Giới hạn của riêng tư (The Limits of Privacy) - Nguyễn Ngọc Tư (2013)

Chuyện chú nhạc sỹ già vừa qua thì anh nhạc sỹ chớm già cũng trờ tới, khoan bàn tới chuyện mấy ảnh nói đúng hay sai, nhưng cái không gian nói thấy hình như không hợp. Tôi nghĩ vậy. Giống như trong bữa nhậu cùng nhau lèo nhèo nói về người vắng mặt, con kia xấu thấy ghê mà lấy chồng đẹp, con kia vừa nâng ngực giá ba ngàn, thằng kia bị vợ cắm sừng. Sáng sau nội dung cuộc ấy lên báo. Mà màng lọc thông tin của báo giờ rách đáy, gì cũng lên báo được. Những ưu tư về nghề nói trong hội thảo chuyên đề, hay trên một diễn đàn nâng cao chất lượng nhạc Việt chẳng hạn, thì hay hơn nhiều, người nói và người phản biện đều đường đường chính chính. Tranh luận có nóng bỏng đến đâu thì cũng không bị quy là ném đá sau lưng. Hoặc, bức xúc quá thì tự viết bài gởi báo đăng. Cái không khí hai người rúc trong góc quán nói về ai ai đó, gì thì cũng thấy nhập nhoạng.

The story of the senior composer, the budding senior composer who lightly discussed the story of those guys being right or wrong, but the speaking ambience didn't feel quite right.  That's what I think.  Like at a drinking party where they feebly speak together of someone absent, that kid's so ugly how can she marry a handsome husband, that kid just had her breasts lifted for 3,000, that dude was just cuckolded by his wife.  The next morning the contents of that meeting made it into the newspaper.  But the news filter for the papers these days has been torn to pieces, anything can get into the papers.  Professional grievances get spoken of during the professional seminars, or in some forum about raising the quality of Vietnamese music, for example, it's much better if the speakers and the respondents both play it straight.  If the discussion gets heated at all then one gets accused of casting stones behind someone else's back.  Or, if it's overly pressing, then someone pens a letter to send to the paper.  The atmosphere of a couple of people dragging each other through the mud in the corner of some joint talking about somebody or other, anything would seem scintillating.

Trước có ông nhà văn già viết chân dung một ông nhà văn già khác, có nói đến tình bạn vong niên của tôi với cụ kia. Chẳng hiểu diễn dịch làm sao mà ông già tám mươi chín tuổi với tôi lâm ly hệt bồ bịch. Dù chẳng vì chuyện đó mà trở nên xa cách, nhưng hai thằng tôi ngượng, ủa tụi mình thăm nhau có gì thấy ghê đâu mà lên báo. 

Before there was an old author who wrote a portrait of another old author that spoke of the my youthful friendship with that old man.   I'll never understand how to deduce that an old man of 80 or 90 with me is heart-rending like an old girlfriend.  Though not for that reason, we became distant, but those two geezers embarrassed me, jeepers, we got together there's nothing so awful as to put in the papers.

Trong những bài phỏng vấn, tôi tránh không bàn đến người thứ ba. Nhưng tôi là người thứ ba trong cuộc trò chuyện của người khác (nhất là đàn bà) là không tránh khỏi, kiểu như "tôi thấy Tư đang loay hoay thoát ra...", blabla.. Haizzz

In interviews, I avoid discussing third parties.  But that I am the third party in other people's conversations (especially of women) I can't avoid, things like "I saw Tư fuss about and leave..." blah, blah. Sigh.

Đôi lúc, một câu chuyện phù phiếm trà dư tửu hậu với bạn bè bỗng dưng phơi bày trên mặt báo, tôi gọi đó là tai nạn. Hiểu rằng bạn bè không phải lúc nào cũng đủ lý trí kiểm soát chừng mực của sự riêng tư, nhưng tôi tự nhủ thôi lần sau ít nói lại một chút. Sẽ rúc vào sâu hơn, né kỹ hơn, lầm lì hơn... những thứ đó, biểu hiện ra bên ngoài sẽ có tên gọi là kiêu ngạo.

Occasionally, a frivolous story from too much tea or imbibing with friends suddenly is displayed on the pages of the paper, now that I call a disaster.  Understanding that friend don't always have enough sense to control and moderate their privacy, then I remind myself next time to say a little less. It will nose in deeper, dodge more carefully, more taciturn... those things, manifested on the outside is called arrogance.

Chọn cách đó, bởi vì chẳng còn đường nào khác.  

I choose that style, because there's no other way.

P/s : viết nhân ngày xui tháng rủi năm tuổi đen thui :(

P.S.: written on an unlucky day of a hapless month at an age singed black

http://www.nguyenngoctu.net/2013/09/gioi-han-cua-rieng-tu.html


Tôi rất thích thái độ và văn chương của cô Tư.

