Cần phải chấm dứt những tàn tích của đế quốc rớt lại (We need to terminate the remnants of imperialism) - Nguyễn Văn Kiểm (1957)

Hôm 2-9, lợi dụng sự vô-tư của chị em nông thôn, 1 số ít thanh niên đã sông sáo, đùa nghịch rất khả-ố!

On September 2, taking advantage of the carefreeness of our peasant sisters, a few young men are boisterous and goof around in an annoying way.

nguồn: Thời mới 16 tháng 9 1957

Conclusion: Imperialism makes young men annoying.

Tính toán gì đấy? (What Are You Calculating) (1957)

BẠN -- Tính toán gì đây?

RỂ MỚI -- (rỉ tai) tính cái nợ "liên hoan rung rúc" mà muốn nốc ký... ninh đấy!!!

FRIEND -- What are you calculating?

NEW GROOM -- (whispering) adding up the debt of the "wearisome ceremony" and I want to knock down some quinine!!!  

nguồn: Thời mới 6 tháng 11 1957

This image was part of a societal propaganda campaign to discourage lavish wedding celebrations. The young bride enjoys her moment while the groom sweats over the sickening expense.

Chung quanh vấn đề: Cưới theo "đời sống mới" hay "đời sống cũ?" (Concerning The Problem: Getting Married According To The "New Life" or "Old Life" - Hoàng thị Ngọc Lan (1957)

"Cưới theo 'đời sống mới' hay 'đời sống cũ?' 'Cưới theo kế hoạch tiêu chuẩn',"

Tôi tán thành cả cũ và mới
Ý kiến của bà Hoàng thị-Ngọc-Lan Hải-phòng

Nói như vậy các bạn đừng cho tôi là ba phải nhé!

Tôi xin trình bầy ý kiến của tôi: Trước hết đám cưới dù thời nào, chúng ta cũng không thể "đơn giản hóa" một cách "kỹ lưỡng" quá. Thí dụ năm ngoái tôi đã đi dự vài đám cưới.. ."Tập đoàn" hàng 5, 6 đôi. Khi ngồi vào bàn tôi và nhiều người khác cứ phải tính nhẩm và cố nhớ từng đôi cho khỏi "râu ông nọ cắm cằm bà kia." Khi buổi hôn lễ khai mạc, ông chủ hôn lên "thông qua" lý lịch và quá trình tìm hiểu của.. các cô dâu chú rể. Sau đó quan viên hai họ lại được nghe một bài diễn văn nói về... "Luyến ái quan." Mọi người có cảm tưởng đi dự lớp chính trị. Sau cái phần "gân bò" ấy đã mất gần một tiếng đồng hồ, lại còn bao nhiêu là chuyện nào là "Hiến một tràng pháo.. tay," nào là đôi cô dâu lên cầm thuốc lá đưa cho chú rể, chú rể trao hoa cho cô dâu v.v... thật là vừa nặng nề vừa nhạt nhẽo!

Ai bảo rằng đời sống mới tức là bỏ hết những cái cũ thì nhầm rồi. Trong văn học nghệ thuật chẳng hạn, có ai bỏ Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu, Vũ trọng Phụng .. đâu! Nghĩa là hủ tục thì bỏ nhưng mỹ tục thì phải bảo tồn.

Nhưng có nhiều đám cưới hoặc giữ cả cái "thối" lẫn cái "thơm" của lễ nghi cổ điển hoặc lại "lăng xê" cả mới lẫn cũ: Đám cưới có đủ cả rượu hồng, pháo đỏ, cau xanh, taxi hơn 1 chục, lợn gà ngã lia lịa. Rồi của hồi môn, tiền thách cưới, cô dâu khăn hoàng hậu, chân hài, áo gấm .. đủ cả. Và trước khi cưới các bạn còn nhớ rằng bao nhiêu thứ lễ đi lại mãi. Nghĩa là hoàn toàn sôi thịt 100% Những người nhiều tiền đã "dửng mỡ" diễn lại cac vở "hài kịch" tưởng đã mất hẳn trên sân khấu hiện tại. Có người lại vay cào vay cấu để cũng diễn vở ấy nhưng nó lại thành "bi kịch" vì sau ngày cưới, anh ta phờ phạc vì nợ nần. Lại có những đám cưới "hổ lốn" cũ mới: Cũng lợn gà cỗ tầu cỗ ta. Rượu chè lu bù và cuối cùng thì lại có cái khoản "Đời sống Mới"! Họ lý luận rằng: "Với các cụ thì phải cũ mà với Thanh niên thì phải mới."

Tổ chức đời sống mới hay cũ trong những buổi hôn lễ? Tất nhiên là tùy bạn, tùy tôi, nhưng khách quan, chúng ta nên nhìn nhậu thế nào là phải. Trước khi chúng tôi lấy nhau, nhà tôi đã bàn với tôi phương pháp tiến hành buổi hôn lễ và đám cưới của chúng tôi được lòng cả các bạn be và các cụ. Điều căn bản mà chúng tôi đạt được là mất rất ít tiền, vậy tôi xin mạnh bạo, chủ quan màu nêu ra đây.

Khi nhà tôi đến nói với gia đình tôi, Cậu Mợ tôi không thách thức gì cả. Chiếc thiếp mời cũng có 1 sự Canh Tân: ..... "Được sự đồng ý của chúng tôi và gia đình, sự giúp đỡ của đoàn thể"... Đám cưới của chúng tôi không có thịt xôi, cỗ Tầu cỗ Ta, không có Rượu nhưng có Chè, có thuốc lá Thăng-long. Không có Chủ hôn, không có bài lên lớp về luyến ái, không phải thông qua lý lịch, không có những cái đùa nhả nhớt, không có khiêu vũ, không có bánh kẹo, pháo, nhưng có hoa, có mầu Hồng, Xanh, Đỏ có âm nhạc có những câu chúc mừng ể hả. Và đặc biệt toàn thanh niên, còn các cụ, chúng tôi cũng chằng có cỗ bàn gì cả, chỉ khác Thanh niên chúng tôi là có những đĩa hát cổ điển, chèo, cải lương, hành vân, ả đào vân vân.

Đám cưới của chúng tôi đơn giản như vậy nhưng không quên những phần nghi lễ cổ truyền: Thầy mẹ tôi dặn dò tôi, sau ngày cưới, chúng tôi về quê chào họ hàng nhà chồng tôi v.v..

Để kết luận, tôi xin nói: Tô ưng tổ chức hôn lễ theo cả đời sống cũ và đời sống mới. Nhưng phải biết: Cái gì hay cái gì dở của đờng sống cũ và đời sống mới. Loại từn những cái xấu và giữ nguyên những cái đẹp nhất và dựa trên cơ sở tiết hiệm nhưng không được sơ xuất trong nghi lễ.

Sau cùng chúc các bạn đã có gia đình được nhiều hạnh phúc và các bạn chưa có gia đình sẽ có trong mùa hy vọng này.

Hoàng thị Ngọc Lan
(số 30 quốc lộ 5 Hải-phòng)

"Marrying by the 'new life' or the 'old life?' 'Weddings according to standard plan',"

I agree with both the old and the new

The opinion of Mrs. Hoàng Thị-Ngọc-Lan Hải-phòng

Saying this, don't think I'm being ambiguous!

