Chạy ngay đi (Run Away Now) - Sơn Tùng M-TP (2018)

Từng phút cứ mãi trôi xa phai nhòa dần kí ức giữa đôi ta
Every minute ever flows into the distance, gradually erases the memories between us
Từng chút nỗi nhớ hôm qua đâu về lạc bước cứ thế phôi pha
Every bit of yesterday's longing won't return, loses its step, still withers away
Con tim giờ không cùng chung đôi nhịp
Hearts now no longer keep time together
Nụ cười lạnh băng còn đâu nồng ấm thân quen
Frigid smiles, where is the warmth of intimacy
Vô tâm làm ngơ thờ ơ tương lai ai ngờ
Ruthlessly pretending, indifferent to the future, who would suspect
Quên đi mộng mơ ngày thơ tan theo sương mờ
Forgetting the dreams of youth that fade with the mist

Mưa lặng thầm đường vắng chiều nay
Silent rain on the empty road this evening
In giọt lệ nhòe khóe mắt sầu cay
Imprint smeared tears at the edge of stinging eyes
Bao hẹn thề tàn úa vụt bay
So many vows fade and fly off
Trôi dạt chìm vào những giấc nồng say
Drift, sinking into a deep slumber
Quay lưng chia hai lối
Turning our backs, splitting to two paths
Còn một mình anh thôi
And only I remain
Giả dối bao trùm bỗng chốc lên ngôi
Enveloping deceit sudden ascends the throne
Trong đêm tối
In the night time
Bầu bạn cùng đơn côi
Friends together are solitary
Suy tư anh kìm nén đã bốc cháy yêu thương trao em rồi
My thoughts once restrained ignite with love entrusted to you

Đốt sạch hết
Burn it all up
Son môi hồng vương trên môi bấy lâu
Red lipstick fixed upon lips for so long
Hương thơm dịu êm mê man bấy lâu
Delicate fragrance enticed for so long

Anh không chờ mong quan tâm nữa đâu
I won't wait or pay any more attention
Tương lai từ giờ như bức tranh em quên tô màu
The future from now on is like a painting you forgot to illustrate

Đốt sạch hết
Burn it all up
Xin chôn vùi tên em trong đớn đau
Please bury your name in sorrow
Nơi hiu quạnh tan hoang ngàn nỗi đau
A desolate place laid waste a thousand sorrows
Dư âm tàn tro vô vọng phía sau
Repercussions reduced to hopeless ashes behind us
Đua chen dày vò xâu xé quanh thân xác nát nhàu
Contention, torture, tearing each apart, bodies broken

Chạy ngay đi trước khi
Run away now before
Mọi điều dần tồi tệ hơn
Everything slowly gets worse
Chạy ngay đi trước khi
Run away now before
Lòng hận thù cuộn từng cơn
Hostility whirls up each bout
Tựa giông tố đến bên ghé thăm
Like a tempest visited upon us
Từ nơi hố sâu tối tăm
From a deep, gloomy hole
Chạy đi trước khi
Run away now before
Mọi điều dần tồi tệ hơn
Everything slowly gets worse

Không còn ai cạnh bên em ngày mai
There will be nobody left beside you tomorrow
Tạm biệt một tương lai ngang trái
Farewell to a senseless future

Buông bàn tay buông xuôi hi vọng buông bình yên
Release my hand, release my hopes, release my peace
Đâu còn nguyên tháng ngày rực rỡ phai úa hằn sâu triền miên
Where are the former days, dazzling now dulled, rutted, tangled up
Vết thương cứ thêm khắc thêm mãi thêm
The wound keeps being imprinted more, always more
Chà đạp vùi dập dẫm lên tiếng yêu ấm êm
Trample, abuse, stomp on gentle words of love
Nhìn lại niềm tin từng trao giờ sao sau bao ngu muội sai lầm anh vẫn yếu mềm
Look back the faith I entrusted, now how about such ignorance and so many mistakes I'm still soft

Căn phòng giam cầm thiêu linh hồn cô độc em trơ trọi kêu gào xót xa
A confining chamber scorches a solitary soul, your isolated crying out in pain
Căm hận tuôn trào dâng lên nhuộm đen ghì đôi vai đừng mong chờ thứ tha
Hatred overflows, black waters flooding, holding fast to a pair of shoulders awaiting release
Ahhhh, chính em gây ra mà
Ah, you made it happen
Những điều vừa diễn ra
Those things that have just taken place
Chính em gây ra mà, chính em gây ra mà
It was you who made it happen, you who made it happen
Những điều vừa diễn ra
Those things that have taken place
Hết thật rồi
It's really over.

