùng "đồng lúa reo mừng," và "hương đồng." Có một toàn thể thiên nhiên gốm những người sống đời đời ở vùng này. Các người bộ đội chỉ thực hiện ý muốn chung của họ. "Sông nuôi dân thiên thu đã hòa mạch máu bao người." Giòng sông Lô lại là nguồn của thắng lợi này, là mạch máu cho dân Việt. Và "Từng quăng lưới xa. Từng vây lưới giặc" - dân và giòng sông làm việc chung để giết quân thù.

Và sự kiện này làm cho mùa xuân đến. Kết quả trận này là "Lều dựng lên ven sông, bóng người sầm uất bến Then" và "đài hoa lưu luyến, xanh rừng đầy búp lá non." Song điều quan trọng nhất là "Ta đang xây đời mới" - xây đời mới cũng là khẩu hiệu của một cuộc cách mạng.

Bài ca thương binh

Bài ca thương binh (Song of the Wounded Veteran) - Việt Lang (1947) - Jason Gibbs dịch

Còn vang sa trường muôn tiếng súng rền nụ cười hiên ngang say sưa hồn chiến đấu
Still they echo from the battlefield, a million rolling gunshots, proud, excited smiles of fighting souls
Nơi đây xương máu từng rơi dưới sác nguyền
Here blood and bones fall beneath cursed corpses
Vết thương căm hờn lòng chiến sĩ bao giờ quên.
Hatred's wound, the soldier's heart will never forget
Thương binh người lê tấm thân gầy gươm đâu như còn luyến máu say.
The wounded veteran, his person dragging, body lean, where's his sword coated in excited blood
Tay cụt rời nòng súng chiến thắng mắt mơ hoài cờ phất gió bay
Arm cut off, the barrel of victory's gun, eyes always dreaming of the flag flapping in the wind
Bừng lên tia uất đau tràn đầy năm tháng
Up flash smoldering flames smolder, pain overflows the months and years
Lá rơi bay về ngàn phương
Falling leaves fly in a thousand directions
Bay non sông còn ủ ấp bao là tình thương vang trong tim lời thề xương máu.
Fly, the mountains and rivers envelop so much love in the heart with its vows of bones and blood
Trí phục thù như ngàn trùng dương sôi sục khi chiều buông.
The will for revenge of a thousand ages boils as evening falls

Bài ca này được giải hai trong Cuộc Thi Nhạc Thương Binh năm 1947. (Không có giải nhật). Bài "Dân ca" (Nhớ người thương binh) cũng dự thi nhưng không dược giải.

Việt Lang 1927-2008

Bài báo vĩnh biệt nhạc sĩ Việt Lang đến khá muộn - Nguyễn Thụy Kha có viết một bài tưởng niệm ngày 17 tháng 8 trên báo Lao Động. Tôi đã được biết đến thông tin này qua hai blog Nhat Si Bao Thu va Thay Giao Lang. Việt Lang sinh ngày 30 tháng 11 năm 1927 ở làng Phú Hiếu, huyện Duyên Hà, tỉnh Thái Binh. Ông qua đời 31 tháng 7 năm 2008 ở Hà Nội. Tôi được hân hạnh gặp Việt Nam mùa thu 1997.

Tên thật của Việt Lang là Lê Qúy Hiệp - tổ tiên của ông là Lê Quý Đôn. Ông lớn lên ở Hưng Yên - bố ông làm công chức của Bưu Điện. Ông học hai năm tại trường Saint Thomas ở Nam Định rồi học tại École Primaire Superieure Indochinois ở Hà Nội. Lúc kháng chiến bùng nổ ông có sáng tác vài bài ca khá nổi tiếng là "Chiều Yên Thế" (bài ca chính thức của đoàn Hoàng Hoa Thám) và "Nhớ Quê Hương."

Ông tham gia kháng chiến ở khu III và trong những năm 1945-1950 ông từng sáng tác vai chục ca khúc đã được rất phổ biến một thời. Nhat Si Bao Thu có viết về Việt Lang: "bằng những giai điệu thật trong sáng, đẹp cả về hình tượng âm nhạc lẫn văn học, Việt Lang đã đi sâu vào tâm hồn những người lính thời ấy."