I would like to present my opinion: First of all, in any era, we cannot "simplify" weddings too "thoroughly." For example, last year I attended several weddings... A "collective" of 5 or 6 couples. While sitting at the table, I and many others had to mentally calculate and make an effort to remember each couple to avoid "putting this man's beard on that woman's chin." When the wedding ceremony opened, the host rose, "approved" the background and the bride's and groom's process of getting to know each other. After that, the officials from both families listened to a speech about... "Love perspectives." Everyone felt like they were attending a class on politics. After that "sinewy" part that took almost an hour, there were so many words of "Offering a round of applause", the bride holding a cigarette and giving it to the groom, the groom giving flowers to the bride, etc., that it's both ponderous and bland!

Whoever says that new life means abandoning everything old is wrong. In literature and art, for example, who abandons Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu, Vũ Trọng Phụng...? I mean bad customs must be abandoned but good customs must be preserved. 

But there are many weddings that either keep both the "rotten" and the "fragrant" of classical ceremonies or "promote" both the new and the old: The banquet has plenty of pink wine, red firecrackers, green areca nuts, more than a dozen taxis, pigs and chickens falling over. Then the dowry, the bride price, the bride's royal scarf, slippers, brocade dress... everything. And before the wedding, do you remember how many ceremonies go on and on. That means it's 100% nothing burger. Rich people have gotten "carried away" reenacting "comedies" that we thought had completely disappeared from the stage of today. Some people have borrowed money to perform the same play, but it turns into a "tragedy" because after the wedding day, the fellow is exhausted by debt. There are also "mixed" weddings with old and new things: pigs, chickens, Chinese and Vietnamese platters. Lots of drinking and in the end it's the "New Life" budget! They reason that: "For elders, it must be the old way, but for youth, it must be new."

Whether to organize the new or old life at wedding ceremonies? Of course it is up to you, up to me, but objectively, we should look at how imbibing is right. Before we got married, my family discussed with me the method of conducting a wedding ceremony and our wedding was well received by both friends and grandparents. The basic thing that we achieved was to spend very little money, so I will boldly and subjectively this.

When my husband came to talk with my family, my folks did not challenge anything. The invitation also had a Modernization: ..... "With our consent and our family's, the help of the organization"... Our wedding did not have sticky rice, Chinese and Vietnamese dishes, no wine, but did have tea, and Thăng Long brand cigarettes. There was no master of ceremonies, no lectures on love, no background checks, no dirty jokes, no dancing, no candy, firecrackers, but there were flowers, there was pink, green, and red, music, and happy congratulations. And especially, all of us young people, and the elders, we did not have any feast, the only difference from us young people was that we had recordings of classical music, chèo, cải lương, hành van, ả đào, etc.

Our wedding was simple but did not forget traditional rituals: My parents told me that after the wedding, we would go back to his hometown to greet my husband's relatives, etc.

In conclusion, I would like to say: I prefer organizing a wedding according to both the old and new life. But you must know: What is good and what is bad about the old and new life. Eliminate the bad and keep the best, base things on thrift but, do not be negligent with the ceremony.

Finally, I wish you who start a family with much happiness and those who do not have a family will start one during this season of hope.

nguồn: Thời mới 15 tháng 10 1957.

There are a few things that stand out in this opinion piece. The author, and her audience, must be fairly well-educated and bourgeois to invoke Vũ Trọng Phụng as a positive example. This is at a time when the author was beginning to be rejected by the Democratic Republic of Vietnam (in large part because he was invoked by the participants in the Nhân Văn Giai Phẩm movement). I am also struck that Hoàng Thị Ngọc Lan would suggest using sound recordings to enliven the banquet, presumably to avoid the expense of live musicians. However, her musical choices do not come across as terribly lively. Her first suggestion is Western classical music, but she also suggests recordings of "songs of songstresses" (hát ả đào), a musical practice that came to be seen as backward and was banned from society.

Chung quanh vấn đề: Cưới theo "đời sống mới" hay "đời sống cũ"? (Concerning The Problem: Wedding Following "The New Life" or "The Old Life") - Đ.Đ.T. (1957)

Cưới theo 'đời sống mới' hay 'đời sống cũ?' 'Cưới theo kế hoạch tiêu chuẩn'

Mới có "ưu" và có "khuyết". Ưu ở chố dản-dị, không cồng-kềnh, khuyết ở chỗ kém thân mặt vì kém công-thức quá: cô dâu chú rể và mọi người tưởng như đang ở trong một buổi học-tập hoặc một cuộc hội-họp toàn Khu!

Cũ cũng có "ưu" và cũng eó "khuyết." Khuyết ở chỗ tốn-kém và phiền-toái (hạch-sách, gây-khổ). Ưu ở chỗ vui, thân mật, thiêng-liêng hơn. (Còn gì cảm động bằng lúc cô dâu bái-biệt gia tiên để về nhà chồng và lúc Mẹ tiễn con gái lên xe hoa!)

Rung rúc hay Mới "giả-cầy" vừa công-thức, vừa tốn-kém, gây khổ khôg kém gì lối cũ, hay theo lối rung-rúc?

Tôi đề-nghi.

"Cưới theo kế-hoạch, tiêu-chuẩn"

Chi-tiết như sau, để các bạn xét và cho là mới hay cũ, tùy ý;

Nghi Lễ: Khi đôi trai gái đã khai ở UBHC [Uỷ Ban Hành Chính] rồi thì Chính-quyền Khu Phố, sau khi hỏi ý kiến chú rổ về ngay giờ, địa điểm hành-lễ, có bổn-phận đạt giấy mời cô dâu, chú rổ, bố mẹ đôi bên những người làm chứng, đến địa điểm hành-lễ, để Chính quyền tuyên-bố chính-thức công nhận đám cưới và vào sổ giá thú. Sau khi đó, cô dâu với chú rổ đã là vợ chồng chính-thức rồi. Như vậy sé miễn được việc đón dâu phiền phúc, tốn kém, hào-nhoáng giả-tạo.

Tiếp Khách: Sau cuộc nghi lễ chính thức, các bạn bè cô dâu, chú rô họ hàng nội ngoạ đến chúc mừng, uống nước chè và hút thuốc lá (nếu khách đông mà có hết thuốc lá, đề nghị thông cảm.) Khách đến chúc mừng sẽ đến trong ngày hôm cưới, tiện lúc nào thì đến, không cần phải tập trung đến cả một lúc.

Cỗ Cưới: Buổi chiều hôm cưới, sẽ có mấy mâm cơm, trước "thưa các cụ, thưa các bạn" là để cúng gia tiên, sau để cô dâu, chú rể, bố mẹ đôi bạn, phù dâu, phù rể, họ hàng đôi bên ăn uống sơ sơ (ngon hơn bữa cơm thường là được rồi!) thân mật chúc tụng nhau và vui vẻ thật sự.

Tuy nhiên, mọi việc làm đều có kế hoạch, "cỗ cưới phải ấn định thành phần, mọi chi tiêu nhất phải theo tiêu chuẩn."

Thành phần cỗ cưới:

Nhà gái: Cô dâu, 2 phù dâu (bạn hoặc chị em cô dâu), Bố mẹ cô dâu hoặc 2 người đỡ đầu, 1 ông bên bố chú rể, 1 bà bên mẹ chú rể.

