Công bố cấm lưu hành ấn phẩm của các nhà xuất bản và tác giả phản động (1975)

Vừa qua, Ty Thông tin văn hóa đã họp với các ngành để phổ biến chủ trương về “Đợt đấu tranh quét xuất bản phẩm phản động, đồi trụy và loại trừ xuất bản phẩm lạc hậu.”

Tại cuộc họp, đồng chí Trần Hoàn, Trưởng Ty thông tin văn hóa đá công bố tên các nhà xuất bản, tác giả, tác phẩm thuộc diện cấm do Bộ Thông tin văn hóa lâm thời Chính phủ cách mạng cộng hòa miền Nam Việt Nam qui định.  Những xuất bản phẩm đó đều thuộc loại phản động, đồi trụy (bao gồm các sách văn nghệ, biên khảo, dịch…

Cấm toàn bộ ấn loát phẩm dưới chế độ Mỹ — Thiệu của các cơ sở xuất bản sau đây:

— Bộ thông tin và chiêu hồi.

— Các bộ khác và nha, sở, trường, viện trực thuộc

— Các đảng phái, hội đoàn phản động.

— Các cơ quan ngụy quyền, tỉnh, quận…

— Cơ sở xuất bản học việc quốc gia hành chánh.

— Bộ quốc phòng.

— Bộ tổng tham mưu.

— Tổng cục chiến tranh chính trị.

— Tổng cụ quân huấn.

— Cục tâm lý chiến

— Các cục, phòng, nha, sở, các quân binh chủng của Mỹ — ngụy.

Bộ Thông tin văn hóa cũng quyết định cấm lưu hành các loại sách bằng tranh của 19 nhà xuất bản; các loại sách của những cây bút phản động, đồi trụy dưới chế độ cũ.

Kết thúc buổi họp, đồng chí Trưởng ta đã phân phát cho các đại biểu đến họp bản văn “5 điều kỷ luật tuyên truyền” của Chính phủ cách mạng lâm thời cộng hòa miền Nam Việt Nam.

P.V.

Recently, the Information and Culture Bureau met with each branch to propagate the position of the "Round of fighting to sweep away reactionary obscene publications and eliminate backwards publications."

At the meeting, comrade Trần Hoàn, bureau chief for information and culture promulgated the names of publishers, creators and works that are forbidden by the Ministry of information and culture of the government of provisional revolutionary republic of South Vietnam's regulations. These publication are of a reactionary, obscene kind (including artistic books, research, translation...

Forbid every printed work under the Mỹ and Thiệu regimes from each organization after this:

-- The Ministry of information and open arms.

-- Each ministry and subordinate office, department, school, institute

-- Each reactionary faction, council

-- Puppet government organization, provincial, district

-- Organizations publishing for national administrative apprenticeships

-- Defense ministry

-- General staff

-- Head office for political warfare

-- Military training office

-- Psychological warfare office

-- Office, room, bureau, organization, service branch of the Americans and puppets

The Ministry of information and culture has also decided to forbid the distribution of picture booksf rom 19 publishers; every kind of book by reactionary, obscene writers of the old regime.

At the conclusion of the meeting, the comrade Director distributed to each representative the brochure "5 rules of propaganda discipline" by the Provisional revolutionary government of the republic of South Vietnam.

nguồn: Thừa Thiên Huế 15 tháng 12 1975, tr. 1.

Gần đây... Hỏi đáp (Recently... Questions and Answers) - Nguyễn Cầu (1952)

HỎI: Gần đây, có nhiều người chơi hát máy ủy mị huê tình. Chánh phủ co cấm việc này không?

ĐÁP: Nói chung, chánh phủ ta không cấm đoán bằng mệnh lệnh những việc thưởng thực văn nghệ của nhân dân bất cứ là văn nghệ gì. Trừ những trường hợp do bọn phản động làm tay sai cho giặc bày trò tổ chức những thứ văn nghệ khiêu khích, văn nghệ mật thám, văn nghệ phòng nhì của giặc, cốt phá hoại sự đoàn kết, sản xuất và giết giặc của nhân dân ta, mưu phá rối chánh quyền dân chủ nhân dân của ta. Những trường hợp này sẽ có pháp luật can thiệp. Chánh phủ tin tưởng vào sự tự giác, tự nguyện của đồng bào, tin rằng đồng bào sẽ tự mình xa lánh các thứ văn nghệ có hại cho việc đoàn kết, sản xuất, giết giặc, cho nên chánh phủ không cấm đoán việc chơi dĩa hát cũ.

