Thời buổi này bà chị cứ bầy vế làm gì cho tốn kém... (Nowadays Sister Why Do You Keep Showing of at Great Expense) - Song Hỷ (1957)

-- Thời buổi này bà chị cứ bầy vẽ làm gì cho tốn kém...
-- Vâng, bà chị cũng thông cảm cho, đây là em "khai thác vốn cũ" đấy chứ!

-- Nowadays sister why do you keep showing of at great expense...

-- Sure, please understand, sister, I'm here "making use of old capital!"

nguồn: Thời mới 10 tháng 11 1957.

"Khai thác vốn cũ" is a formula used in Vietnamese communist writing. It means utilizing the best aspects of traditional folk culture. Looked at today, almost 70 years after this cartoon was published, that's exactly what we're seeing. At the government's instigation "hát chầu văn" (a sung form of mediumship illustrated above) has been designated an "intangible cultural heritage."

In 1957 the government viewed this ritual practice as a wasteful, backward superstition. This was at a time when they were trying to focus the nation's resources on their mission of "building socialism." When money was scarce, this was considered to be a wasteful extravagance. Barley Norton in Songs for the Spirits: Music and Mediums in Modern Vietnam has written about how this practice was suppressed. 

Le Peril Jaune (Hiểm họa da vàng) - Pencil (1906)

-- Lui beaucoup faire saoûler hier soir -- lui pas laissé ine sou

-- Him make big drunk last night - him not leave a penny

-- Anh ta say xỉn quá tối hôm qua -- anh ta không để một xu nào cả 

source: Courrier d'Haiphong 25 aout 1906

We see a European soldier (French or legionnaire?) and his congaïe. He has gone on quite a drunk. During colonial Indochina, the government and armed forces organized many "grands bals" where there was dancing until dawn. Whatever happened, it involved a great deal of unchecked carousing.

What is the yellow peril? The congaïe could be considered a concubine - a poor young woman who met a man's physical and domestic needs. The term comes from the Vietnam "con gái" meaning daughter or girl. 

Is she the peril? She seems to be always at the ready to spirit away the contents of his pockets. However, she has their joint household to consider. He needs to provide money for her to take to market so she can cook and feed the two of them.

Is the stationing of soldiers like him in an unchecked environment among the "yellow races" the actual peril. It looks like life in Indochina has gotten the better of him.

Quầy rau cải giá chính thức (Vegetable Stand Official Price) - ?? (1977)

Quầy rau cải giá chính thức

Cải chưa về.

--------

Mai vô! Mai dô! Rau cải Đà Lạt tươi rói mới về đây

Vegetable stand official price

Greens haven't arrived

--------

Come tomorrow! Come morrow! Fresh Đà Lạt vegetables will be here

 

nguồn: Tin Sáng 27 tháng 2 1977

The three women at the left are "mậu dịch" - approved traders getting their product from the government. 

The woman at the right is "hàng chui" or black market.

The approved traders have no produce to sell, possibly because the black market woman has cornered the market. 

While the cartoon is meant to show disapproval of the fat and happy black marketeer, it also demonstrates the implausibility of a government controlled market delivering the products that people want and need. You can try to control the market and fix the price, but if nobody delivers the product at the government's price, the government has nothing to sell and there is nothing for people to buy.

Cần phải chấm dứt những tàn tích của đế quốc rớt lại (We need to terminate the remnants of imperialism) - Nguyễn Văn Kiểm (1957)

Hôm 2-9, lợi dụng sự vô-tư của chị em nông thôn, 1 số ít thanh niên đã sông sáo, đùa nghịch rất khả-ố!

On September 2, taking advantage of the carefreeness of our peasant sisters, a few young men are boisterous and goof around in an annoying way.

nguồn: Thời mới 16 tháng 9 1957

Conclusion: Imperialism makes young men annoying.

Boulevard Gambetta Hanoi (Đường Trần Hưng Đạo, Hà Nội) - Pencil (1906)

En visite - Un jour d'Orage

Đến thăm - Một ngày mưa bão

Visiting - A stormy day

nguồn: Courrier d'Haiphong 18 tháng 9 1906

It's surprising to go through this more-than-a century old newspaper and see a sympathetic view of a colonized people by the writers and artists of the colonizer. The image was resonant today because many roads near the National Library were flooded and impassable and I could have used a lift of some sort to cross the rushing ankle deep water. I would never dream of thinking that anyone would lift me up and convey me to dry land (as someone who is otherwise able bodied and only bothered by getting wet). But the ridiculously prim French people in the cartoon accept this form of conveyance and must have found it necessary in the proper order of things.