Cộng: 14 người.

Tiêu chuẩn chi tiêu 1 đám cưới là: Ba mươi nghìn đồng (30.000đ)

chia ra các khoản như sau:

Giấy trắng chưa kẻ làm thiếp báo hỷ và phong bì 500đ, nửa cân chè mạn 2.000đ, thuốc lá 5.000đ, một chai rượu 1.800đ, 14 người = 7 cân gạo tám x 600đ.: 4200đ, 3 cân gà x 2.500 : 7,500đ, gáo nếp và đỗ xanh thổi xôi 2,500đ, hoa 2,000đ, rau, măng, bí, chanh ớt 1,500đ, táp chí (hương, nến, nước mắm, củi v.v. 3,000đ.

Cộng: 30,000đ.

Kết luận

Những đề nghị trên đây nhất định có nhiều thiếu sót, rất mong các bạn xây dựng cho.

Cách tiếp khách bằng thuốc lá hoặc nước chè suông, có người dông dài cho là không "lịch sự" nhưng thôi, mặc thiên hạ, ma chê cưới trách là lẽ thường: Chàng thanh niên ấy chỉ có 30 nghìn đồng mà lại muốn lấy vợ thì anh chàng ấy không có cách gì tiếp các bạn hữu mặn mà hơn chén nước hồng trà được.

Trời đã sang thu rồi, xin các ông anh bà chị xét cho đàn em cô đơn loi lẻ được nhờ!

ĐĐT.
B.V. Phủ doãn

Wedding according to the 'new life' or the 'old life?' 'Wedding by the standard plan'

The new has its "advantages" and "disadvantages." Its advantage is that it's simple, not cumbersome, the disadvantage is that it's less intimate because it's less formal: the bride, the groom and everyone else think they are in a study session or a District meeting!

The old also has its "advantages" and "disadvantages." The disadvantages are that it's costly and annoying (complicated, causes hardship). The advantage is that it is more joyful, intimate, and sacred. (What is more touching than the moment when the bride bids farewell to her ancestors to go to her husband's house and when her mother sees her daughter off to the wedding car!)

Worn out or new "fake-dogmeat" are both formal, costly, and cause suffering no less than the old way, or the worn out way?

I suggest.

"Wedding according to a plan, a standard"

The details follow, for you to review and consider the new or old, as you wish;

Ritual: When the couple has made their declaration to the Administrative Committee, the Ward Authority, after consulting the groom about the time and place of the ceremony, has the duty to issue an invitation to the bride, groom, parents of both sides, and witnesses, to the ceremony location, so that the Authority can officially declare the wedding and record it in the marriage register. After that, the bride and groom are officially husband and wife. This will avoid the troublesome, costly, and pretentious wedding ceremony.

Receiving Guests: After the official ceremony, the bride's friends, relatives and in-laws will come to congratulate, drink tea and smoke cigarettes (if there are many guests and you run out of cigarettes, please ask them to be understanding). Guests will come to congratulate on the wedding day, whenever it is convenient, there is no need for everyone to gather at once.

Wedding Banquet: On the afternoon of the wedding day, there will be several trays of food. Before greeting "dear elders, dear friends," worship your ancestors, then for the bride, groom, parents on both sides, bridesmaids, groomsmen, relatives from both sides to eat and drink lightly (tastier than a normal meal is fine!) to congratulate each other and have a real good time.

However, everything must be planned, "the wedding feast must set portions, all expenses must follow the standard."

The composition of the Wedding banquet:

Bride's family: The bride, 2 bridesmaids (friends or sisters of the bride), the bride's parents or 2 adoptive parents, 1 grandfather from the groom's father's side, 1 grandmother from the groom's mother's side.

Total: 14 people.

The standard expenditure for a wedding is: Thirty thousand VND (30,000 VND)

divided into the following items:

Unlined white paper for wedding invitations and envelopes 500 VND, half a kilo of black tea 2,000 VND, cigarettes 5,000 VND, a bottle of wine 1,800 VND, 14 people = 7 kilos of fragrant rice x 600 VND: 4,200 VND, 3 kilos of chicken x 2,500 VND: 7,500 VND, glutinous rice and mung beans for making sticky rice 2,500 VND, flowers 2,000 VND, vegetables, bamboo shoots, squash, lemon and chili 1,500 VND, magazines (incense, candles, fish sauce, firewood, etc. 3,000 VND).

Total: 30,000 VND.

Conclusion

The above suggestions certainly have many shortcomings, I hope you will build on them.

Receiving guests with cigarettes or plain tea, some people say that's not "polite" but never mind, don't listen to them, people always complain about something,: That young man only has 30 thousand dong but wants to get married, so he has no way to receive his friends in a more satisfying way than with a cup of black tea.

The weather's turned to autumn already, ladies and gentlemen, consider what would the lonely young people will need.

ĐĐT.

Phủ Doãn Hospital

nguồn: Thời mới 14 tháng 10 1957

Le dimanche à Haiphong (Chủ nhật ở Hải Phòng) - (1894)

Le dimanche à Haiphong et un jour de repos, sans doute, mais est rarement un jour de fête. On fait la grasse matinée; on prolonge démesurément la sieste, et à 5 heures, en route pour le Lach-Tray, où l'on va chercher, sous les tonnelles, un peu de brise, entre deux gorgées d'amer ou d'absinthe. Et le soir, vers 9 heures, on s'acharne à faire une centaine de fois le tour du kiosque, au square Paul Bert, en savourant quelques vales tentatrices, ou bien on se résigne à faire tapisserie dans un coin, sur un banc ou sur une chaise bancale, et à admirer les jolies, mais trop rares toilettes de nos élégantes qui passent. Le dernier morceau de musique s'éteint, la troupe rentre au quartier et la foule, comme à regret, la suit à distance et se disperse. Voilà les belles journées du dimanche haiphonnais.

nguồn: tờ báo L'Indépendance [1894], trích trong Claude Bourrin, Le vieux Tonkin, 1890-1894. (Hanoi: Imprimerie d'Extrême Orient, 1941).

Chủ nhật ở Hải Phòng là một ngày nghỉ ngơi, chắc chắn, nhưng hiếm khi là một ngày vui chơi. Chúng tôi ngủ muộn; chúng tôi kéo dài giấc ngủ trưa quá mức, và lúc 5 giờ, trên đường đến phố Lạch-Tray, nơi chúng tôi đi tìm dưới những vòm cây một chút gió nhẹ, giữa hai ngụm rượu đắng hoặc rượu absinthe. Và vào buổi tối, khoảng 9 giờ, chúng tôi kiên trì đi quanh ki-ốt hàng trăm lần, ở quảng trường Paul Bert, thưởng thức một vài món ăn ngon miếng, hoặc nếu không thì chúng tôi cứ chịu khó lang thang quanh một góc đường hay trên một chiếc ghế dài một ghế ọp ẹp, và chiêm ngưỡng những bộ váy đẹp nhưng quá hiếm của những người phụ nữ thanh lịch đã đi qua đời chúng ta. Bản nhạc cuối tắt, đoàn kịch quay trở lại khu phố và đám đông, như thể miễn cưỡng, theo chúng từ xa và giải tán. Những ngày chủ nhật đẹp trời của Haiphonnais là như thế đây.