QUESTION: Recently, may people have been playing maudlin romantic records. Does the government ban this?

ANSWER: In general, our government does not ban through dictates the people's enjoyment of the arts of any kind. Except in the cases of reactionaries or the lackeys inventing provocative arts, surveilling arts, 2ème bureau arts of the enemy intended to destroy our people's solidarity, production and killing enemies, scheming to harass our people's democratic administration. These circumstances will have the law to intervene. The government believes in the consciousness, voluntarism of our compatriots, believes that our compatriots will take it upon themselves to keep a distance from arts causing harm to solidarity, production, enemy killing, therefore the government does not ban the playing of old records. 

nguồn: Văn nghệ miền nam số 1 1 tháng 8 1952

Cấm lưu hành, phổ biến các bản nhạc, dĩa hát xuất bản trước ngày 30-4-1975

SGP —

Bộ Thông tin Văn hóa vừa quyết định môt số biện pháp về việc cấm lưu hành, phổ biến các ấn phẩm về ca nhạc, các loại băng nhạc, dĩa hát đã xuất bản trước ngày 30-4-1975, Thông tri của Bộ Thông tin Văn hóa qui định:

… Ngoại trừ tập hát; “10 bài sử ca” xuất bản năm 1966 và hai tập “Hát cho đồng bào tôi nghe” và “Hát cùng đồng bào tôi” của phong trào sinh viên yêu nước đã xuất bản năm 1970, 1971, được tiếp tục lưu hành, phổ biến trong dân chúng, tất cả các tác phẩm ca nhạc tân, cổ khác, dưới hình thức bản nhạc, bài ca riêng lẻ, tập bài hát chung của nhiều tác giả, tuyển tập từng tác giả, băng ghi âm to, nhỏ, dĩa hát… được chế độ Mỹ-ngụy cấp giấp phép xuất bản và lưu hành trong dân chúng, với ý đồ gián tiếp hoặc trực tiếp phục vu cho chế độ bán nước và cướp nước của chúng, nay tuyệt đối cấm lưu hành, phổi biến trong dân chúng.

… Tất cả những ấn phẩm ca nhạc, các loại băng, dĩa hát (trừ ba tập bài hát được phép lưu hành nêu trên) muốn được phổ biến, lưu hành ngoài thị trường nói chung, đều phải được Bộ Thông tin Văn hóa cho phép. … Kể cả các tác phẩm cách mạng cũ, các tác phẩm mới sáng tác sau 30-4-1975, nếu muốn tái bản, xuất bản, muốn trình diễn, sử dụng nơi công cộng, cũng cần được Sở, Ty Thông tin văn hóa duyệt và cho phép

… Đối với các tác phẩm ca nhạc nước ngoài:

Trong khi chờ nghiên cứu đánh giá, phân loại các tác phẩm ca nhạc nước ngoài (có lời hay không lời), trước ắt để đáp yêu cầu ca nhạc trong quần chúng, Bộ Thông tin văn hóa qui định cho cơ sở, các tổ chức quần chúng chỉ được sử dụng ca nhạc theo các chương trình ca nhạc nước ngoài của băng tần FM, của các đài phát thanh Việt Nam, của các đài vô tuyến truyền hình Việt Nam, cũng như các bài bản thuộc chương trình giảng dạy của trường Âm nhạc thành phố Hồ Chí Minh, các tiết mục biểu diến của các đoàn Văn công Nhà nước.

Mọi tác phẩm ca nhạc khác của nước ngoài không thuộc các nguồn cho phép trên, tạm thời không được sử dụng, cờ sự nghiên cứu của Vụ Âm nhạc (Bộ Thông tin Văn hóa) và sẽ có thông báo bổ sung sau.

nguồn: Giải phóng #182 (21 tháng 2 1976), tr. 1, 4.


Mỹ-ngụy là hai chữ nguyền rửa cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam.  Nói thế là không cần nói gì nữa - Mỹ ngụy là bệnh hủi của thời đó.  Bản nhạc do "Mỹ-ngụy cấp giấp phép xuất bản và lưu hành" phải biến đi.  Việt Nam có Mỹ-ngụy từ bao giờ?  1954?  Chẳng hạn bản nhạc bài ca "Bạch Đằng giang" của Lưu Hữu Phước được nhà xuất bản Tinh Hoa tái bản năm 1955 bị cấm luôn?  May mà có điều kiện cầu xin các sở, ty cho phép lưu hành.