Tính toán gì đấy? (What Are You Calculating) (1957)

BẠN -- Tính toán gì đây?

RỂ MỚI -- (rỉ tai) tính cái nợ "liên hoan rung rúc" mà muốn nốc ký... ninh đấy!!!

FRIEND -- What are you calculating?

NEW GROOM -- (whispering) adding up the debt of the "wearisome ceremony" and I want to knock down some quinine!!!  

nguồn: Thời mới 6 tháng 11 1957

This image was part of a societal propaganda campaign to discourage lavish wedding celebrations. The young bride enjoys her moment while the groom sweats over the sickening expense.

Cái loại truyện trẻ con tục tĩu này vẫn còn bán (Those Kinds of Vulgar Children's Books Are Still Being Sold) - Tuýt (1965)

Thì người ta đã có thông cáo cấm từ lâu rồi còn lôi thôi gì nữa 

Thông cáo cấm in sách mới chứ đâu có cấm bán sách... cũ...

They've had an announcement banning them for a while why still annoyed?

The announcement banned printing new books, but it didn't ban selling old ones...

nguồn: Chính Luận 7 tháng 6 1965.

Các chuyện "Charlot" như thế nào?

Đây là một mẫu mức sinh sống (This Is A Model Of Living) - Hoàng Tố Nguyên (1959)

"Nữu Ước Thời Báo" của Mỹ đề cao Ngô Đình Diệm: Đây là một mẫu mực sinh sống đã được xây dựng ở khu vực này (miền Nam Việt Nam)

America's New York Times accuses Ngô Đình Diệm: This is the living model being constructed in this region (the south of Vietnam)

 nguồn: Độc Lập 7 tháng 11 1959

Tôi xem các tờ báo New York Times thuở ấy. Chỉ có một bài báo viết "Ngo urges Vietnam to build industries" đăng ngày 26 tháng 10 năm 1959 nói đến việc xây dựng. "Ngô thúc giục Việt Nam xây dựng các ngành công nghiệp." Thông tin này không liên quan gì đến bức tranh này.

Nếu tin tranh tuyên truyền thì Ngô Tổng Thống là vua tuýp.

Cô ta xấu hổ vì mặc quần áo kín quá! (She's Ashamed Because Her Clothes Are Too Discrete!) - Tô Tử [Tô Ngọc Vân] (1940)

nguồn: Ngày Nay #219 (3 tháng 3 1940), 17.

Gái 2X.

"Để sáng tác bản nhạc 'Hành quân trong mưa'" (1975)

nguồn: Quân Đội Nhân Dân 18 tháng 1 1975

Một tranh vui in vài tuần trước tổng tấn công 1975. Các nghệ sĩ chủ nghĩa xã hội phải đi thực tế. Đây là một chuyến đi thực tế mà không thực tế.

xóm rạp hát (Theatre district) - Hoàng Lập Ngôn (1955)

Họa sĩ Hoàng Lập Ngôn vẽ bìa tạp chí Nghệ thuật thứ bảy

các sinh hoạt văn nghệ đầu năm 1955 ở Hà Nội. Có rạp Kim Phụng, rạp Kim Chung, tóc thơm Thôn, Sầm Sơn.

nguồn: Nghệ Thuật Thứ Bảy số 2 ngày 9-4-1955

Tuồng chi cái giống "cao bồi"... (1962)

Tuồng chi cái giống "cao bồi"
Pháo Xuân dùng để ghẹo người chơi Xuân

What kind of playacting for that race of "cowboys"

Spring fireworks used to taunt people enjoying Spring.

 
nguồn: Hải Phòng kiến thiết 11 tháng 2 1962

Nhạc sĩ động viên vợ trong lúc lao động (The Musician Encourages His Wife In Her Labors) (1962)

nguồn: Hải Phòng kiến thiết 18 tháng 3 1962

Tranh này có thông điệp đơn giản. Đàn ông lười, đàn bà vất vả. Nhưng chú chồng này hát lên một bài ca vui vẻ, cũng có thể là một bài ca phấn khởi mà thực sự cố ý động viên người lao động. Chú ấy chứ hát nhạc buồn ru ngủ. Chú nhạc sĩ này theo nhiệm vụ của nước Dân Chủ Cộng Hòa Việt Nam là động viên việc lao động và sản xuất. Mối quan hệ giữa nghệ sĩ với nhân dân có phải như thế không?