Thi Hoa Hệu Việt Nam Điều Lệ (Vietnam Beauty Pageant Rules) - Tuýt (1965)

[Giám khảo]

- Phải đẹp
- Phải có hạnh kiểm tốt ...
- Phải độc thân chưa có con
- Phải ...

Tôi chắc hạnh kiểm các ông phải tốt lắm mới có thể chấm hạnh kiểm người khác???

[Judge]
- Must be pretty
- Must have good character
- Must be single without child
- Must ...

I sure that your character must be very good to judge somebody else's character???

nguồn: Chính Luận 6 tháng 10 1965

Nhân dân xã Trung Kính liên hoan mừng thắng lợi cải cách ruộng đất (1956)

Nhân dân xã Trung Kính (ngoại thành Hà-Nội) liên hoan mừng thắng lợi cải cách ruộng đất

ảnh N.A.T.Ư [Nhiếp ảnh Trung ương]

nguồn: Độc Lập (4 tháng 2 1956), 5.

Nghiêm trị bọn tư sản mại bản làm giàu trên xương máu nhân dân (1975)

Nghiêm trị bọn tư sản mại bản
Làm giàu trên xương má nhân dân

Câu đối lục bát. Bọn tư sản mại bản là kẻ tích trữ.  Tài sản tích trữ là tài sản chung (là xương máu) của nhân dân.  Các người tố cáo (là thanh niên thanh nữ) có khuôn mặt sắc.  Người bên nón cối phải băng tay có ngôi sao là bộ đội.  Người bị tối cáo được vẽ rõ hơn, nhưng có khuôn mặt bóp méo (tất nhiên có tội nặng).  Các người tố cáo không chỉ kêu đả đảo mà lại có súng để chiếm lại tài sản.

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 11 tháng 9 1975, tr. 1

Dựa hơi Mỹ-ngụy phất cờ
Tư sản mại bản bây giờ "cáo chung"

Lại thơ lục bát. Ở đây người tư sản mại bản ăn mặc lịch sự nhưng lòe loẹt.  Hai người mập này đem theo pín, sắt, sữa và vải.  Thiếu các thứ ấy thì phải tìm người để trách.  Trong nhóm người tố cáo có chú nông dân và chú công nhân khỏe mạnh.

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 11 tháng 9 1975, tr. 4

Toàn dân đoàn kết kiến quyết bài trừ tư sản mại bản..

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 12 tháng 9 1975, tr. 4

Nhân dân phường Nguyễn Huỳnh Đức hô vang khẩu hiệu "Nghiêm trị bọn tư sản mại bản làm giàu trên xương máu của nhân dân."

Người tư sản mạn bản là toàn người Việt gốc Trung Hoa - như vậy phải có băng biển ngữ bằng tiếng Trung Hoa.  Nghiêm trị xong thì kinh tế được ra sao?

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 13 tháng 9 1975, tr. 1

Cao bồi Việt Nam (1953)

Khoảng 11 giờ đêm 26-6, 1 phần vì tiết trời quá nóng, một phần vì cãi nhau, cậu Phạm văn Tạ, 14 tuổi, ở 16 ngõ Mai-hương Bạch-mai, đã dùng quả đấm Mỹ đánh vào mặt cậu Dương-văn-Kỳ, 15 tuổi, ở ngõ Thọ-lão, bị thương ở mặt. Cậu Kỳ đi nhà thương, cậu Tạ tạm vào nhà giam.


nguồn: Tia Sáng 28 tháng 6 1953


Tôi không biết chữ cao bồi được du nhập từ vào tiếng Việt từ bao giờ.  Hai cao bồi trong bài báo này là lứa tuổi teen thế 2x.  Trước khi có ảnh hưởng của các phim Mỹ (với các quả đấm Mỹ) chắc Việt Nam chưa biết tên hiện tượng cao bồi.

Địa ngục trần gian - trong triển lãm cải cách ruộng đất - Tượng của Song-Văn và Văn-Hòe (1955)

Tượng của Song-Văn và Văn Hòe
từ trên xuống dưới từ trai sang phải
-- Điạ chủ Bang (xã Xuân Hòa Vĩnh Phúc) hiếp chị Hiệp có mang rồi đá chị trụy thai (2 ngày sau chị chết). Nó còn đá chết 1 em bé và 30 nông dân khác.
-- Địa chủ Nguyễn Văn Điều (xã Quỳnh Thanh - Nghệ An) dùng gậy dâm mù mắt chị Sách, vì chị ốm không làm được.
-- Địa chủ Vũ Văn Tá (xã Hùng Sơn -- Thanh Hóa) dùng dinh hai dâm chết 57 người, đánh chết và bị thương 500 người.
-- Địa chủ Trạch (xã An-Trạch -- Quảng Bình) đã tập trung hàng trăm người cho tay sai báo, giết 136. Anh Đĩnh du kích, bị nó bắt, lấy kiếm chém làm nhiều khúc.
-- Địa chủ Bách (xã An Trạch -- Quảng Bình) quỵt tiền công ở 12 năm của anh Liên vu cho ăn cắp bắt anh trèo lên thang ôm bó nứa, đạp đổ thanh cho nứa cắt nát người.
-- Địa chủ Lối và tay sai (xã Sơn Động -- Vĩnh Phúc) dùng dao giết anh Quyền du kích.
-- Địa chủ Tuân (xã Quỳnh Tái -- Nghệ An) vu cho ông Liên ăn cắp ván, treo ngược ông lên, nung đỏ lưỡi cày áp vào bụng. Khi thả ra ông đi được 2 bước rồi chết.
-- Địa chủ An (xã Minh Thành -- Nghệ An) tro8 em Thưởng cho vào cối giã, vì em không làm vừa ý nó.
-- Địa chủ Bồn (xã Phú Lâm -- Thanh Hóa) làm lý trưởng đã bắt 3 chiến sĩ cách mạng, dùng móc sắt vào mồm treo lê sà nhà tra tấn.


nguồn: Văn Nghệ #91 20 tháng 10 1955, tr. 1.

Người trong tấm ảnh la ai? (1976)

Xin giới thiệu với bạn đọc 6 cô gái ở quận 1 Sài Gòn vừa chụp ảnh này. Các cô không xinh nhưng cũng không xấu lắm, phải không? Thấy đồng bào mới đến thành phố còn bỡ ngơ hay bộ đội ta chưa quen thuộc đường đi lối lại, các "cô" đã chủ động gặp gớ, niềm nở hướng dẫn, có khi lại dùng xe Hon-đa đèo giúp đi một cách quãng xa. Nhưng ...

Chú ý, chú ý! "cô" ấy không phải là gái đâu mà là 6 tên lưu manh để tóc dài, bơm da ngực cho phồng, mặc quần áo giả làm con gái, thường lân la làm quen với đồng bào và các chiến sĩ ta để lừa đảo cướp giật trắng trợn.

nguồn: Giải phóng #172 (10 tháng 2 1976), tr. 4.