…những loại văn hóa phẩm còn lại có nội dung như sau đây có thể tạm được lưu hành:
….
Sách báo về lịch sử mỹ thuật, âm nhạc, tranh dân gian truyền thống, tranh cổ điển, nhạc cổ điển không lời ca (sẽ có hướng dẫn cụ thể sau).

Các loại sách báo, âm nhạc, tranh ảnh thuần túy về tôn giáo, không lợi dụng tôn giáo để xuyên tạc, chống lại cách mạng và ca ngợi đế quốc, tay sai.

“Bộ Văn Hóa thông cáo về bài trừ văn hóa phẩm phản động, đồi trụy,” Giải Phóng #212 (27 tháng 3 1976), tr. 4.

định nghĩa chữ "kiểm duyệt"

KIỂM DUYỆT sự giám sát của cơ quan nhà nước đối với các bản thảo, tài liệu, tin bài đưa in thành sách hoặc công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng.

CENSORSHIP the supervision by a government agency towards manuscripts, documents, news and essay printed in books or in the mass media.

(Từ điển Bách khoa Việt Nam quyển 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Từ điển học, 2002).


Theo Oxford English Dictionary (Từ điển Tiếng Anh Oxford) thì censor (danh từ) là:

An official in some countries whose duty it is to inspect all books, journals, dramatic pieces, etc., before publication, to secure that they shall contain nothing immoral, heretical, or offensive to the government.

Một công chức trong một số quốc gia có nhiệm vụ kiểm tra tất cả các sách, báo chí, kịch bản, v.v. trước khi xuất bản bảo đảm rằng tất cả sẽ không bao gồm nội vô đạo đức, dị giáo, hay xúc phạm nhà nước.

Censor (động từ) cũng có ý nghĩa:

[censor with] reference to the control of news and the departmental supervision of naval and military private correspondence (as in time of war)

[kiểm duyệt theo] phạm vi để có quyền hành về thông tin và sự quản lý thuộc cục của thư từ hải quân và quân sự (thời chiến).

Luật xuất bản, Điều 17 (trích)

Đối với những tác phẩm trước Cách mạng tháng Tám, trong vùng tạm bị chiếm cũ và sách dịch của nước ngoài cần phải thẩm định nội dung thì nhà xuất bản và cơ quan chủ quản của nhà xuất bản phải có nhận xét, đề nghị cơ quan quản lý nhà nước về xuất bản có thẩm quyền tổ chức thẩm định và quyết định việc xuất bản, tái bản.

As for works before the August Revolution, in areas formerly occupied, and with translated books from overseas, there should be an evaluation of the subject matter, so publishers and agencies controlling publishers must have the judgement and suggestions of governmental managing agencies for publishing that have jurisdiction to organize judgement and decide the publication or republication.


Những lời định nghĩa việc kiểm duyệt không nói đến những lý do tại sao một nhà nước có ý cấm hay cho tác phẩm nào được in ấn hay phổ biến.  Tất cả các cách giải thích việc kiểm duyệt đều nói đến một quốc gia hay một cơ quan của quốc gia, nhưng thực ra một tổ chức tôn giáo, một công ty kể cả một cá nhân có khả năng kiểm duyệt những tác phẩm hay ý kiến.

phỏng vấn Minh Kỳ (1963)

Nguiễn Ngu Ý (hỏi): Hồi nãy, anh có nói bán bản quyền một năm là hai ngàn: còn bán đứt thì bao nhiêu?

Minh Kỳ (đắp): Cái đó tùy, anh à. Nhưng phải nói rằng mấy năm nay, cái "giá-trị" của Nhạc (tôi nói cái "giá-trị" tiền bạc của Nhạc) có lên.  Trước làm gì có bản nhạc "trị giá" vài chục ngàn đồng. Sau này, một số anh em chúng tôi không kí kết dễ dàng như trước nữa, nhất là có vài người như tôi, tự in lấy nhạc phẩm mình, nên các nhà xuất bản phải trả giá cao.

(hỏi): Nhưng những yếu-tố gì làm cho bài hát được giá? Tên tuổi tác-giả?