Nhạc của Việt Lang đã được các thính giả ở vùng kháng chiến và ở thành thị tạm chiếm đều hoan nghênh. Vì vậy có lẽ nhạc của ông không đủ "lập trường." Nhạc của ông bị coi là quá lãng mạn, tiểu tư sản. Theo Thay Giao Lang: "Sau đó người ta thấy anh [Việt Lang] lặng lẽ rút lui khỏi môi trường âm nhạc quen thuộc, môi trường đã từng mang lại cho anh một chút tiếng tăm... Thời điểm anh lặng lẽ rút lui khỏi Âm nhạc lại là một giai đoạn hết sức nhậy cảm<1950,1951>." Cùng trường hợp ấy một số người nhạc sĩ bỏ kháng chiến về thành thị (dinh-tê). Một số nhạc sĩ theo nhu cầu thời đại - hăng hái hay không hăng hái. Như ông Thay Giao Lang viết về trường hợp của chính ông và những người như Việt Lang: "nếu không còn có thể viết lách theo đúng quỹ đạo do các cấp lãnh đạo vạch ra nữa thì tốt hơn hết là nghỉ viết đi, nhường bước cho những người khác. Còn mình thì nên chọn cho mình một lối thoát nào đẹp nhất." Việt Lang chọn lối giáo dục thành một người giáo viên. Một thời gian (hình như từ độ 1975 đến 1990 gì đó) ông làm nghề đó ở nước Angola.

Từ thời ấy không có tác phẩm mới nào với tên tác giả Việt Lang xuất hiện nữa. Đây không có nghĩa là Lê Quý Hiệp không sáng tác nữa. Hình như ông sáng tác với tên Lê Hiệp (dù tôi chưa tìm ra bài ca nào với bút danh này) và sau năm 1990 với bút danh Huy Lê. Với bút danh Lê Huy nôg cũng viết nhiều bài báo và dịch các sách văn chương Phía Tây không có gì lạ (Im Westen nichts Neues) của Erich Maria Remarque (một tiểu thuyết phản kháng nổi tiếng) [Nxb Văn hóa 1962], Lão Gôriô (Le père Goriot) [Nxb Văn học 1967].

Dưới đây là danh sách của những bài ca của Việt Lang / Huy Lê. Một số bài ông cung cấp bản nhạc, một vài tôi từ tìm ra, một số tôi chưa tìm ra, và một số nữa tôi nghĩ là không còn nữa.

Bài ca Cách Mệnh Tháng Tám

Bài ca học sinh Việt Nam

Bài ca thương binh

Bến xưa

Bình xuyên

Chiều Yên Thế

Chúng tôi là Đoàn quân trong Liên Khu III

Dưới ánh trăng thu

Đàn xuân

Đất nước Nam

Đoàn quân đi

Đoàn quân miền Nam

Mùa không biên giới

Ngày Quốc tế Lao Động

Những hình bóng qua

Rằm trung thu

Thu trên sông

Tiến lên đời sống mới

Tình biển ca

Tình quê hương

Trong muôn sao

Về làng xưa

Huy Lê:

Bài ca về Thế kỷ 21 / A Song For the Twenty-First Century (bài ca song ngữ)

Hà Nội mùa xuân

Khúc chia tay

Một đóa hoa đào thẳm

Mùa thu cho em

Trở về thăm trường cũ

Từ thành phố xa xôi

Bên cầu biên giới

Bên cầu biên giới (At the Border Bridge) - Phạm Duy (Jason Gibbs dịch)

Pausing here, reflected in the flooding waters

A tall bridge tilts upwards at the deep river bed

Melancholy lingers with the waves to the horizon’s end

A pained realm, at the old village long ago.

Leaving he hasn’t yet lost travel’s melancholy air

His soul upon the wind’s wings forgets a far away love,

Youth is like autumn leaves tumbling down at season’s end

At nightfall dreams return of an innocent forehead.