Viên ngọc viễn đông dễ sợ ghê! Các chú bộ đội chất phác vào thành phố khủng khiếp này từng bị thực dân và đế quốc cai trị sẽ dễ lâm vào các khoe manh không thể tưởng tượng đến.  Mai mà có các tờ báo mạnh dạn chụp ảnh lên báo các tên lưu manh mà làm lôn xôn tình cảm của các chú bộ đội.  Tại sao chỉ chụp ảnh nhưng không bắt vào tù?

Chú ý, chú ý!  Nếu có hiện tượng như thế hiện nay thì gọi là fake-news - thông tin giả mạo.  "Người trong tấm ảnh là ai?" Tại sao các nhà báo và lực lượng an ninh không biết?  Đây là một bài báo có mục địch gây sốc.  Bài báo này cũng có ý lên án chế độ xã hội cũ.

Ví như trước đã liệu rồi (If You Had Taken Care Then) - Đ.T.H. (1964)

Bà nguyệt nọ tài xe duyên mới
With skill, that moon lady arranged a new marriage

Ông tơ kia khéo nối chỉ hồng
Cleverly, that silk man cleverly releases his rosy thread

Bấy lâu lòng đã hiểu lòng
For so long one heart has understood the other

Thì đây nên vợ, nên chồng cho vui
Here becoming wife, becoming a husband for pleasure

Vội viết thiếp kính mời tân khách
Hurrying to write invitations for the guests

Sớm thuê phòng thanh lịch cưới nhau
Early they rent an elegant room to wed each other

Nhạc nhùng rung động hồng lâu
Dragging music vibrates in the red chamber

Bim bim! xe trước, xe sau một đoàn
Beep beep! a carriage in front, another behind at a length

Tiệc chiêu đãi liên hoan rôm rả
A merry reception party

Thuốc, trà thơm khói tỏa, hương bay
Cigarettes, fragrant tea, smoke spreading, incense floating

"Thời trân thức thức sẵn bày" [Kiều câu 377]
 "All the season's best dishes were on display"

Bạn bè hai họ nhà đầy đông vui
Friends from two house in full, happy and crowded

Sau buổi cưới nhiều lời tấm tắc
After the wedding many words of praise and good cheer

Khen đôi này tổ chức rất sang
Complimenting the couple putting it together elegantly

Nhưng cô dâu bỗng lệ tràn
But the bride suddenly bursts into tears

Được chồng nhưng mắc hàng tràng... nợ to
She has a husband but is now stuck with masses... of big debts

Lỗi đâu ở ông tơ bà nguyệt
That's no fault of the silk man and woman in the moon

Chỉ vì ai chậm biết đấy thôi!
It's just because someone was slow to know it!

Ví như trước đã liệu rồi
If you had taken care then

Thì vui đâu có cái đuôi buồn này?
Then would the happiness have ever had this sad ending?

nguồn: Thời mới 26 tháng 1 1964.

Đời đời một đám cưới là dịp để khoe với công động rằng gia đình có đủ vốn để phí tiền một cách vô tư.  Và công động xung quanh được hưởng một bữa tiệc ngon lành.

Làm đám cưới to là một hư tục.  Nói cho cụ thể là một bị mắc nợ to. Lý do là vì phí tiền một cách không sản xuất cho đất nước.  Đây là tiền nên hiến cho nhà nước, cho cuộc giải phóng miền Nam.

Mời các cô, các chú, các bác tham gia tổng vệ sinh (1975)

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 4 tháng 9 1975, tr. 4

Tổng vệ sinh nghĩa là làm sạch sẽ. Cái bẩn là như thế nào. Là ma túy (hút và chích), đĩ điếm, buôn lậu, trộm cấp, đầu cơ, lũng đoạn kinh tế, áp phê (affaire), lưu manh, đồi trụy, ái tình, USA, trinh thám.

Mai mà có em bé và thanh niên hiện thực xã hội chủ nghĩa quét đường với hai bàn tay khỏe mạnh và một cái chổi to với thêm một loa to nữa.  Có lẽ đây là lần cuối cùng mà cờ nước Việt Nam Cộng Hòa được trình bày như rác trong một tờ báo ở Việt Nam (ở đằng sau cái người "lưu manh").

Các điều "bẩn" ở trên từ có từ trước 1975 và sau 1975. Có ai ngây tưởng rằng mình sẽ xóa được các điều xấu ngay với một cái chổi to?

Giờ nay Việt Nam có điều đủ ma túy, đĩ điếm, buôn lậu, trộm cấp, đầu cơ, lũng đoạn kinh tế, áp phê, lưu manh, đồi trụy, ái tình, và USA có thiếu thời tiền 1975 chứ.  Việt Nam chỉ thiếu trinh thám và thôi, phải không?

Cảnh sống ở một trại tập trung đồng bào bị cưỡng ép di cư tại miền Nam (1955)

nguồn ảnh: Độc Lập 16 tháng 4 1955, tr. 1.

Có lẽ tấm ảnh được chụp ở miền Nam lúc bấy giờ - khó xác nhận được.  Ở đâu cũng có người nghèo cực khổ.  Hàng nghìn nghèo vô Nam không nhà, không cửa thì tất nhiên lối sống chưa được ổn định.

Người di cư vào Nam bị cưỡng ép không?  Chắc đa số người đi có lý do cụ thể để đi.  Chế độ miền Bắc cũng ngược đãi nhiều thành phần xã hội của vùng gọi là tạm chiến.  Quan chức và nhà tư sản chẳng hạn.  Người di cư vào là như bỏ phiếu không ủng hộ chế miền Bắc, như vậy phải tuyên truyền thuyết phục dân ở lại.  Chữ trại tập trung là từ bóc méo, nhưng các người ở trại mất quyền tự do.

Cải tạo tư tưởng (chính trị)

Từ điển Bách khoa Việt Nam, quyển 1 A-Đ (Hà Nội: Trung tâm Biên soạn Từ điển Bách khoa Việt Nam, 1995) định nghĩa như sau:

CẢI TẠO TƯ TƯỞNG (chính trị), làm thay đổi căn bản nhằm xoá bỏ những tư tưởng lạc hậu, trau dồi tư tưởng mới tiến bộ.  CTTT là quá trình lâu dài, tiến hành bằng nhiều biện pháp và phương tiện tổng hợp: phê bình, tự phê bình, học tập tập trung, tuyên truyền qua sách báo, hoạt động văn hóa, văn nghệ và các phương tiện thông tin đại chúng, vv.  CTTT là một công tác quan trọng của các đảng cộng sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa.  Tuy nhiên, CTTT trước hết và quan trọng nhất là hoạt động tinh thần của bản thân mỗi người, nghĩa là quá trình tự cải tạo.  Kết quả CTTT còn phụ thuộc vào cải tạo kinh tế - xã hội, vào hoạt động thực tiễn của đối tượng được cải tạo.

Remolding Thought (politics), making a fundamental change aimed at eliminating backward thought, cultivating new progressive thought.  RT is a lengthy process, carried out through many integrated means and procedures: criticism, self-criticism, collective study, propaganda through books and newspapers, cultural activities, performing arts and the mass media, etc... RT is an important task of communist parties and socialist governments.  Nevertheless, RT above all and most importantly is a spiritual activity for every one individually, meaning a process of remolding oneself.  The result of RT also depends on the remolding of the socio-economic, the practical activities of the subject being remolded.