Đốt sạch hết ... Ohhhh
Burn it all up ... Ohhh
Chính em gây ra mà, chính em gây ra mà
It was you who made it happen, you who made it happen
Đốt sạch hết ... Ohhhh!
Burn it all up ... Ohhh
Đừng nhìn anh với khuôn mặt xa lạ, xin
Don't look at me with a stranger's face, please
Đừng lang thang trong tâm trí anh từng đêm nữa
Don't wander through my mind every night
Quên đi quên đi hết đi
Forget, forget, forget it all
Thắp lên điều đáng thương lạnh giá ôm trọn giấc mơ vụn vỡ!
Light those frigid regrettable things cherished throughout crumbling dreams!

Bốc cháy lên cơn hận thù trong anh
Ignited the rancor in me
Cơn hận thù trong anh
The rancor in me
Bốc cháy lên cơn hận thù trong anh
Burn the rancor in me
Ai khơi dậy cơn hận thù trong anh
Who awoke the rancor in me

Tôi cũng thích nhạc và cách phối âm của bài ca mới này. Tiết tấu và cách kết hợp âm cũng hay.  Lời dịch trên tiểu đề video không phải là sai, nhưng tôi tự dịch những lời ca này theo phong cách của tôi.

Nền ca khúc Việt Nam có rất nhiều bài ca viết về người bị thất tình kể cả phụ tình. Điều đáng chú ý nhất trong bài ca này, theo tôi nghĩ, là tính "hận thù."  Các bài ca thời tiền chiến và Việt Nam ít khi có chữ này.  Ngày xưa cảm giác hận thù là một thứ phải tránh. Trịnh Công Sơn trong bài ca "Ca dao mẹ" đã viết:

Mẹ ngồi trăm năm như thân tượng buồn để lại quê hương
Tuổi còn bơ vơ thế giới hận thù chiến tranh ngục tù.

Trịnh Công Sơn so sánh nỗi hận thù với ngục tù của nhạc sĩ này.  Trong bài "Chạy đi ngay" thì người "anh" cảm thấy "hận thù" nhưng ngược lại người em bị dọa và bị "tù." Lời ca - 

Căn phòng giam cầm thiêu linh hồn cô độc em trơ trọi kêu gào xót xa

Các con dao bao vây "em" trong hào quang cánh hoa hồng (màu máu)

Còn "em" thì cũng cũng bị buộc chật trên ghế ngôi.  Bối cảnh vẫn tô màu máu với tiền đô la rải rác xung quanh.  Đằng sau là một bức tranh sẽ nói đến sau đây.  Thông điệp là "anh" đã đầu tư vào một tương lai chung, và việc đầu tư đã có mục đích nắm giữ "em."

Thực ra giới nữ vốn có khả năng làm ra các chàng trai bị "bao ngu muội sai lầm anh vẫn yếu mềm." Sơn Tùng (anh) lên ghế ngôi trước bức tranh ấy, một bàn tay che báu vật của mình.  Xung quanh thì sức cám dỗ của giới nữ (trong phong cảnh ánh đỏ).

Chính bức tranh ở đằng sau là Pièta của họa sĩ thế Pháp kỷ 19 William-Adolphe Bouguereau. Pièta là chữ tiếng Ý có nghĩa "lòng thương hại."  Trung tâm của bức tranh là Đức Bà Mẹ Mary ôm con mình là Đức Chúa Giêxu đã bị hành hình.  Xung quanh các thiên thần bày tỏ nỗi "lòng thương hại." Song con mắt Đức Bà Mẹ trông buồn, nhưng tôi nghĩ cũng bà có nét hận thù nữa.