You came to me one afternoon when sunlight faded

The sun’s ray paused at the border bridge,

Far off, the drifting sounds of a carefree guitar,

Where is the black visage to account for a dreamed-of love

By the border bridge,

I listen silently to the gradual flow of life’s current.

River waters run distantly,

Clouds and mountains everywhere

That don’t express a pair of words!

Oh passing dream!

Dream of a vagabond life of wandering

To live in the heart of beauties of Suzhou

Or to die at the Danube’s banks,

Bright starlit nights.

But the road is too, too far

The sky’s fragrance still fascinates

But why does my heart still have a border?

But why does my heart still pause here?

Oh peaceful streaming hair!

Oh eyes that transport me!

The old life of wind and dew, it’s just a longing

The solid dream of long ago is just a fantasy.

Bên cầu biên giới - Phạm Duy (1947)

Ngừng đây soi bóng bên giòng nước lũ,

Cầu cao nghiêng dốc bên giòng sông sâu,

Sầu vương theo sóng xuôi về cuối trời,

Một vùng đau thương chốn làng cũ quê xưa.

Người đi chưa hết hương sầu lữ thứ,

Hồn theo cánh gió quên tình xa xưa,

Tuổi xanh như lá thu rụng cuối mùa,

Mộng về đêm đêm khát vừng trán ngây thơ.

Em đến bên tôi một chiều khi nắng phai rồi

Nắng ngừng bên chiếc cầu biên giới,

Xa xa thoáng đàn trầm vô tư,

Đâu đây dáng huyền đền duyên mơ.

Bên cầu biên giới,

Tôi lặng nghe dòng đời từ từ trôi.

Sông nước xa xôi,

Mây núi khắp nơi

Không tỏ một đôi lời!

Ôi giấc mơ qua!

Mộng đời phiêu lãng giang hồ,

Sống trong lòng người đẹp Tô Châu

Hay là chết bên bờ sông Danube,

Những đêm sáng sao.

Nhưng đường quá xa vời,

Hương trời vẫn mê mài,

Lòng tôi sao vẫn còn biên giới?

Lòng tôi sao vẫn ngừng nơi đây?

Ôi dòng tóc êm đềm!

Ôi bể mắt đắm chìm!

Đời phong sương cũ, chỉ là thương nhớ

Mộng bền năm xưa chỉ là mơ qua.

Trong quyển 4 hồi ký Phạm Duy có viết: "Đứng ở Lào Kai, tôi bỗng nhìn thấy biên giới trong cuộc đời và trong lòng mình. Đó là biên giới giữa khoảnh khắc và thiên thu, giữa chiến tranh và hòa bình, giữa tình yêu và hận thù..."

"Mới đầu, tôi chỉ nghĩ đó là một tình khúc có anh, có em, có dòng nước lũ, có nắng ngừng trên chiếc cầu biên giới… nhưng mãi về sau tôi mới chợt thấy đó là bài hát nói về biên giới trong lòng người, giữa hòa bình và chiến tranh, giữa cái tốt cái xấu… mà anh nghệ sĩ trẻ tuổi ngây thơ là tôi lúc bấy giờ muốn phá vỡ nó đi." (nguồn: phamduy2000.com)

Bài ca "Nhạc tuổi xanh" có ca từ như "Quyết chiến lúc chưa phai tuổi xanh / Tuổi xanh như lúa mai," rồi mấy tháng sau đó bài ca "Bên cầu biên giới" có câu: "Tuổi xanh như lá thu rụng cuối mùa."

Đây là một bài ca lạc loài. Một khoảng đời đã xong rồi, người trong bài ca đứng trước một ngượng cửa dù chưa biết phía sau cửa là một nơi muốn vào. Thời cuộc đòi hỏi mọi người phải quyết chí. Dù có một cầu ra hiệu mời người trong bài ca đi phiêu lưu thêm, người ấy chưa muốn đi. Một đàn trầm vô tư - có phải là ước mơ bỏ từng gánh vác trong đời? Có phải là ước mơ vượt qua một biên giới? Song dù sao "Hương trời vẫn mê mài," nhưng "Lòng tôi sao vẫn còn biên giới?"