Chữ "cải tạo" thường được dịch sang tiếng Anh bằng chữ "reeducate."  Tôi nghĩ rằng chữ "remold" đúng nghĩa hơn (ở nước Anh được đánh văn như "remould.")

Theo từ điển Oxford English Dictionary remould có nghĩa: "To mould again; to change the form of, to reform; to make into a different thing" - (Khuôn đúc lần nữa; thay đổi hình thức, cải thiện; làm thành một thứ khác).

Tư tưởng (cách hiểu biết và sinh hoạt thông thường nhất, thói quen, thế giới quan) của con người được coi như đất sét được khuôn đúc thêm một lần.  Cái vấn đề là được khuôn đúc một lần rồi thì đất sét (và tư tưởng) thành cứng.  Rất khó được mềm lại nữa để được khuôn đúc thêm một lần.  Cứng rồi thì cũng rất dễ bị tan vỡ.

Hai chữ "lạc hậu" và "tiến bộ" rất đáng sợ.  Hai quan điểm đó luôn luôn phụ thuộc vào bối cảnh từng xã hội, đâu phải của mỗi nước, mỗi xã hội, mỗi người, muôn thuở có quan niệm như nhau.  Đoạn định nghĩa ở trên không nói rõ ai thực hiện công trình cải tạo tư tưởng.  Đoạn ở trên chỉ nói là "tự cải tạo" là tốt nhất.  Rất ít người có đủ sức, đủ chí khí để tự cải tạo mình, để sửa lại các thói xấu của mình.  Như vậy việc cải tạo tư tưởng phải có lãnh đạo.  Trường hợp của Việt Nam là đảng lãnh đạo.  Nhưng thực ra việc hình thành hay cải tạo tư tưởng ở bất cứ đâu có sự đóng góp của bố me, họ hàng, bạn bè, nhà trường, tin ngưỡng, quảng cáo, v.v.

Một con người đã trưởng thành vào đời rất khó cải tạo.  Chắc người đó phải tự giác ngộ.  Và nhiều lần con người chỉ được cải tạo ở bên ngoài mà thôi.  Cái phẩm chất không thay đổi mấy.  Còn một người không tự giác ngộ sẽ như một cục sét khuôn đúc khô và cứng.  Khi nào khuôn đúc lần nữa thì sẽ bị tan vỡ.

Tại sao nhìn con người chất bị động như là đối tượng để ép vào khuôn khổ?  Con người như thế chắc dễ điều khiển hơn?  Hiện nay lực lượng chính mà khuôn đúc tất cả mỗi chúng ta là việc quảng cáo các sản phẩm, các lối sống nhằm mục đích lấy hết tiền và thì giờ của mình.

Xã giao trong nhà hát (Manners At The Theatre) - Phạm Văn Binh (1937)

Chúng ta không nên xấu hổ mà nhận rằng: người An-nam mình có tính cẩu thả và bất cứ ở một chỗ công chúng nào cũng phô bày cái tính cẩu thả làm mất phẩm giá ấy ra một cách đương nhiên, "không cần gì ai!"

Hãy lấy một thí dụ gần gụi nhất: người annam đi xem hát.

Chúng tôi không muốn nói đến mấy rạp cải lương ở Saigon hay Dakao chỗ mà người ta chỉ đến để cười cho xướng miệng và để phô bày bộ quần áo ngủ bằng lụa mỏng dinh.  Chúng tôi cũng không muốn nói đến mấy rạp hát ở ngõ Sẩm-công là chỗ để cho người ta mua vé để đi lại rầm rầm cho xướng chân, để nổ quết trầu vào tường vôi, và để ném vỏ quít, vỏ cam, vỏ hát dưa cho xướng tay.

Chúng ta muốn nói đến nhà hát lớn của thành phố mỗi khi có một cuộc dạ hội.  Những khi ấy, nhà hát đã thành một nơi tụ hội của khách phong lưu và ta vẫn phải biết chút ít xã giao để người ngoại quốc khỏi trông ta bằng con mắt khinh bỉ, coi ta như lũ mọi đen không biết lẽ phép, lịch sự là gì.

Phạm Văn Binh, "Xã giao trong nhà hát," Ngày Nay #55 (18 avril 1937), 11.

...

Trong khi ngồi xem, không nên binh phẩm to, cười ha hả, dù trên sân khấu có nhiều đoạn làm cho mình phải cười to đến thế mới tả được hết cái lòng vui vẻ của mình.

Cần tránh nhất là cái thú rung dùi của nhiều ông đi xem hát, hay gác chân lên cái thành ghế của người ngồi trước, rồi tự cho cái chân của mình làm việc khiến cho người chung quanh mình phải chóng mặt mà vẫn chưa tha.

Phạm Văn Binh, "Xã giao trong nhà hát," Ngày Nay #57 (2 mai 1937), 11.


Đọc bài báo này mình tưởng mà được một bài viết ngay bây giờ, chứ phải là 89 năm trước đây.  Người "An Nam" có một phong cách riêng để ứng xử khi đi coi nghệ thuật.  Nếu đa số là như thế thì tại sao mà bình luận?  Vì "người ngoại quốc ... trông ta bằng con mắt khinh bỉ, coi ta như lũ mọi đen không biết lẽ phép, lịch sự là gì."  Nghĩa là có một tiêu chuẩn quốc tế đòi hỏi một cách ứng xử nhất định khi vào một nhà hát.  Người Việt lạc hậu vì không biết, hay không chịu theo tiêu chuẩn ấy.  (Chưa chắc là dân ở các xứ văn minh cũng theo tiêu chuẩn ấy).

Đi coi nghệ thuật lúc bấy giờ chủ yếu là xem cải lương, chèo, tuồng hay đi coi phim hay kịch nói.  Bài viết này rất có giá trị vì cho người hiện nay được hiểu biết về không khí trong các rạp hát và nhà hát cách đây gần 100 năm.  

Đi tìm lý tưởng dĩ vãng (Seeking An Ideal Past) - Tứ Ly (1936)

Văn hóa cũ của phương đông đã đến buổi tàn rồi, mà vẫn chưa muốn chết, khác nào một cô gái trở về già vẫn còn muốn người ta mến hương yêu sắc.  Nhưng than ôi, có tô sơn, điểm phấn cho lắm cũng chỉ thêm rõ những nét răn trên má mà thôi.

The old culture of the east has come to an end, but it's not ready to die, it's no different than a maiden who has aged and wants people to adore her appearance.  But good grief, make up and powder just make the wrinkles on her cheeks clearer!

Tuy vậy, mới thoạt nhìn cô gái già ấy, ai cũng tưởng là có duyên.  Cuộc đời xưa, nhìn qua cái màn thời gian, như nhiễm đầy thi vị.  Còn gì nên thơ hơn là một vài gian nhà tranh, một cuộc đời êm đềm lặng lẽ như mặt nước hồ thu, chung quanh toàn là người yêu, là họ hàng, làng xóm, với những ngôi mộ tổ dưới đặng tre xanh, với cây đa cổ thụ cạnh đình làng...

Nevertheless, take a glance at that old maiden, you would think she had charm.  The life of olden times, looked at over time, seems imbued with fascination.  Is there anything more poetic than a couple of thatched houses, a quiet, peaceful life by an autumn lake, all around us are lovers, relatives, neighbors, with our ancestors graves beneath a row of green bamboo, with the ancient banyan tree next to the village temple.