""Cúi xuống vùng non xanh mát..." (Bow down mountain lands green and cool...) - Nguyễn Ngọc Tư (2009)

[một thời sau Nguyễn Ngọc Tư đổi đầu đề thành "Gỡ bỏ cho nhẹ bớt" - Take Away So It's Lighter]


"Cúi xuống vùng non xanh mát..."

Cạnh quán cà phê Văn Nghệ có ông trải chiếu ở vỉa hè bán đồ cổ, hay mở cái băng nhạc Trịnh Công Sơn Hát cho quê hương Việt Nam 1 thu âm năm 1969. Nghe lần đầu, thề có mấy lá bàng rơi bữa đó, tôi muốn chạy qua ôm ông đồ cổ một cái, vì ông đem những bài hát này ra con đường vốn chỉ rùng rùng nhạc vũ trường, nhạc trẻ kiểu “yêu thì nói hông yêu cũng nói”… Giữa bụi đời mù mịt, giữa xe cộ ngược xuôi, cô Ly của bốn mươi năm trước cất tiếng hát trong veo, “Cúi xuống. Cho bóng đổ dài. Cho xót xa mặt trời. Cho da thơm trên người nay cũng phôi pha…”, nghe mát rượi lòng, nghe khoẻ dễ sợ. Nhạc “nghe khoẻ”, là chữ của thằng nhỏ ở tiệm bán băng đĩa quen. Một lần tôi ghé qua, nó khoe “em có nhạc này nghe khoẻ lắm, bảo đảm chị thích”, rồi nó đem ra mấy cái đĩa nhạc thu âm hồi năm một ngàn chín trăm mấy mươi gì đó. Gương mặt của Thái Thanh, Hà Thanh… trên bìa đĩa coi trẻ măng, trong sáng, hơi quê quê, dễ thương kinh khủng. Nghe chúng lần đầu, tôi đã nghĩ, tình cờ thằng nhỏ tặng mình quà quý.

Nhưng thằng nhỏ không tình cờ chút nào khi miêu tả cảm giác về một bài hát bằng chữ “khoẻ”, mà không phải là “hay”, là “xúc động”, là “sởn tóc gáy”. Khoẻ, vì dễ chịu, khoan khoái, thoải mái. Vút khỏi tiếng đệm guitar bập bùng, là chơi vơi tiếng hát non trong, mộc mạc, chân phương, đôi lúc vụng về, run rẩy. Ca sĩ không dùng bất cứ phương tiện nào kỹ thuật nào để nương dựa, lấp liếm hay che đậy, cứ hồn nhiên như vậy cất cao tiếng hát từ đáy lòng, thanh thoát.

Những ca sĩ ấy sau này khi đạt đến đỉnh cao của tài năng, họ rực rỡ, họ nổi tiếng, họ thu nhiều bản nhạc gần như hoàn hảo, nhưng sự giản dị năm xưa mãi mãi ở lại với… năm xưa. Tôi ngã lòng vì sự giản dị đó. Kiểu giản dị mà mười năm trước chưa chắc tôi đã thích, bỗng dưng bước chân qua tuổi ba mươi, bỗng dưng thấy… khoẻ khi đứng trước những tấm ảnh trắng đen, những bức tranh lụa, những trang viết của Thạch Lam, những minh hoạ nguệch ngoạc mấy nét chì, những bản nhạc thu âm năm xửa năm xưa, hay những bản demo trên mạng…

Ông già bạn tôi có lần nói, viết sao cho càng giản dị thì văn chương càng đẹp. Tôi cười nói, “câu này của chú mười một chữ, mà hai mươi hai năm nữa chưa chắc cháu làm được”. Ông cười cười, “sai bét, cháu đã làm được rồi, mấy cái truyện đầu tay đó”. Nhưng những trang viết giản dị, ngây ngô có phần khờ khạo đó tôi càng sống càng trải đời càng rời xa chúng. Giờ mà viết được vậy, coi bộ khó hơn lên trời.

Ngó qua ngó lại, tôi thấy cải lương cũng vậy. Hồi trước, tôi mê cải lương, mê ngẩn ngơ những bản vọng cổ xa xưa thu trên đĩa nhựa. Nghệ sĩ giọng nào ra giọng nấy, chữ nào tròn chữ nấy, ngón đờn dù tài hoa lả lướt đến đâu vẫn giữ sự trong trẻo, hồn hậu, vẫn tôn giọng ca lên hàng đầu. Thứ vọng cổ này nếu ngồi kế cassette thưởng thức chưa đã, phải dỏng tai nghe ké bên hàng xóm, hay ngồi ngoài vườn nghe trong nhà vẳng ra, chỉ tiếng ca và tiếng ca, gió đàn qua đánh lại, mùi ác liệt. Cải lương giờ đã qua thời hoàng kim, người ta biện ra nhiều lý do, nhưng nó làm rơi mất một đứa hâm mộ như tôi chỉ vì một bữa kia Vũ Linh nắm tay Tài Linh chạy lên đồi cỏ non. Xét theo tính hợp lý, tôi chấp nhận được chuyện ca vọng cổ lúc yêu nhau, đánh nhau, bắn giết nhau, miễn là xảy ra trên sân khấu, trên sàn diễn, nhưng giữa đường tự nhiên có hai người vừa ôm khít rịt mắt nhìn đắm đuối vừa ca khơi khơi chắc tôi phải nghĩ tới bệnh tâm thần. Tô Ánh Nguyệt năm xưa đau nỗi đau xa con chỉ cần nghẹn ngào bước từng bước run lẩy bẩy, nắm tiền trong tay bay bời bời; Tô Ánh Nguyệt bây giờ vừa gào thét vừa bứt xé hàng khuy áo khoe da thịt, mệt gì đâu.