(đắp): Tên tuổi tác giả là một trong ba yếu-tố chánh, nhưng đó không phải là yếu-tố thứ hai là bài hát ấy có mòi "ăn khách." Sau cùng là những phương tiện của cá nhân tác-giả.
...
(hỏi):  Phương tiện gì? Xin anh nói rõ.

(đắp): Phương tiện trình diễn, phương tiện quảng cáo. Như thể tác-giả quen biết nhiều ban Văn nghệ ở đài phát-thanh, thân với nhiều ca sĩ danh tiếng, hoặc làm trưởng một ban Văn-nghệ lưu-động, hay dạy Nhạc nhiều trường, hay thường tổ chức những Đại nhạc hội ...
...
(hỏi): Các bạn trẻ, thích nhạc anh, chắc anh cũng biết đôi phần duyên cớ?

(đắp): Thật ra, thì tôi khi có cái may diễn tả đúng vài tâm trạng của các bạn trẻ, hoặc lúc nhớ người lính chiến, hoặc khi phải để lại kinh kì mẹ yêu bạn mến để lên đường quân dịch; tâm trạng ấy, tôi lại có cái may dùng nét nhạc dễ hát, dễ đờn, dễ nhớ để diễn tả. Hai điều ấy khiến những bạn trẻ nào có người thân đã khoác chiến y, hoặc đã hay đang biệt kinh kì, thích thú mà thấy có nói lên giùm mình những nỗi niềm riêng, rồi những bạn ấy đờn, hát các bản nhạc kia ở đám đông hay lúc một mình với bóng. Mà hai hạng bạn trẻ này nay khá đông; nhờ thế một phần mà nhạc tôi được giới thanh niên nam, nữ ưa chuộng.

Ngoài ra, khi sáng tác những bản có nói đến thế hệ trẻ trung, tôi cố quên tuổi tác cùng những lo nghĩ riêng tư mà đặt mình vào hoàn cảnh họ để biết những thắc mắc, ước mong của họ.
...
Đành rằng hoàn cảnh đặc biệt nước nhà không cho phép người nghệ sĩ sáng tác một cách tự do như thời bình, nhưng giới hữu trách cũng có thể dễ dãi phần nào với giới Nhạc chớ. Anh nghĩ lại xem, các bộ môn khác, như: Thơ, Văn, Tuồng, Kịch... tuy cũng bị hạn chế vì thời cuộc, nhưng còn có thể vẫy vùng, còn Nhạc chúng tôi thì quả là ... bế tắc.  Chúng tôi mà nói đến yêu đương một cánh rõ ràng quá, hoặc lời lẽ có phần ướt át, thì cái kéo của bà Kiểm duyệt không tha!

nguồn: "Bách-Khoa phỏng vấn giới nhạc sĩ: Minh Kỳ," Bách Khoa 158 (1 tháng 11), tr. 103-4; 107-8.


Năm 1963, 1964 thị trường âm nhạc ở nước Việt Nam Cộng Hòa bắt đang thay đổi. Trước kia một số công ty như Tinh Hoa Miền Hoa, Án Phú, Diên Hồng gây ảnh hưởng lớn trong việc xuất bản và làm cho ca khúc được phổ biến.

Minh Kỳ làm việc trong một thị trường như vậy phải lo đến chuyện lợi nhuận của đứa con tinh thần của mình. Như thế khác với thái độ "tài tử" của thời tiền chiến.  Nhạc sĩ này công nhận rằng một bài ca thành công phải "mòi 'ăn khách'" - ở Mỹ mòi ấy được gọi là "hook." (cái móc).

Có cái móc ấy chưa đủ, một tác giả cũng phải có những "phương tiện" nữa.  Phải có khả năng để tự lăng xê tác phẩm của mình. Phương tiện ấy sẽ gốm những yếu tố như vị trí của mình trong làng âm nhạc (làm trưởng ban, chẳng hạn) hay như mối quan hệ với những người vị trí trong làng âm nhạc.

Một tác giả phải "diễn tả đúng vài tâm trạng của các bạn trẻ." Hiện nay phải nói là vẫn như thế.  Nhưng lúc bấy giờ các tác giả cũng phải "diễn tả đúng" tâm trạng của người "nhớ người lính chiến, hoặc khi phải để lại kinh kì mẹ yêu bạn mến để lên đường quân dịch."