Ở phía dưới cũng có máu của Đức Chúa Giêxu trên một chiếc khăn trắng.  Trắng là trinh, máu đỏ như thế nào?  Là kinh nguyệt?  Hay là mất trinh? Bình rót không bị phã vỡ phản ánh sự trinh bạch của Đức Bà Mẹ (và Đức Chúa Giêxu nữa?).  Màu tay áo Đức Bà Mẹ cũng là màu máu.  Bouguereau đã vẽ tranh này lúc con trai cả của ông chết non tuổi 16.  Ở đây sự chết và tình dục đi song song với nhau.

Thực ra anh Sơn Tùng M-TP bị cô em xúi giục.

Chưa một giây sau có màu máu của một ly rượu đỏ bị phả.  Nếu có người mất trinh, thì người chưa chắc là cô em.  (Có lẽ như thế rượu trắng sẽ phù hợp nhiều hơn?)

Có cảnh Sơn Tùng M-TP ngắm thân xác (tức là ngắm chân) của Đức Chúa Giêxu lúc 3:29 trong video, rồi 2 giây sau:

Sơn Tùng ngắm thân sống / chân của "em" cố nhân bị buộc trước mắt mình.  

Như thế là bạo lực và video này có thêm bạo lực nữa.

Sơn Tùng tức giận ném ra một con dao.

Rồi có vẻ như Sơn Tùng định "bốc cháy" cô em ấy.

Thực ra Sơn Tùng có ý "bốc cháy" tự thiêu mình và các nhân vật trong bức tranh.

Hai người trong bài ca và video này không phù thuộc vào giới "hai bàn tay trắng." Cả hai đều ăn mặc khá giả kể cả giàu có.  Không cần hỏi cái câu "vì tiền hay thiết tha."  Nhưng chàng anh của video cảm thấy như đã bị thua lỗ vì phí tiền, phí thời gian hay vì mất một báu vật gì nào đó khác nữa?  Có phải "anh" bị thiến?

Trong bức tranh Pièta ở trên Sơn Tùng M-TP là ai?  Là Đức Bà Mẹ hay Đức Chúa Giêxu?  Đơn giản thì "em" là Đức Bà và "anh" là Đức Chúa Giêxu đang ước có hai tay áo đỏ ôm và an ủi mình.  Có lẽ "anh" nhìn cả hai nhân vật đều là "em" -- người vừa buồn vừa hận thù có lòng thương hại với người "anh."  Tôi nghĩ rằng nhân vật của Sơn Tùng là cả hai - là kẻ bị thiệt hại và cũng là nguồn an ủi với thái độ buồn và hận thù.

"Anh" phải chạy trốn vì sức quyến rũ của "môi hồng vương trên môi" và "hương thơm dịu êm mê man" nghĩa là mình thiếu dũng cảm trước các vũ khí đó.  "Chính em gây ra" những cảm giác vô lực của chàng "anh" ấy.  Hay "anh" phải chạy trốn vì em làm "bốc cháy lên cơn hận thù trong anh," nghĩa là sự hận thù cũng là sự tự thiêu -- phải chạy xa sự hận thù.

Chương trình phim Sàigòn - Gia Định (tháng 7 1975)

nguồn: Giải phóng (bộ mới) #1 22 tháng 7 1975, tr. 4

Sau khi Việt Nam được thống nhất các chương trình phim thay đổi hoàn toàn.  Có 5 phim Liên Xô, một phim Triều Tiên (tức Bắc Triều Tiên), một phim Trung Quốc và thêm một phim Việt Nam.

Rút-Xlan và Lút-Mi-La là phim Ruslan and Ludmila / Руслан и Людмила (1972) được làm theo một bài thơ của Alexander Pushkin.

Phim tâm lý xã hội Thằng Ngốc chắc là phim Idiot / Идиот (1958) gốc từ tiểu thuyết của Fyodor Dostoevsky, như vậy chắc cũng có văn chương và chất lượng cao.