Chia sẻ ý nghĩa này với ba đứa bạn, một đứa cười “vậy mới là tìm tòi, sáng tạo”, đứa kia hỏi vặn “bộ khùng sao mà đi coi cải lương”, đứa còn lại nói “thấy ghê thiệt nhưng thời này nó… phức tạp vậy”. Ừa, đúng là thời này phức tạp thiệt, bữa trước muốn mua cái áo “nhìn thấy khoẻ”, màu sắc nhã nhặn, hoa văn đơn giản, kín đáo mà phải lục tung cả cửa hàng trong con mắt căm hờn của chị chủ. Sách, băng đĩa thì nhất thiết phải siêng năng, lâu lâu mới rinh được một cuốn văn đẹp kiểu Thạch Lam, lâu lâu mới chộp được một vài đĩa “nhạc nghe khỏe”, sao chép lại từ những nguyên bản của mấy chục năm trước nên chất lượng cũng được chăng hay chớ.

Có lần hỏi thằng nhỏ mấy cái đĩa nhạc cổ lỗ sĩ này bán chạy không, nó nói “người ta mua nhiều lắm, nhưng chị là trẻ nhất”. Lại hỏi tiếp, “bộ thấy tôi mệt mỏi già nua lắm sao mà nghĩ nhạc này hợp với tôi”. Thằng nhỏ cười, “tại em thấy chị không đeo vòng vàng gì hết”. Câu trả lời này làm tôi nhớ mấy giai thoại thiền, kiểu như hai ông đi bên bờ sông, một ông hỏi đại niết bàn là gì, sư trả lời, “mau”. Hỏi “mau gì”, ông sư trả lời, “xem nước”. Hiểu chết liền.

Bữa qua ngồi quán chiều vắng ngắt, ông đồ cổ lại mở cái đĩa hát cổ, cô Ly đổ giọng ca mát rượi ra hè phố, “Cúi xuống. Vùng non xanh mát. Và cao tiếng hát cho cơn ưu phiền tan…” bỗng thấy tâm hồn mỏi mệt của mình đang được sự giản dị nào đó vắng ngắt. Cảm giác gan bàn chân tôi vừa chạm vào mặt đất, hình như tôi vừa tháo giày ra bỏ bên đường.

Nhưng tuổi hai mươi gặp gì cũng hăng hái đeo mang, thấy gì cũng hớn hở vơ lấy vào mình, lỉnh kỉnh những phấn son, tô vẽ và xiêm áo, tuổi hai mươi ấy giờ nằm lại ở đâu?

"Bow down mountain lands green and cool…”

Next to the Artists Café there’s a man who spreads out a mat in the alley selling used stuff who often plays the Trịnh Công Sơn tape Sing For Homeland Vietnam 1 recorded in 1969. The first time, I swore a few terminalia leaves fell at the same time, I wanted to run over and give him a hug because he brought these songs out to a street that formerly just clattered with the sound of dance music, youth music in the style “love then say you don’t, love then say you do”… In this dim, dusty existence, in the traffic going back and forth, Miss Ly [Khánh Ly] from forty years past lifts her limpid voice, “Bow down. So shadows throw their length forth. So the sun is tormented. So someone’s sweet fragrance also fades now…” it sounded fresh, invigorating, sounded frightfully powerful. “Powerful sounding” music, those were the words of the little fellow at my usual record and tape store. One time when I passed by he bragged “I’ve got this music, it sounds really powerful, I guarantee you’ll like it,” then he brought out some discs recorded during the nineteen hundred and somethings. Images of Thái Thanh, Hà Thanh… on the discs they looked very young, pure, a little rustic, but awfully cute. Listening for the first time I thought, by accident this little guy has given me a precious gift.

But it wasn’t an accident when this little guy described the sensation of a song with the word “powerful,” -- not “good,” or “moving,” or “it will set your hair on edge.” Powerful because it’s agreeable, pleasant, and relaxed. Soaring above the rhythmic guitar, perilously premature and pure, natural, plain, sometimes awkward and trembling. The singer did’t use any means or technique as a crutch, to gloss over or hide, but remaining unaffected lifts her voice from the bottom of her heart, refined.