Minh Kỳ có thêm một nhận xét quan trọng về âm nhạc Việt Nam Cộng Hòa.  Tân nhạc kiểm duyệt chặt chẽ hơn cổ nhạc.

phỏng vấn Lê Dinh (1963)

Nguiễn Ngu Í (hỏi): Còn có một nguyện vọng này của đa số anh em, chắc anh cũng chưa xẻ, đó là mong nha Thông-tin sẽ dễ dãi trong việc kiểm duyệt lời các bài hát.

Anh gật đầu.

Lê Dinh (đắp): Nói thì có hơi quá, chớ sánh với các bộ môn văn nghệ khác, ngành Tân nhạc có cảm tưởng mình như là một đứa con nuôi. Chúng tôi chẳng phải không hiểu giai đoạn đặc biệt mà nước nhà phải trải qua, nhưng trong khi bên Cổ nhạc, các bản Vọng cổ lời lẽ yếu mềm, ủy mị, rên than được in, được bán khắp nơi, được trình bày qua làn sóng điện, thì phần Tân nhạc chúng tôi, có lời nào có vẻ tình tứ hay nói lên một nỗi buồn có phần sâu đậm, thì bị kiểm duyệt ngay. Khiến cho nhạc sĩ lần lần mất bản sắc của mình. Bài hát kiểm duyệt rồi sửa đổi lại, thì bản nào cũng na ná như bản nào, như "đục một lo mà ra."  ... Người kiểm duyệt bảo phải xác định vị trí, đề-nghị tác giả sửa hai chữ nào đó lại là phương Nam. Một nhạc sĩ khác phải nói rõ trong bài là miền Nam. Lộ liễu quá. Mà tuyên truyền quá rõ dễ bị người nghe ít ưa, thành ra ảnh hưởng không bao nhiêu. Kết quả không như nha Thông tin muốn. Và nhạc sĩ mất cái hứng sáng tác khá nhiều.

(hỏi): Bây giờ tôi hỏi riêng về anh đây. Bạn trẻ thích nhạc anh, anh có tò mò tìm hiểu vì sao không?

(đắp): ... Ba mươi tuổi, ở giữa đường đời, mà may thay, chúng tôi còn giữ được tâm hồn của lứa tuổi hai mươi. Gần họ, tâm sự với họ, hiểu họ, thì dễ cảm thông. Kĩ thuật sáng tác của chúng tôi không điêu luyện, cầu kì như các bậc đàn anh nổi tiếng, mà giản dị hơn, âm điệu lại dồi dào, khiến nhạc phẩm dễ đờn, dễ hát, dễ nhớ. Nhưng phần lời ca quyết định sự thành công đối với bạn trẻ hơn là nhạc. Lời ca của chúng tôi thường sát với tâm tình họ, bong bẫy hơn lời ca thời trước vì lẽ tôi đã nói với anh ở trên. Thế hệ trẻ hôm nay thích cái gì buồn buồn, dang dở ..

nguồn: "Bách Khoa phỏng vấn giới nhạc sĩ," Bách Khoa 166 (1 tháng 12), tr. 109-110.


Nước Việt Nam Cộng Hòa đã kiểm duyệt ca khúc. Nha Thông Tin bắt tác giả phải giảm bớt sự u sầu của bài ca. Hình như họ cũng quản lý quá chi tiết (phương Nam hay miền Nam). Thời Đệ Nhất Cộng Hòa của Ngô Đình Diệm thì việc kiểm duyệt chặt chẽ hơn.  Lúc bấy giờ nhạc sĩ Thẩm Oánh là một người có trách nhiệm kiểm duyệt bài hát (xem Tạ Khôi, "Kiểm duyệt văn nghệ," VOA (18 tháng 1 2012).

Các tác giả có thêm một vấn đề là nhà nước chủ trương tuyên truyền, nhưng nếu thông điệp tuyên truyền quá rành rành thì bài ca ấy không được khán giả đón nghe. Các tác phẩm được "vượt thời gian" của giai đoạn này phải được sáng tác rất cẩn thận và khéo léo để đáp ứng nhu cầu của nhà nước của của quần chúng.

Ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa thì tất nhiên các tác giả bị kiểm duyệt trần trọng hơn. Sáng tác sai đường lối thì dễ bị phê phán công khai hay bị tẩy chạy.

mục lục Chanh Bolero của Phương Thanh (2007)

nguồn ảnh: CD Chanh Bolero, vol. 1, Hãng Phim Trẻ

1) Người đi ngoài phố [tức Người ngoài phố] - Anh Việt Thu - sáng tác 1970 - cấp phép 21 tháng 10 2013

2) Sầu tím thiệp hồng - Hoài Linh [tức Minh Kỳ + Hoài Linh] - sáng tác 1965 - cấp phép 21 tháng 10 2013

3) Nhớ người yêu - Vinh Sử [trên bản nhạc - Hoàng Hoa + Thảo Trang, tức Vinh Sử + Giao Tiên] - sáng tác 1970 - 12 tháng 10 2007

4) Bạc trắng lửa hồng - Thy Linh [tức Trương Hoàng Xuân] - sáng tác 1971 - cấp phép 25 tháng 2 2011 [Cục Nghệ thuật biểu diễn có thông tin nhầm là cho rằng bài ca này là của Khánh Băng]

5) Cây cầu dừa - Hàn Châu - sáng tác 1998?

6) Giọt lệ đài trang - Hàn Châu [tác giả là Châu Kỳ không phải là Hàn Châu] - sáng tác 1970 - 8 tháng 1 2010

7) Lan và Ðiệp [tức Truyện tình Lan và Điệp, Ca khúc 1] - Mạc Phong Linh + Mai Thiết Lĩnh [tức Lê Minh Bằng] - 1965 - 21 tháng 10 2013

8) Mất nhau rồi - Ngân Trang [tức Giao Tiên] - 1971 - cấp phép 12 tháng 10 2007

9) Liên khúc Ðêm cưới / Giận hờn - Ngọc Sơn - 1996 / 1992

Có nhiều điều chưa ổn về mục lục đĩa này.  Hai bài ca bị gọi bằng tên sai - "Người ngoài phố" và "Truyện tình Lan và Điệp."  Bài "Sầu tím thiệp hồng" là của hai nhạc sĩ Minh Kỳ và Hoài Linh; "Giọt lệ đài trang" là của Châu Kỳ; tác giả của "Mất nhau rồi" là Ngân Trang, một tên bút của Giao (Dương Tiến Thụ và Diễm Nhi là ai vậy?).  Nhà sản xuất và công ty đĩa đàng hoàng phải đăng thông tin đúng mới quý trọng các tác giả và tác phẩm.

Điều lạ nhất là điều kiện kiểm duyệt của album này.  Nó có dấu của Cục Nghệ Thuật Biểu Diễn, như vậy có nghĩa là được Cục kiểm tra phải không?  Trên đĩa có hai tác phẩm sáng tác sau 1975 như vậy không thuộc vào "Danh mục các bài hát trước năm 1975 được phép phổ biến."  Album Chanh Bolero mới được xuất hiện năm 2007, nhưng 3 trong 9 bài của album này mới được cấp phép vào ngày 21 tháng 10 2016, còn một bài nữa được cấp phép ngày 8 tháng 1 2010.  Tôi nghĩ rằng hai bài ca còn lại được cấp phép đúng lúc album này được xuất bản là 12 tháng 10 2007.  Việc phải "cấp phép" hát các bài tình ca thật lố bịch rồi. Nhưng bỏ qua quy luật này cũng lố lăng.

Nhiều ngộ nhận xây ra vì cả một trào lưu âm nhạc Việt bị chôn vùi hơn 15 năm.  Tư liệu bị tịch thu và đốt. Thông tin đúng đâu phải là dễ tìm lắm. Nói vậy không có nghĩa là không thể được tìm.

Bỏ Ty Kiểm Duyệt (Getting Rid of the Censorship Bureau) - Từ Ly, Nhất, Nhị Linh, Tú Mỡ, Thế Lữ, Lêta, Thạch Lam, Khái Hưng, Chàng Thứ XIII, Đông Sơn và Nhát Dao Cạo (1935)

Bắt đầu từ 1er Janvier 1935, ty kiểm duyệt không còn nữa.  Sẽ có bài điếu văn của Tú Mỡ.  Việc này là một việc rất quan trọng, chúng tôi sẽ nói đến nhiều trong những kỳ sau.  Tiện đây xin có lời trân trọng từ biệt các ngài trong ty kiểm duyệt.  Các ngài đã làm bển phận các ngài.  Chúng tôi đã làm bển phận chúng tôi.  Tuy đôi bên có khi trái ý nhau chút ít -- đó là lẽ tự nhiên - nhưng sau một cuộc chung sống khá dài về tinh thần, lúc chia tay không khỏ nhớ nhung, thương tiếc.  Tiếc thì tiếc, thương thì thương, các ngài cũng như chúng tôi đều ao ước rằng cuộc phân ly này sẽ là cuộc vĩnh biệt.