Nhớ người thương binh

Remembering the Wounded Veteran - Phạm Duy (1947) Jason Gibbs dịch

Evening returns, evening returns to the green rice fields
There's a lass carrying the rice home so he can go kill the enemy
Since that autumn day of war
Since that autumn day of war
There's a lad who went soldiering to the border, do you know, rushing off
Evening returns to the green rice fields
Evening back home, she constantly thinks of him
And sees the days and months flow past
Remembering him far away, far, far away
For the country, he's far away

One evening, one evening on a distant stretch of road
A hero's figure who years past left this place
The lad has returned, his arm amputated
The lad has returned, his arm amputated
Peach color has dyed the corpses of so many of the enemy
Since that autumn war
Do the people back home still remember him?
Because he went to a place of life and death
On the battlefield, he sacrificed himself, sacrificed himself
He's coming back, do you remember him?

He's coming back, coming back do you remember him?
I'm back, I remember the blue afternoon of the battlefield
And the day that I was wounded
And the day, the day that I was wounded
This ravaged body now lives behind the lines, do you know, with the people
Afternoon returns replete with compassion and longing
People from afar sending gifts from afar
Sitting here you'd think that tears would fall
Oh he's come from far, far away
I've very beautiful feelings, do you know!


Nhớ người thương binh - Phạm Duy

Chiều về, chiều về trên cánh đồng xanh
Có nàng gánh lúa cho anh ra đi giết thù (u u ù)
Từ ngày chinh chiến mùa Thu
Từ ngày, từ ngày chinh chiến mùa Thu
Có chàng ra lính biên khu ai ơi tung hoành (ư ư ừ)
Chiều về trên cánh đồng xanh.
Chiều quê hằng nhớ người trai
Và em nhìn tháng ngày trôi
Nhớ người xa, xa vời
Người vì non nước xa xôi

Một chiều, một chiều trên quãng đường xa
Bóng người anh dũng năm xưa ra đi chốn này (ư ư ừ)
Chàng về nay đã cụt tay
Chàng về, chàng về nay đã cụt tay
Máu đào đã nhuốm trên thây bao nhiêu quân thù (u u ù)
Từ ngày chinh chiến mùa Thu
Người quê còn nhớ người chăng
Vì vào chốn tử sinh
Chiến trường quên, quên mình
Người về có nhớ thương binh.

Người về, người về có nhớ thương binh.
Tôi về tôi nhớ chiều xanh ra nơi sa trường (ư ư ừ)
Và ngày tôi đã bị thương
Và ngày, và ngày tôi đă bị thương
Thân tàn nay sống hậu phương ai ơi bên người (ư ư ừ)
Chiều về thương nhớ đầy vơi
Người xa gửi đến quà xa
Ngồi đây tưởng đến lệ rơi
Hỡi người xa, xa vời
Đẹp lòng tôi lắm ai ơi!


"Nhạc tuổi xanh" là một bài ca thật hay, nhưng làm sao mà so sánh với "Nhớ người thương binh." Dù "Nhạc tuổi xanh" ngắn hơn, nhưng bài hát ấy nghe "lắm lời." "Nhớ người thương binh" dài hơn có nhiều từ lặp lại và kể chuyện một cách rất êm ái vậy được dễ nghe và dễ nhớ hơn.

"Nhớ người thương binh" cũng nằm trong những ca khúc Việt Nam theo chủ trường "dân tộc hóa" "đại chúng hóa," khoa học hóa" của cụ Mao Trạch Đông đề ra. Phạm Duy rất am hiểu nhạc dân gian Việt Nam đã vượt qua cái khung ngũ cung một cách rất tự nhiên (và truyền thống). Các ca từ rất rõ và dễ hiểu.