Tôi không rõ phim Xê Muốc, Sân Khấu Vui, và 5 Người Từ Trời Xuống là như thế nào.  Có phải là Cát Đỏ là White Sun of the Desert / Белое солнце пустыни?


Theo báo Đồng Khởi, Lửa Hận Rừng Dừa là một phim "dài 58 phút được ghi hình bằng phim nhựa màu, nội dung ca ngợi cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam Việt Nam, trong đó dành phần lớn thời lượng mô tả phong trào Đồng Khởi."

Vài hôm sau có các phim Pô-Lô-Ne, Vàng, Xê Muốc, và Cát Đỏ của Liên Xô, một phim Việt gọi là Không Nơi Ẩn Nấp (1971), một phim Trung Quốc là Khách Từ Núi Băng Tới, và phim Bắc Triều Tiên là Sân Khấu Vui.

Lúc bấy giờ có hai vũ trú riêng biệt - là Mỹ (cả Nam Mỹ và Bắc Mỹ), Đông Tây và Úc, và các nước theo Cộng Sản chủ nghĩa.

nguồn: Giải phóng (bộ mới) #3 24 tháng 7 1975, tr. 4

Làm việc nước (Doing The Nation's Work / Doing Water / Liquid Work) - Karik, Wowy, LD, Nah, Andree, MC XO (2014)

[lời giới thiệu trên music video]

MV:
mang tính chất kêu gọi hoà bình
và dừng lại những hành động bạo lực
bên cạnh đó là nghĩ thoáng hơn trong cách sống,
giải trí và kết nối cộng đồng một cách tích cực

The Music Video:
It's nature is to call for peace
and cease the violence
and additionally think more clearly in our lives,
about amusement and bringing the community together in a positive way

Giới thiệu:

Damn em đây SouthGanZ, what up, what up, what up, America, Mr. Right Hand
Tất cả những nhân tài ở đây đều muốn làm việc nước
Mà đây là cái mà tụi tao sẽ làm…

Introduction:

Damn, I'm SouthGanz, what up, what up, what up, America, Mr. Right Hand
All of these talents want to do the nation's work [water/liquid work]
And here's what we'll do...


Yea, yea, tao đang làm việc nước
Đúng rồi, yea, yea, công việc đó cứ để tao lo cho

Yeah, yeah, I'm doing the nation's work [water work]
That's right, yeah, yeah, that job just leave it to me

[Karik]
Ngồi ở nhà trường, ta là trò ngoan biết vâng lời
Sitting in school, we're well behaved students, always answering right
Bước chân ra đường, bạn bè gọi ta là dân chơi
Stepping out in the street, our friends call us players
Đêm đến là high, ta bê xê lết khắp chân trời
At night we're high, we're wasted anywhere
Nhạc rượu anh em là đủ, còn những thứ khác không cần tới
Wine, music and friends are enough, nothing else is necessary
Ta vui ta chơi ta chill cùng bạn bỏ hết mọi nghi ngờ cảnh giác
We're happy, we play, we chill with our friends, drop our guard
Ta say ta ca bao nhiêu muộn phiền đêm nay ta nhờ rượu gánh vác
When we're drunk we sing away so many troubles, tonight we'll let whiskey shoulder them all
Chơi cho thằng khác phải nể, như B52 oanh tạc
We play so those other dudes have to show respect, like a B52 carpet bomb
Xác con mẹ nó định, đêm nay anh em ta banh xác
It's motherfucking sure, tonight we'll blow up our bodies

[Wowy]
Yea nếu làm cái gì thì làm thì làm thì làm cho to
Yeah, if you do something, do it, do it big
Uống shot 1 chai 2 chai 3 chai 4 chai 5 chai uống tới khi no
Drink a shot, glass 1, glass 2, glass 3, glass 4, glass 5, drink til you're full
Andree Karik LD Rapsoul thằng Nah Wowy hôm nay chơi cho
Andree, Karik, LD, Rapsoul, dude Nah, Wowy today are gonna play
Tháng sau tới 8 giờ tối tất cả dân chơi nằm ngủ khò khò khò khò khò khò
Next month til 8 o'clock all the players lie sleeping, snoring on and on
Ta chơi hôm nay để mai sau này về già nhớ lại ta là huyền thoại
I play today so tomorrow when I'm old I'll remember I was a legend
Để con để cháu để chắt chúng ta có cái để mà truyền lại
So my kids and grand and greatgrandkids will have something to pass down
Ông ngoại tao bay ông ngoại tao say ông ngoại tao đái một bãi nước dài
My old grandpa flew, he had quite a few, he drained a big puddle of piss
Tính kí lô mét là 999999999999 aighttt
Measured in kilos it was ninety, ninety, ninety, ninety, yikes