Those singers, they had reached the height of their talent, in their glory and fame, as they had recorded many pieces to perfection, but the simplicity of years past has remained forever in … years past. I’m discouraged by that simplicity. The simplicity of ten years ago that I’m not even sure I liked, suddenly as I step across to when I was thirty, suddenly I see it’s… powerful, when I stand before black and white photos, silk paintings, pages written by Thạch Lam, doodled pencil illustrations, songs recorded long ago, or demos on the internet…

A friend’s old man once said, oh if people would only write simply then literature would be finer. Laughing I replied, “that phrase of yours is eleven words, but twenty years from now I’m not sure I’ll be able to do it.” He laughed: “silly, you’ve already done it in your first stories.” But those pages written so simply, vacuously, even naively - the longer I live, the more life I experience, the more removed I feel from them. Now to write like that would seem harder than to fly.

Looking around I think it’s the same with cải lương. Before I was crazy about cải lương, was bowled over by some vọng cổ recorded to disc long ago. Artists with this or that voice, this or that syllable, elegant, fluttery finger-work to such a high level yet it retained a serenity, geniality, yet it still respected the voice’s primacy. This kind of vọng cổ if I wasn’t sitting next to the cassette player I'd have to strain my ear towards my neighbor’s, or out in the garden listen to it resound from inside a house, just a voice and a voice, the wind echoing the instruments back and forth, wickedly awesome. Cải lương today has passed its golden age, people has many reasons to give, but it has lost a fan like me because once upon a time Vũ Linh held Tài Linh’s hand and they both ran up a grassy hill. Looked at logically, I can accept singing vọng cổ while in love, while fighting, shooting each other, as long as it’s happening on the stage, but in the midst of nature with two people tightly embracing, gazing into each other’s eyes as they were singing openly I'd think it was mental illness. Tô Ánh Nguyệt years ago suffered because she was far from her child only needed, choking with emotion, moving step by step, shivering, the money in her hands flopping to the ground; Tô Ánh Nguyệt now would shout out and rend the buttons off of her blouse showing her flesh, it's become that awful.

Sharing this realization with three friends, one laughed and said "but that's discovery, creation," another plied me with: "what kind of nutcase watches cải lương," and the other said "it's really awful but nowadays ... things are complicated."  Yeah, right, it's complicated nowadays -- before I wanted to buy a blouse "that looked powerful," modest colors, simple design, reserved so that I had to rummage through the entire shop beneath the vindictive eyes of the proprietress.  With books, tapes and records one definitely must forage diligently for a long time before you'd be able to cart off a book of fine literature like Thạch Lam, a long time before you could nab a few discs of "powerful sounding music," why is that making copies from originals of dozens years ago so that the sound quality will be alright anyhow.

I once asked that little guy whether these musty old records sell well, he said "people buy them a lot, but you're the youngest."  I continued, "I bet if I felt really tired and old I'd think that this music would suit me."  The little guy laughed, "cause I see that you don't wear any gold or necklaces at all." This answer made me think of a zen anecdote, something like two men came to a riverbank, one asked what nirvana is like and the bonze answered "quick."  Asked "quick in what way?" the bonze answered, "look at the water."  When you grasp it you're blown away.

The other day sitting at a stall on a deserted afternoon, the man selling old stuff played an old record, Miss Ly poured forth a fresh, mournful voice into the alley, "Bend down.  Mountain lands green and cool. And lift a voice in song to dissipate anguish..." I suddenly felt my worn out soul being somehow simplified by this desertion.  The sensation of the nerves in my leg just touched the ground, like I just unlaced my shoes and left them at the roadside.

But at the age of twenty anything that I encountered I enthusiastically took with me, anything I saw I gleefully gleaned for myself, a hodge-podge of makeup, embellishment and clothing, where is that age of twenty to be found now?

Nguyễn Ngọc Tư - Sầu Riêng blog 8 tháng 8 2009 [vốn đăng ở Sài Gòn tiếp thị]


Nguyễn Ngọc Tư viết bài này để nói đến một cách viết, một cách tự cắt xén văn viết của mình cho hay hơn, nhưng các nhận xét của cô về nhạc Việt trước thời thống nhất đất nước rất hay.

Nhạc Sài Gòn xưa là nhạc thị trường.  Các ca nhạc sĩ phải coi như là nghệ sĩ lành nghề, chuyên nghiẹp, nhưng họ không phải là người của nhạc viện.  Họ đến với nghề nhạc vì sở thích và năng khiếu.

Nguyễn Ngọc Tư viết câu này:

Ca sĩ không dùng bất cứ phương tiện nào kỹ thuật nào để nương dựa, lấp liếm hay che đậy, cứ hồn nhiên như vậy cất cao tiếng hát từ đáy lòng, thanh thoát.

Rồi cô ấy nhận xét về sự giản dị - người trưởng thành thưởng thực sự giản dị, người trẻ chưa ý thức.  Song ngược lại người trẻ biết thể hiện sự giản dị ấy cũng vì thiếu ý thức như vậy.