Năm 1948 Phòng Chính Trị của Bộ Thương Binh Cựu Binh đã tổ chức một cuộc thi về đề tài thương binh do hai nhạc sĩ miền Nam Lưu Hữu Phước và Tống Ngọc Hạp "chấm thi". "Nhớ người thương binh" không được giải dù được đăng trên một tập ca khúc của Bộ xuất bản.

Chắc một "khuyết điểm" của bài hát này là không căm thù cho đủ. Còn nữa "Nhớ người thương binh" nghe cũng buồn. Nhưng đây là một nỗi buồn đầy tình cảm. (Buồn sầu không trái với những hành động tiến lên, vượt qua, thích nghi - và nỗi buồn là một cái rất cần chia). Luôn luôn có một hoàn cảnh quen thường (cánh đồng xanh) và một xã hội gắn bó xung quanh (người xa gửi đến quà xa). Dù người thương binh có mất bao nhiều (thân tàn) nhưng vẫn được rất nhiều.

Phong cảnh từ cánh đồng xanh lên quãng đường xa rồi đến chiều xanh sa trường. Màu xanh cánh đồng có phải giống màu xanh chiều sa trường?

Nhạc tuổi xanh

Music of Youthful Days - Phạm Duy (Jason Gibbs dịch)

Last autumn the Revolution advanced forward
Vietnam erupted into sounds of a thousand youth casting off their shackles
A unit of men departed, from their mouths came the call “resolve to win”
“Resolve to win” their feet majesticly advanced in step
One day, these youth bid farewell to their daydreams
Waving a red flag stained in blood, struggling for thousands of gloomy incarnations
People’s lives filled with hardships for country: “Resolve to win”
“Resolve to win” while your youthful days haven’t yet faded
Youth is like tomorrow’s rice stalks
Youths’ lives are bright and new
Now war awaits you
Come back here, hand in hand
Build a glorious monument
Shouted from their mouths, songs echoing in the clouds
Together, let’s bring our blood to redden the flag
Together, let’s bring our strength down to the edge, the green fields’ edge
You and I, we’ll compete in heroism awaiting peaceful days
Passionately live youth’s happy days
On our road we’ll go, our home we’ll build
Our fields, we’ll plough waiting for that day
Tomorrow, there’ll be prosperity, after we’ve finished off those French soldiers
We’ll laugh, echoing our song of Freedom.

Nhạc tuổi xanh - Phạm Duy

Một mùa thu năm qua Cách Mạng tiến ra
Nước Việt bừng ngàn tiếng thanh niên tung gông phá xiềng
Đoàn người trai ra đi, miệng hô lớn: ''Quyết chiến''
''Quyết chiến'' chân oai nghiêm đều tiến.
Một ngày qua thanh niên giã từ giấc mơ
Phất cờ hồng nhuộm máu, đấu tranh cho muôn kiếp sầu
Đời người bao gian lao vì non nước: ''Quyết chiến''
''Quyết chiến'' lúc chưa phai tuổi xanh
Tuổi xanh như lúa mai
Đời thanh niên sáng tươi
Thuở nay chinh chiến chờ đợi người
Về đây tay nắm tay
Đài vinh quang đắp xây
Miệng hô câu hát vang trời mây.
Cùng đi, đem máu lên đỏ ngọn cờ (ớ ơ)
Cùng đi, đem sức trai đổ xuống bờ, bờ ruộng xanh
Tôi cùng anh, ta tranh hùng chờ ngày hoà bình
Nồng nàn sống (ư) vui tuổi xanh.
Đường ta, ta cứ đi, nhà ta ta cứ xây
Ruộng ta, ta cứ cầy đợi ngày
Ngày mai bao ấm no, diệt xong quân Pháp kia
Cười vang ta hát câu Tự Do.

Vài nét:

exaggeration - muôn kiếp sầu
youth is a promise - như lúa mai, sáng tươi
youth is an opportunity that must be availed, now or never - lúc chưa phai tuổi xanh
an appeal to glory - Đài vinh quang đắp xây
unaffected, spontaneous - Cười vang ta hát
agrarian imagery - như lúa mai, xuống bờ, bờ ruộng xanh, Ruộng ta, ta cứ cầy