[LD]
Ta đang làm việc nước ta đang làm việc nước, ugh
I'm doing the nation's work [water work], doing the nation's work, ugh
Ai đi sau, cứ ngồi xem ta làm trước, ugh
Whoever comes next, sit and watch the one who came first, ugh
Thật là nhục, khi thằng nào đó bán nước, ugh
It's a disgrace, whenever some dude sells out the nation, ugh
Ta thì không, ta đơn giản là làm nước
As for me, no, I simply making the nation [making water]
Để cuốn trôi đi sự lười nhác
To sweep away sloth
Cho tâm hồn tụi bây được thèm khát
So you assholes' soul's thirst for more
Như Trung Nguyên uống đi cho tỉnh táo
Like Trung Nguyên, drink some to stay awake
Sống khiêm tốn mà thôi đừng bố láo
Live modestly, don't be insolent
Để cho đời ta đẹp và ta giơ hình chữ V
So our lives are excellent and we raise our fingers a V sign
Ủng hộ hòa bình ta chơi hết mình đêm nay chúng ta lại phê
In support of peace we play to the fullest, tonight we'll get high

[Nah]
Dân chơi không sợ mưa rơi nhưng dân chơi sợ tụi tao
Players have no fear of falling rain but they fear us
Tránh đường tụi tao đi tới, vất đổi và sao dời
Avoid the streets we go on, things change and stars shift
Rapper nói bao lời cũng đéo nổi bằng tụi tao
Rappers who talk too much don't measure up to us
Tụi mày nổi là theo thời còn tụi tao nổi cả đời, bitch
You fools were on top for a time, but we're on top all our lives, bitch
Nổi như là nước, tụi tao flow
On top like water, we flow
Tụi tao là người đi trước, mày đi sau
We're the people in front, fool you're behind
Nói như Lý Tiểu Long thì tụi tao thống trị Qatar
Like Bruce Lee would say, we rule Qatar
Bồ của mày là cá mà tao câu
Your girl, fool, is the fish that I catch

[Andree]
Đầu hướng bắc, mông hướng nam
My head steering north, my butt to the south
Sướng anh không chắc nhưng mà em vẫn ham
What's happiness - I'm not sure, but you still want more
Qùy gối và chống tay, anh đẩy chắc em cần thuốc chống say
Bow down on your knees, elbows on the ground, I push up, probably you need a hangover pill
Em quỳ đằng trước còn việc nước anh lo
You bow down in front, but the nation's work [liquid] I'm taking care of
Máy bơm anh khỏe vì bố mẹ anh cho
My pump's strong because my parents gave it to me
Nước siết như sông Mekong thủy triều lên cao có sợ em phê ko?
The liquid's swift like the Mekong, the tide rises high, you afraid of the thrill?
Thêm tí cỏ vào bình shisha, fuck hàng Thái chỉ chơi hàng K
More grass into the hookah, fuck that Thái shit, just the Kush
Có chút khói việc nước lại ra hiệp 1 hiệp 2 nào hiệp 3
With a little smoke the nation's [water's] work moves to round 1, round 2, round 3
Em ơi lần này mình đổi style, nằm ngửa ra, 2 chân lên vai
Baby, this time I'm changing style, lying flat face up, two feet up to my shoulders
Ko mặc quần mặc áo Smaker, đổi tên Andree là water maker
Don't wear no parts, only $Maker shirts, change my name from Andree to water maker