Tôi cũng nhất trí với Nguyễn Ngọc Tư là muốn đến với các văn hóa phẩm đi sâu vào tim của mình thì "nhất thiết phải siêng năng, lâu lâu mới rinh được..,"

Nhờ đọc bài viết ở trên tôi đã bỏ sức dịch bài ca "Cúi xuống thật gần" của Trịnh Công Sơn.  Thời đó tôi mới bắt đầu dịch bài của Nguyễn Ngọc Tư hôm nay mới ra lò.

Về quê (Going Home) - Nguyễn Ngọc Tư (2008)

Thằng bạn tôi, thằng bạn bụi bậm, thằng bạn giang hồ của tôi về nhà.
My friend, dusty old friend, my wandering friend has gone home
Tôi không biết nhà nó ở đâu, nghe nói có một ngọn đèo, có cây, có cỏ, có khói tỏa lên từ
những mái nhà dưới thung.
I don't know where his house is, I heard it has a hilltop, has trees, grass, has smoke spreading from houses down below in the valley
Đứa tinh quái, nhiều ý tưởng mới lạ, nhưng nói về quê mình thì cũng chỉ ba từ “đẹp mà buồn”.
He's a clever one with many strange ideas, but when he speaks of his home town he's got just three words "pretty yet sad."
Giống cái cách người đời khi kể về quê của họ.
The way people have always talked of their home towns.
Ở quê nó có một bầy em nhỏ. Đứa ngoan đứa không ngoan. Về quê là nghe mẹ trách ba ba trách mẹ, em này méc em kia. Ngơ ngác xử phân mà đằng nào đúng cũng xốn xang.
In his town there's a pack of kids.  Some good, some not.  Going home you hear mothers blame fathers, fathers blame mothers, this kid tattling on another. Too bewildered to settle things but both sides are all worked up.
Về quê thấy có bầy dê mới, góc cột thêm một ổ mối, cây ổi vườn sau bị gãy mất nhánh rồi. Không có vẻ gì chờ đợi người lang bạt.
Going home there's a new herd of goats, at the base of the pole, there's a termite nest, the guava tree in the backyard has broken branches.  Nothing appears to await the wanderer.
Chái sau nhà đã lợp thêm mà không đợi. 
The outbuilding with more roofing didn't wait.
Cỏ trên đồi không đợi, mịt mùng xanh.
The grass on the hill didn't wait, in its verdure
Hoa bên rào không đợi, đã nở, cũng vừa xong nát rữa
The flowers on the hedgerow didn't wait, they bloomed and ended in rot
Láng giềng không đợi, đi mua rượu cho chồng, chân rối vào chân. Tay níu chặt cái chai và chiếc nón loay hoay nửa như giấu đôi má rám nửa muốn che vồng ngực chảy não nề. bên xóm có người về…
Neighbors didn't wait, bought whiskey for husbands, feet tangled in feet.  Hands clinging tightly to comb and hat, fussing, partly to hide sunburnt cheeks, half to cover the curves of breasts sadly sagging. Next door, someone came home...
Trẻ con không đợi, cứ lũ lượt ra đời, khóc rạn cả một vạt chiều lơi nắng.
Kids didn't wait, they pushed their way into life, their crying breaking across an expanse of the sun's descending rays
Chỉ mẹ đợi bạn về để nói: “ba mầy lúc này suốt ngày say…”
There's just your mother waiting to say: "your dad these days is drunk all day..."
Chỉ ba đợi bạn về để nói : “mẹ mầy đã cạn tình yêu…”
Just your dad waiting to say: "your mom's love has run dry..."
Chỉ những đứa em đợi bạn về để khoe vết chém còn mới trên vai, "Thù này quyết trả...”
Just your little brothers waiting to brag about knife scars new upon their shoulders, "I'll make that enemy pay..."
Đứa em gái níu tay anh thầm thì, “anh ơi, môi chạm vào môi thì có con không?”
Young sister squeezing a boy's hands whispering, "dear, if lips touch lips will there be a baby?"
Bạn tôi mỉm cười. 
My friend smiled.
Cỏ trên đồi đã từng qua mùa cháy.
The grass on the hill has gone through a fire season.
Xanh xanh.
It's fairly green.


Trong bài thơ "Niềm vui xây dựng," Lưu Quang Vũ (1975) viết đến sự thành công của một xã hội xã hội chủ nghĩa.  Sức lao động của thợ xây được so với thành tích của các người góp phần xây dựng xã hội.  Một xã hội luôn luôn tiến lên.

Song thực ra xã hội không luôn luôn tiến lên.  Nhất là ở các miền quê heo hắt, đời sống cũng phẳng lặng và tù đọng.

Nhân vật trong "Về quê" của Nguyễn Ngọc Tư là một người từ vùng "tiến lên" về vùng tù đọng.  Sự trôi qua của thời gian nên dẫn đến nhiều kết quả tốt đẹp.  Ta gieo hạt, ta được mùa.  Về quê là về một nơi "đẹp mà buồn." Đi "giang hồ" chắc mỗi ngày được một khôn.  Nhưng ở quê: "Không có vẻ gì chờ đợi người lang bạt."  Mỗi người đóng vai như xưa.