Phải, ông cha ta đã sống một cuộc đời êm lặng, một cuộc đời quá êm lặng.  Chôn sâu trong một chế độ mà họ cho là bất di bất dịch, là tuyệt đội, là một sự dĩ nhiên, họ đã sống những ngày yên ổn, không có chút băn khoăn về tinh thần.  Trật tự trong xã hội -- một trật tự nghiêm khắc -- họ coi là một sự không thể nào rời được.  Tư tưởng ấy, không những kẻ có quyền, mà cả đến những người bị áp bức cũng có.

It's true, our forbears lived placid lives, lives that were too placid.  Buried deeply in a regime that they thought was immutable, it is evident that they lived secure days, nary a worry about their souls.  Order in society -- a severe order - was something they viewed as inescapable.  This way of thinking was held, not only by those in charge, but even by those who were oppressed.

Khốn khổ, nhục nhằn đến đâu, họ cũng không mơ tưởng, mong ước một cuộc đời khác, vì họ không biết rằng có thể có một cuộc đời khác được.

However miserable or disgraced, they never dreamt of or expected a different life, because they did not know that a different life was possible.

Họ chỉ còn một việc: là nhắm mắt hành động theo quy củ có sẵn, theo phép vua, theo lệ làng... họ không cần phải nghĩ ngợi nữa.  Trí đoán xét vì thế mà thiên lệch hay là mất đi hẳn.  Thời xưa họ không hề nổi giận lúc họ trông thấy một người làm phản mà phải chu di đến ba họ.  Họ cho là đáng kính trọng cái hành vi ngu dại của đại tướng Nhạc-Phi lúc đại tướng biết nịnh thần giả sắc vui bắt mình chết mà cũng nhắm mắt theo.  Họ tán dương hành động của cô Thúy Kiều bán mình chuộc cha và coi sự bán vợ đợ con là một việc hợp công lý.  Họ coi là hợp lẽ những hình vi trái với lẽ phải, hay làm giảm, làm mất cả nhân cách... Ông Lý lạy ông Huyện, ông Phủ lạy ông Án, đó không phải là một sự đáng bỏ, mà lại còn là một sự hợp lễ nữa...

Only one thing remained for them: to close their eyes and act according to the available precepts, the king's laws, the village laws... they have no need to think any more.  Such judgement is biased or is lost altogether.  Long ago they would never be angry with they saw a traitor have to execute three generations.  They find respectable the stupid act of general Yue Fei when he knew that courtiers feigning happiness captured him and just watched it happen.  They eulogize the actions of Miss Thúy Kiều selling herself to ransom her father and regard selling wives, mortgaging children as reasonable acts.  They find reasonable behavior contrary to justice, or lessen, lose their humanity.  The Village chief kowtowing to the District chief, the Prefect chief kowtowing to the Judge, those aren't things to get rid of, but there just some more reasonableness...

Những sự quái dị ấy -- và ngàn vạn sự quái dị khác -- đều ẩn nấp sau cái không khí nên thơ của đời cũ.  Ông cha ta sống yên ổn trong cuộc đời ấy, nền văn hóa ấy, không phải là vì mến yêu nó, nhưng là vì tâm hồn đã bị khuôn vào những mẫu nhất định, là vì -- tôi xin nhắc lại một lần nữa -- không thể tưởng tượng một cuộc đời khác được...

These monstrosities -- many thousands of other monstrosities -- find shelter behind the picturesque atmosphere of the old life.  Our fathers and grandfathers lived securely, that life, that culture, not because they loved it, but because their souls were patterned into definite standard, and because -- allow me to repeat again -- they couldn't imagine a different life...

Họ sẽ băn khoăn, họ sẽ đau khổ, nếu họ có tư tưởng rằng cuộc đời êm đềm như mặt nước hồ thu của họ chỉ có vẻ phẳng lặng của một vũng ao tù.

They would worry, they would be pained if they could imagine that those lives placid as a lake of theirs only had the serene and quiet appearance of a prison's boggy pond.

nguồn: Phong Hóa 190 (5 tháng 6 1936), 2.


Tứ Ly tức là nhà văn Hoàng Đạo viết bài này cho số cuối cùng của tạp chí Phong Hóa trước khi bị đóng cửa.  Đăng phía trên chủ đề bài viết này có câu "Câu chuyện hàng tuần của người mới."  Người mới muốn xóa hết đời cũ.  Nhưng những người ấy bắt người Việt phải gặp cái mới - người Pháp thé vẫn ủng hộ đời sống cũ.  Như vậy có người muốn đuổi Pháp vì họ không đổi mới xã hội, đổi mới văn hóa cho kịp.  Chính Pháp thích một xứ An Nam "tô sơn."

"Lệnh mới" với hàng rong (New Degree For Itinerant Vendors) - (1933)

Vừa qua quan Đốc-lý ra lệnh cho bọn chị em hàng rong chúng tôi phải nộp tiền lấy vé tháng, mới được bán hàng rong tại các phố Annam và có hạn chế rằng: ai định bán tại khu nào phải lấy vé bán riêng tại khu ấy, không được bán sang khu khác, hễ ai trái lệnh ấy, thì sẽ phải phạt.

Recently the mayor issued an order that our sisters, the itinerant vendors, must pay fees for a monthly ticket so they'll be able to sell their wares on Annamite streets with the restriction: whoever plans to sell in any district must get the ticket to sell in that district, they cannot cross over to sell in another district, anyone who violates this order will be fined.

nguồn: Ngọ Báo 23 aout 1933, tr. 1

Việc bán hàng rong là một công việc truyền trống của Việt Nam.

Chính quyền nào cũng muốn quản lý, quy định hay cấm công việc này - chắc vì người bán hàng rong không có quyền trong xã hội - là dân nghèo, dân nông thôn, và chủ yếu là phụ nữ

Trách thực dân thì được.  Nhưng dân bản xứ lấy chính quyền thì họ cũng thế. Có lẽ "lẽ phép" hiện đại họ mà được học theo thực dân đổi quan điểm của người bản xứ?

"Moa" đang mỏi chân (Mwa has tired feet) (1965)

"Moa" đang mỏi chân

Bạn Phạm Ngọc Phượng có ý muốn đăng câu chuyện sau đâu vào mục "Trái mùa" của Lưư Tâm.  Bạn Lưu Tâm thì có nhã ý chuyển cho Chấp Bút để đặt vào mục "Nếp sống văn minh" cho nó hợp.  Thực như thế đấy.  Câu chuyện thiếu lịch sự của mấy thanh niên đi trên chuyến tàu điện Hà-đông -- Hà-Nội ngày 4-5-64 đã diễn ra như thế này:

"Có hai thanh niên quần bó ống tuýp, áo rằn, tóc dựng ngược, mồm ngậm thuốc lá.  Hai chàng đứng tán chuyện lăng nhăng với nhau, mắt ngó chòng chọc vào phía có nữ giới một cách rất lố bịch.  Bạn Phượng ôn tồn đề nghị 2 chàng đó dập tắt thuốc đi vì tàu khá đông và nóng bực.

Một chàng điềm nhiên nói: "Vứt đi phí quá, phải "tiết kiệm" chứ...".