Désepérés (Những người tuyệt vọng) 1927

Lui. -- Nous ne pouvons pas vivre ainsi séparés par ton départ en France. Tuons-nous.

Elle. -- Oui c'est ca, prenons une auto et allons sur la route du Cap. Ce soir les congés finis, les excursionnistes du Cap rentrerons à Saigon.

Chàng. - Ta không thể sống cách biệt như vậy bởi sự ra đi của em sang Pháp. Ta hãy tự sát đi.

Nàng. -- Ừ thế thôi, lên xe đi tiếp đường Mũi Né. Đêm nay nghỉ lễ, đoàn du ngoạn sẽ từ Mũi Né trở về Sài Gòn.

nguồn: Saïgon Dimanche 21 tháng 8 1927

Bức tranh ở trên minh họa cảnh tượng của một quán cà phê Sài Gòn năm 1927. Toàn đàn ông Tây ngồi chuyện trò với nhau. Mấy chim (vệt?) buộc trên sào. Cặp tình nhân nhảy đầm - chắc chắn có một máy quay đĩa ở một góc nào đó.

Tranh "Tố nữ" ngày xuân treo nhà Ngô Đình Diệm (Pictures of Springs "Noble Ladies" hung at Ngô Đình Diệm's House) - Lê Văn Hiệp (1959)

vẽ hộ 

1956 Cao Bồi

1957 Thoát-Y-Vũ

1958 Rốc-En-Rôn

1959 Hu-La-Húp

nguồn: Độc Lập số đặc biệt 28 tháng 1 1959

La crise du crédit sévit partout (Khủng hoảng giá bán chịu hoành hành khắc mọi nơi) (1939)

-- C'est ici, à l'heure actuelle, le seul endroit où les mots: "au comptant" ne soient pas affichés.

-- Giờ nay, đây là nơi duy nhất không hiến thị dòng chữ "nhận tiền mặt thôi."

nguồn: L'Effort Indochinois 29 tháng 9 1939

Tôi chưa bao giờ được tìm ra tấm ảnh này được chụp ở nhà cô đầu thời Pháp thuộc. Rất có thể là không có tấm ảnh nào cả.  Theo tôi nghĩ thì tranh minh họa này chắc bắt được không khí hát ả đào lúc bây giờ. Có cô đầu hát và nhạc công gẩy đàn đáy rất nghiêm tục và có khách chơi bơi.

Le Touriste, notant... (Người du lịch, ghi ra) - Dicaleo (1936)

LE TOURISTE, notant. -- Annam: pays de la tuberculose, 99% des femmes annamites crachent du sang en abondance.

Người du lịch, ghi ra. -- An Nam: đất nước bệnh lao, 99 phần trăm đàn bà xứ An Nam khạc ra máu nhiều.

nguồn: L'Oeuvre Hebdominaire illustrée (13 tháng 4 1936)

Ồ - không ngờ văn nghệ Việt Nam ngày nay lại mới mẻ và hay như thế (này) !!! (Oh - I never suspected that Vietnamese arts of today were so new and excellent) - Tuýt (1968)

[vũ bộ xếch xy]

nguồn: Chính Luận 23 tháng 10 1968

Nếp sống cũ (The Old Ways) (1960)

BỐN ĐIỀU RÕ THẬT ĐÁNG CHÊ

Ôm nghề bói toàn bịp người

Dị đoán mê tín tin lời quàng xiên

Bán hàng nói thách ăn tiền

Nghênh ngang "bách bộ" không lên vỉa hè

FOUR THINGS THAT ARE DEFINITELY SCORNWORTHY

Embrace fortune tellers who complete deceive people

Superstitiously believing foolish words

Giving a high price when selling goods to make money

Arrogantly walking in block and getting up on the sidewalk

nguồn: Hải Phòng kiến thiết 20 tháng 2 1960

CẤM đái ở đây

Trông phía trước và...

phía sau

NO urinating allowed here

Looked at from the front and...

the back

nguồn: Hải Phòng kiến thiết 21 tháng 2 1960

Yêu cầu mấy chị cho xem thẻ khám bịnh!! Mau lên! - Tuýt (1965)

nguồn: Chính Luận 21 tháng 8 1965

Vài ngày sau trên báo Chính Luận (23 tháng 8) có mục với dòng đầu "Vũ nữ chỉ phải khám bệnh 1 lần trước khi hành nghề."

Ở đằng sau có một nhạc công chơi đàn contrabasse trong dàn nhạc.