Có những ai, những gì đợi người về này?  Chỉ có gia đình của người về với các ngôi nhà, cây cỏ đang tàn nát dần dần.  Vậy khi người đi đã về có gì thay đổi.  Không có và cũng có.  Không đợi cũng có nghĩa là không được y nguyên. "Cỏ trên đồi đã từng qua mùa cháy."  Trời, đất, thiên nhiên, xứ người đã có những biến đổi vừa phải.  Với kết quả "xanh xanh."

Sáng chủ nhật (Sunday Morning) - Nguyễn Ngọc Tư (2008)

Không ai bật đèn trên mạng,
There's no one to switch a light on the network,
ở một chỗ xa xôi nào đó,
in some far-away place
không ai ngồi với tôi trong buổi nắng nghiêng này,
there's no one to sit with me during this early morning sunlight,
bạn vẫn còn ngủ say sau một đêm say.
friend, you're still lost in sleep after a night of rest. 

mình tôi mình tôi riêng tôi riêng tôi,
myself, myself, just me, just me
thênh thang lầm lũi…
empty, morose
thèm cùng người nhìn tách trà thoi thóp khói,
hungering for someone to look at the teacup convulsing with steam,
nghe chút ngọt mụ mị mềm đầu lưỡi, nơi đắng chát đã từng qua.
that feels stupefyingly sweet and soft on my tongue where bitterness regularly passes.
người im lặng và tôi im lặng,
they're silent and I'm silent,
trong bóng lá rơi và vết ngày trôi
in the shadow of leaves falling, the traces of passing days

đời cũng trôi xuôi. Về phía nắng xanh 
life also flows along.  Back towards crisp sunlight
phía ngày không tôi. 
towards a day without me.
vì say, quên, vì những công việc vội,
because of passion, forgetfulness, because of rushed affairs
hay trên con đường rong ruỗi tôi cắn môi hát khúc nhớ nhà...
or because upon the rambling road I bite my lip singing homesick songs...

người vẫn run run ấm trà run run,
my body trembles, the teapot trembles,
chắt khan từng giọt rời
draining dry each departing drop
chờ đợi,
waiting
như một thói quen của sáng chủ nhật đã vĩnh viễn mất rồi.
like a Sunday morning habit that's been lost forever.

Bánh xe chẳng lăn về phía nhau
The wheels don't roll back in a shared direction
Bởi nỗi sợ không lời...
Because of a wordless fear...

nguồn: blog TuSauRieng 30 tháng 4 2008.


Một người xa có thể được gần (tương đối) nếu "đèn trên mạng" được bật.  Một thời hai người được gặp nhau thường xuyên.  Có lẽ hai người được đã tha thiết với nhau qua một tách trà - tình cảm là như thế, là những thứ nhỏ nhoi được chia xẻ.

Có niềm hạnh phúc trong nổi cô đơn?  Chưa chắc.  Tinh thần của mình đi vào vực sâu nhiều lần cũng là cớ để phát triển: "đời cũng trôi xuôi. Về phía nắng xanh."  Chỉ phải nhận một điều là "Bánh xe chẳng lăn về phía nhau."  Người xa xôi ấy không còn được đi cùng.  Vậy từ tình trạng "mình tôi riêng tôi" thì đi "phía không tôi."  Không có mặt.  Cái tôi ấy không còn được tham gia một đời sống đã từng có ý nghĩa.  Cái tôi ấy chỉ được "cắn môi hát khúc nhớ nhà."

Hỏi đường (Asking Directions) - Nguyễn Ngọc Tư (2008)

Những ngày lang thang trên đất lạ, với tấm bản đồ rách rã, đôi khi tôi phải dừng lại hỏi đường
ông ơi, lối đi này dẫn tới đâu, cháu muốn tới những thung sâu
Days wandering in an unfamiliar land, with a tattered map, sometimes I must stop to ask directions - sir, where does this path go, I want to go into deep valleys
những bãi cỏ buổi sáng từng là chợ, họ bán mấy rau và tặng mấy hẹn hò
grassy fields at morning double as markets, they sell a few vegetables and bestow encounters
ông già im lặng và ngón tay gầy quắt, vẽ cho tôi một con đường
the old man is silent and his emaciated finger indicates a road for me

Những ngày hoang mang trên đất lạ, một mình, tôi hỏi những em bé gầy gò, lem luốc 
em ơi, đi lối nào tôi sẽ đến đỉnh ngọn núi kia, để nhìn dòng sông kẽ một nét mày nơi đáy vực. 
Days of indecision in an unfamiliar land, alone, I ask some grubby tots - hey kids, which way will take me to the top of that mountain, to see the river insert a brow into the abyss
Những em bé ngó nhau, lời ngọng ngịu trên môi vạch cho tôi một con đường.
The kids look at each other, in their babbling way they trace a road for me.