Một lúc sau, cụ già có cháu nhỏ lên tào.  Bạn Phượng đứng lên nhường chỗ thì... nhanh như cắt hai chàng thanh niên "mày râu" ấy ghé xuống ngồi tranh.  Bạn Phượng cự lại hàng động đó thì một chàng nói: "Moa" đang mỏi chân, "toa" không ngồi nữa thì "moa" ngồi chứ sao".

Câu chuyện ấy đến đấy thì có thể chấm dứt được rồi vì bạn Phượng không còn biết nên nói gì nữa với hai anh chàng có lối nhìn, lối hút thuốc và lối nói qúa cũ kia nữa.  Có lẽ cũng chỉ nên thêm: Người ta sống mỗi ngày một mới.  Hai chàng chừng như thèm cái cũ, cứ "moi" mãi cái cũ để theo tưởng là hay.

"Moi" has tired feet

Our friend Phạm Ngọc Phượng wishes to publish the following story in Lưu Tâm's "Out of season" column.  Our friend Lưu Tâm had the good intention of giving it to The Documentarian to place in the "Civilized Life" column where it would fit.  This is the truth.  The story of a few impolite youth on the trolley from Hà Đông to Hà Nội took place like this:

"There were two youths wearing bell-bottoms, striped shirts, hair combed back, their pusses wrapped around cigarettes.  These lads were standing, engaged in idle chatter, eyes focused in the direction of some girls in a ridiculous way.  Our friend Phương calmly suggested that those two put out their cigarettes because the train was pretty crowded and sweltering.

One lad nonchalantly replied: "It'd be a waste to throw it away - don't we have to economize?..."

A moment later, a senior citizen with a young child got on board.  Our friend Phương stood up to offer his seat when... swift as a falcon those two youths with "peachfuzz" settled in to fight over it.  When our friend Phương scolded this action, one lad said: "Mwa" has tired feet, "twa" weren't sitting any more so of course "mwa" sat.

The story could have ended there because my friend Phương didn't know what else to say to those who had a way of looking, a way of smoking and a way of speaking that was so hackneyed.  Perhaps there's just one thing to add: People every day are living ever new lives.  Those two lads appear to long for the old, this "mwa" forever sticks with the old and they would think it's great.

Lại 2 chàng nữa

Cũng chẳng phải là chuyện ngẫu nhiên nó khớp với hai chàng thanh niên của câu chuyện trên.  Hai chàng thanh niên của câu chuyện sau đây cũng có cái dáng dấp của hai chàng thanh niên trên, cũng tưởng mình là hay.

Đầu họ cắt tóc theo kiểu "Tây Đức" lởm chởm như đầu chim sẻ bị mưa.  Áo hẹp, quần ống tuýp.  Hai chàng đi về phía công viên Thống nhất trong ngày có hội liên hoan, lưng gù gù, đầu ngật ngưỡng.  Trong cái hình thức cố táo ra như vậy cũng đủ thấy... xấu rồi.

Nhưng, trong cái "điệu" diện của họ thì có một chỗ rất "quái dị" đó là đôi bàn chân.  Đôi bàn chân to lù lù lại đi vào một đôi guốc quá nhỏ ấy lại là kiểu guốc gót bẹt của... phụ nữ.

Có người đi qua nói: trông bẩn mắt quá.

Câu nói ấy thật đủ nghĩa.  Gần đây người ta may sắm nhiều.  Một số ngành phục vụ, nhất là ngành may và ngành cắt tóc đã dựa dẫm hoặc ném ra một số kiểu đầu, kiểu quần áo chẳng khác gì những kiểu quần áo của "thế giới phương Tây." "Diện" kiểu "thế giới phương Tây" mà lại sống giữa thủ đô xã hội chủ nghĩa thì làm "bẩn" mắt mọi người thật.  Hãy ngưng lại cái kiểu "mới" ấy đi.

Two more lads

It should come to no surprise that they're connected with the two lads in the story above.  The two lads in the story below have the same look as the two lads above and also think they're great.

The hair is cut in a "West German" fashion, bristled like the head of a bird caught in the rain.  Tight shirts, flared paints.  These two lads were headed the way of Reunification Park on the day of a festival, their backs hunched, heads lurching. With an appearance that aims to be bold but it's plenty to see that ... it's ugly.

But, in their show-off "behavior" there's one thing that's quite "queer" - that's their feet.  A pair of large looming feet that go in a pair of clogs that are too small it's a pair of flat-healed clogs ... of a woman.

A passer-by said: they look so dirty.

That statement is sufficiently accurate.  Recently people have been sewing for sales.  A few service branches, especially the sewing branch and the barber branch have through guess work rejected a few hairstyles and clothing styles that are no different that the clothing styles of "the Western world."  "Showing off" in the style of "the Western world" while actually in a socialist capital in fact looks "dirty" to everybody.  Cut out that "new style" already.

nguồn: Thời mới 24 tháng 5 1964, 3


Điều khó ngờ nhất chính là Hà Nội bị bệnh dịch do bao nhiêu người thanh niên đi ngược với đường đứng đắn của xã hội chủ nghĩa kiểu Liên Xô và Trung Quốc.  Y phục của họ được mô tả rất rõ rệt: "quần bó ống tuýp, áo rằn, tóc dựng ngược."  Bài này nói đến kiểu "Tây Đức" nhưng chắc là phong cách này cũng không khác gì với kiểu "Đông Đức" cho mấy.  Họ bị chê vì "đi vào một đôi guốc quá nhỏ ấy lại là kiểu guốc gót bẹt của... phụ nữ."  Nhưng chắc họ ăn mặc thế vì họ sống thiếu thốn như mỗi người Hà Nội khác lúc bấy giờ.

Rồi có "mồm ngậm thuốc lá."   Đây là mô hình du côn muôn thưở - xã hội nào mà không có các kẻ lưu manh.

Nhưng họ đã học được chút ít biệt ngữ xã hội chủ nghĩa - họ cũng tụng ra chữ "tiết kiệm."  Nghe như vậy rất khó chịu vì "Người ta sống mỗi ngày một mới."  Nhưng tính cách con người rất khó cải tạo.


Các nước cộng sản thuở đó muốn xây lên một xã hội mới toàn "con người mới."  Các thanh niên du côn chọn một kiểu mới khác của "thế giới phương Tây" làm sao mà được? 

Tranh vẽ khôi hài (Humorous Cartoon) - Trần Tấn Lộc (1927)

Này cải lương! Này diễn kịch!
-- Chừa chưa con ??

First, renovation! Then performing in plays!
--Have you quit yet, girl??

nguồn: Hà Thành Ngọ báo 11 aout 1927, tr. 1.


Mồng 1 tháng 8 1927, Ban Nữ Tài Tử diễn kịch Trang Tử Cổ Bồn.  Dư luận rất lo đến đạo đức của các thiếu nữ thuê các.  Các cô xuất hiện trên sân khấu là hư rồi.  Song đã có một số ít phụ nữ trẻ Hà Nội dám bước lên sân khấu, mặc dù bà nội cứ đánh đít các cô cải lương ấy.

Các cô thiếu nữ hiện nay phải đền ơn các cụ sinh trong những năm 1910 mà dám lên sân khấu.