Starting from January 1, 1935, the censorship bureau is no more.  There will be a funeral oration by Tú Mỡ.  This is a very important affair, and we'll have a lot to say about it in later issues.  Availing ourselves now we give solemn words of farewell the gentlemen of the censorship bureau.  You have done your duties.  We have done ours.  Although the two of us have had our disagreements -- that's natural -- but after a rather long shared experience in spirit, at separation it's hard to escape from feelings of longing and regrets.  Regrets are regrets, gentlemen, you like we hope that this separation will be a final farewell.

Từ Ly, Nhất, Nhị Linh, Tú Mỡ, Thế Lữ, Lêta, Thạch Lam, Khái Hưng, Chàng Thứ XIII, Đông Sơn và Nhát Dao Cạo.

nguồn: Phong Hóa 131 4 tháng 1 1935, 1.

Kiểm duyệt và báo chí

nguồn: Phong Hóa 132 (11 tháng 1 1935), bia.

Trong tranh này, ông Tây của Ty Kiểm Duyệt cắt cái neo của từng tờ báo trên biển giông tố.  Không biết các thuyền báo sẽ chìm hay nổi, nhưng các tờ báo sẽ có điều kiện thử sức của mình.  Trên trang 2, Từ Ly viết:

Xong đời kiểm duyệt, còn đời báo.  Tôi nửa mừng nửa lo.
Mừng là mừng được cái hy vọng sẽ được quyền tự do ngôn luận theo báo chí tây, mừng là mừng có thể giãi bày ý kiến về những vấn đề quan hệ mà không phải bôi xóa.
Mừng nhiều mà lo ít, vì ta cứ theo Chân, Thiện, Mỹ mà hành động, ta làm đủ bổn phận của ta rồi, còn lo ngại gì những sự xảy ra về sau.

Done with censorship, there's still newspaper work.  I'm both happy and worried.

This happiness is the happiness of realizing the hope of having free speech like Western papers, happiness is the happiness of telling my ideas about related problems but without having to cross things out.

We're mostly happy and little worried, because we still follow Truth, Goodness, and Beauty in our actions, when we've done enough of our duty we still have to worry about what will happen afterwards.

Ô. Phạm-gia-Độ - đại biểu quốc hội nói 9 tháng 11 1946

Ông Phạm Gia Độ
(Quốc Dân Đảng)

1) Đề nghị bỏ chế độ kiểm duyệt,  Cho tự do xuất bản ấn loát.

1) I recommend getting rid of censorship.  Allow freedom to publish and print.

nguồn: "Quốc hội đã chuẩn y bản Hiến pháp bằng 240 phiếu thuận chống với 2 phiếu nghịch," Cứu Quốc 9 tháng 11 1946, tr. 1+4.

The Congress Approved The Constitution With 240 Votes Consenting Opposed By 2 Contrary Votes.

Tôi đang đọc sách mới nhất của David Marr tên là Vietnam: State, War, And Revolution 1945-1946 (University of California Press, 2013 - Việt Nam: Quốc Gia, Chiến Tranh, và Cách Mạng).  Chương 2 của sách này kể rất chi tiết về qua trình phê chuẩn bản Hiến Pháp đầu tiên của Việt Nam. 

Chỉ có hai người bỏ phiếu chống bản Hiến pháp 1946 là Phạm Gia Độ và Nguyễn Sơn Hà.  Làm việc trái ý đảng Việt Minh thời đó rất nguy hiểm.  Vậy hai người ấy phải có lý tưởng để bỏ "phiếu nghịch."  Ông Độ yêu cầu tự do ấn loát cho nước Việt.  Có phải ông là đại biểu Quốc hội duy nhất đứng lên chống chế độ kiểm duyệt ở Việt Nam đến bây giờ?

Thân phận của Phạm Gia Độ rất mơ hồ - trong sách của mình, Marr viết: "According to French intelligence, Phạm Gia Độ was incarcerated a few weeks later..." (Theo tình báo Pháp, Phạm Gia Độ bị giam vài tuần sau - tr. 106).