Những ngày phiêu lưu trên đất lạ, với mình, tôi hỏi những cô gái tỉa bắp bên đường, chị ơi ngã nào thì tới cánh đồng, bầy dê nhỏ vùi mặt vào cỏ rối, bên lối đi nhiều hoa dại, lúa xỏ mầm qua đất, xanh non. Những cô gái gạt mồ hôi, ánh mắt cười lung linh trao cho tôi một con đường.
Days roaming in an unfamiliar land, with myself, I ask a girl picking corn at the roadside - sister, which crossroads leads to open field, a herd of small goats dig their snouts into tangle grass, along the path there are lots of wildflowers, rice stalks thread their snouts up through the soil, green, young.  The girls wiping off sweat, brilliant, laughing eyes deliver a road to me.

Những ngày rong ruỗi trên đất lạ, chỉ mình, tôi một lần ngẩn ngơ hỏi con đường, lối nào sẽ dẫn đến người. Đường im lặng đi lên đồi mải miết, người ngốc ơi, chỉ cần dừng chân lại, sẽ thấy người.
Days of rambling in an unfamiliar land, only myself, I once foolishly asked for directions, which way will take me to someone.  The silent road preoccupied itself with ascending the hill, hey you fool, you only need to stop in your tracks to see someone.

nguồn: TuSauRieng 1 tháng 5 2008

Lời kết của bài thơ nói hết: "người ngốc ơi, chỉ cần dừng chân lại, sẽ thấy người."  Trong bài thơ, nhà thơ muốn đi xem cảnh lạ, nhưng mọi lần hỏi đường thì thực sự "thấy người."  Sức quan sát của Nguyễn Ngọc Tư rất tinh vi.  Mặc dù mải miết theo mục đích của mình thì cứ ghi lại những chi tiết làm cho phong cảnh mới đẹp.  Đẹp do những người cho / vạch / trao mình một con đường.  Nhưng con đường được khám phá này trả lại cho mình sự "im lặng" - im lặng để mình tự khám phá mình.

Cuộc trà chiều tưởng nhớ kẻ đi xa (At Tea Recollecting Someone Who Went Far Away) - Nguyễn Ngọc Tư (2011)

Mương vườn không tiếng nước chảy
A garden ditch, no sound of flowing water
Chó lơ ngơ cào móng mặt sân khô
An inattentive dog claws at the dry yard
Một kén sâu rơi làm nắng rùng mình
A cocoon drops causing the sunlight to tremble

Ngạch cửa nhà ông già chỉ còn mình tôi bước qua làm khách
The threshold of the old man's house, I'm the only one left to pass over as a guest
Người kia đã thõng tay dong tro về biển
Someone's hands dangle to guide the ashes back to the sea
Trà chiều mặn
A rich evening tea
Một già một trẻ gặm nhớ thay cho bánh
One of us old, one young, nibbling at memories instead of biscuits
Nhớ cũng mặn hay mặn đã ướp nhớ tươi?
Is memory rich or has this richness brought aroma to memories afresh?
Lần cuối về thăm, bạn nói thần chết còn lâu mới rượt kịp tôi
Last time you visited, friend, you said that it would be along time before the reaper would catch up to me
Tay phản bội lại lời, lật bật run làm cốc trà sánh nước
His hands betrayed these words, their shaking caused histea to spill from the cup
Chân phản bội chân, dúi dụi vấp vào nhau
His legs betrayed each other, knocking together

Người già so vai
Old man, shoulders thin
cái lạnh chiều nay như mót của ba mùa trước
it's like the cold this evening was gleaned from three seasons back
môi run
trembling lips
run cả những thầm thì
trembling even in a whisper
Tàn thuốc lá lẩy bẩy buông vào vạt áo vốn đã nhiều chỗ cháy
Cigarette ashes quiver, released into shirt flaps already burned in many places
Cõi ấy người thứ ba có biết buồn đây đang ngồi với buồn này
In that realm does a third person know this sadness sits here with that sadness

Hay người đang ngồi một trong bốn chiếc ghế trống quanh đây
Or someone's sitting in one of the four empty chairs around here
Lá cào xước gió hay chính người lên tiếng?
Leaves scratch in the wind, or is it him making a sound?
rót một tách trà đã nguội
pouring down a cup of tea cooled down
như chưa từng khói
like it never had steam
mời hư không cạn mặn cùng tôi
inviting emptiness to drain its flavor with me


Nguồn: "Vẫn chưa thôi dan díu với thằng kia...," Sầu riêng (blog) 19 tháng 11 2011


Tôi nghĩ rằng ông già đã bị góa vợ, nhưng hồn của người vợ ấy có mặt trong bài thơ. Ông này đã đến đoạn đường cuối đời ông mà sống một mình với kỷ niệm. Ông đang đợi ngày đi theo vợ.

Điều quan trọng của bài thơ này là tình cảm của người viết / người kể chuyện này. Thương ông và muốn mua một chút vui uống trà cùng nhau. Tất nhiên phải nói đây lả một cảnh buồn - xem ông yếu như thế và đang buồn liên miên. Nhưng đây cũng là dịp để nghĩ đến đời người, nghĩ đến ý nghĩa của đời người.

Xem ông là như "một tách trà đã nguôi / như chưa từng khỏi" - là khó nhớ đến thời ông chưa nguôi, thời ông còn nhựa sống. Người viết thơ như đồng cảm mà cũng muốn tới gần sự "hư không." Có lẽ người ấy "mời hư không" để cho ông nương tựa trong những phút tách trà đời đang "cạn mặn."

"Một kén sâu rơi." Có phải con bướm đã bay lên bỏ kén sâu tiêu biểu cho sự giải thoát. Kén sâu rơi là xác tan để lại.

ở một ngã tư nào… (at some crossroads...) - Nguyễn Ngọc Tư (2011)

Hát rằng mình từng ngồi chung ghế đá
I sang that we sat sharing a stone bench
nhưng khác hai mùa lá
but back a couple of season's changing leaves
hát mình từng cùng một chuyến tàu
I sang that we went together on a train trip
mỗi người xuống một ga
each person got off at one stop
hát mình chung một vòm cây
I sang we shared a vault of trees
Như những người lạ chờ xe buýt đầu ngày
Like strangers waiting for a bus at daybreak

Tay mình đã chạm vào tay
My hands bumped into hands
trong một con ngõ chật
in a tight alley
từng mặt đối mặt
each face in each others
mà mắt không bóng nhau
but eyes without any glow for each other

đường vòng đê mê trăm ngã
a sinuous road enchanted by a hundred crossroads
chân mình ứa những vết chai
my feet overrun with callouses
chới với biển người xa lạ
floundering in a sea of strangers
mùa nao mình được thử hài?
what season can I try on the enchanted slippers?

Nguồn: "Lại một chùm kinh hãi," Sầu Riêng blog


Đoạn đầu của bài thơ này tôi hiểu như người kể tưởng rằng đã có một mối quan hệ tha thiết (các chữ chung, cùng), nhưng tức ra hiện nay không còn thấy gì thân mật nữa.

Đoạn thứ hai như là cảm giác vào thành phố đông. Cái điều quan trọng là dù biết mình gần nhiều người khác mình không cảm thấy gần gũi với mọi người mọi thứ xung quanh mình.

Trong đoạn thứ ba tôi thấy hai chữ "thử hài" và nghĩ đến chuyện "Tấm Cám." Cô Tấm gặp nhiều khó khăn nhưng cô như có phép màu phù hộ. Viết "mùa nao" có nghĩa như người kể nghĩ rằng lượt của mình phải đến, vậy cảm thấy thất vọng vì lượt của mình chưa đến.

"Ngã tư" ở đây là một đoạn đời. Người kể đi một chuyến dài (bằng tàu, buýt, và đi bộ phố đông nữa) - dài đến mức chân có vết chai - mà chưa tìm được hạnh phúc cho mình.

Một điều hay của "ở một ngã tư nào" là ca hát. Hát như là tâm sự - các hình ảnh "chung ghế đá," "mùa lá," "chuyến tàu," "vóm cây" thuộc những bài ca lãng mạn Sài Gòn. Tình yêu dở dang, tan vỡ. Nhưng tác giả thì đi xa hơn. Bị thất tình rồi cũng cảm thấy như một người xa lạ trong đông người xa lạ - "từng mặt đối mặt / mà mắt không bóng nhau." Thế cũng là nỗi xa lánh. Đường đi khó (đường vòng), thân mình bị thương, già đi (vết chai), không thấy chắc chắn (chới với), nhưng sẽ cứ đi. Cứ hy vọng rằng hạnh phúc sẽ đến ở một ngã tư nào đó.

Say trà (High on Tea) - Nguyễn Ngọc Tư (2011)

ba chảy bảy dừng
thrice flows, seven stops
máu ngập ngừng đâu đó
blood hesitates somewhere
tim như cá mắc cạn
my heart's like a fish in a drought
hớp khan từng ngụm thời gian khô rát
parched, gulping each mouthful, time scorching
tay nắm khói cũng mỏi
hands grasping at the steam also wear out
đất rối níu chân mình dấp dúi
scattered earth ensnares my feet they stumble
héo lan ra từ mắt héo đến héo hắt
parched spreading from parched eyes to parchedness
ứ hự nổi trôi giữa dòng phập phồng
a harrumph bobs about in the heaving current

những cái lá nuột mềm trên những triền đồi xa xôi
soft and glossy leaves upon a distant hillside
cũng làm tổn thương tôi
wound me as well

Nguồn: "Lại một chùm kinh hãi," Sầu Riêng blog


Trà / chè có ý nghĩa lớn trong đời tôi vậy tôi dịch thở bài thơ ngắn này. Phải nói là được say trà một chút thì tôi mới thấy sướng (tôi đang thưởng thức một chén trà đen). Đọc bài thơ thì nghĩa là như nghiện trà sao? Thật là kỳ diệu nếu nghĩ đến hiệu lực của một vài "lá nuột mềm."