[MC XO]
Nói anh nghe, em thấy gì, 2 ngày 1 party
Tell me, what do you see? 2 days 1 party
18 chai, 12 mạng, 24 lines cộng 2 lạng cheese
18 glasses, 12 lives, 24 lines add up to 2 kilos of cheese
Ok ngon ngon ngon, làm việc nước phải có lửa kéo cái boong boong boong
OK, it's good, good, good, doing the nation's [water] work you must have a bong, bong, cong
Dẫu biết là tiền mọc trên cây thì nhiều em sẽ đi chơi với khỉ
Though you if knew money grows on trees, a bunch of you would go play with apes
Nhưng mà tiền không phiền bọn anh em cứ vui chơi đi đây là lúc ngơi nghỉ
But money doesn't bother our clan, we still happily play, now it's break time
Hơn thua so mạnh yếu, đang bận bọn anh xin kiếu
Deliberating more or less, strong or weak, we're busy, we politely decline
Kèn cựa bựa làm gì, ngồi đi anh cuốn cho 1 điếu
Why be envious, sit down I'll roll up a joint
Chill phiêu chill
Chill drift chill

Kết:
I got 99 problem và đi đái ain't one!
I've got 99 problems and pissing ain't one!



"Làm việc nước" là một tác phẩm tập thể - gồm cả nhạc, lời và hình ảnh.  Đây cũng là một tác phẩm khó định nghĩa cho chính xác.  Nhạc nền và phong cách làm tôi nhớ về Public Enemy một nhóm rap có thái độ đối đầu.  Họ "fight the power" - tức chiến chống quyền lực cho dân da đen bị áp bức.  Còn nữa music video này có nhiều hình ảnh quân sự, bạo lực và khủng bố (tương tư như các video của Public Enemy).  Tuy nhiên, music video này cũng có chữ phụ đề dạo đầu giải thích rằng nhóm thực hiện video này có những mục đích như sau - 1) ủng hộ hòa bình, chống bạo lực; 2) khuyến khích mọi người có ý thức cao hơn; 3) khuyến khích công động người Việt đoàn kết để thực sự "làm việc nước" một cách tích cực.  Vậy các hình ảnh gây sốc là như làm biếm họa một thực tế khác.

Lời rap của "Làm việc nước" thì cũng làm biếm họa.  Dù Rap giới không xa lạ với việc uống và hút, nhưng cách khoe khoảng về các thành tích chơi bơi trong tác phẩm này thì cường điệu quá.  Như vậy thì phải có cái gì nào đó đằng sau thái độ sa đọa này.

Một vấn đề căn bản khi dịch bài rap này là ý nghĩa của chữ nước.  Nghĩ cho đơn giản chữ nước có hai nghĩa - quốc gia và chất lỏng.  Tất nhiên nghĩa thông dụng của câu "làm việc nước" là làm việc tích cực để xây miền quê mình được tốt đẹp hơn.  Còn nữa, theo lý tưởng thì công cuộc "làm việc nước" thuộc về tất cả mọi dân yêu nước mình.  Sinh họat "Làm việc nước" không phải của riêng ai.

Nhưng cứ hình dung một tình hình khác mà sinh hoạt "làm việc nước" được chuyên nghiệp hóa.  Có những người tự chọn hay được tuyển chọn và ăn lương / kiếm sống để "lo cho" công việc này.  Được "lo cho" thì các người khác (chắc là đại đa số) chỉ cần và chỉ có quyền ngồi không - quyền tối thiểu của mưu sinh và giải trí.

Tôi không tiết lộ một điều bí mật nếu tôi cho rằng có những người được thuê để làm việc nước mà có những thói hư nát.  Việc nước không chỉ là việc nhà nước và cũng là việc kinh doanh tư nhân - những người có vị trí cao trong xã hội, những người có khả năng ảnh hưởng đến xã hội một cách tích cực hay tiêu cực.

Đã có vài lần tôi bất đắc dĩ được mời "làm việc nước" buổi trưa.  Nghĩa là những bữa ăn uống kéo dài khá lâu (và tôi xin lỗi và đi về trước).  Có lần gái ca ve cũng được mời dự.  Những bửa này chắc có mục đích gì nào đó thuộc về công việc hay kinh doanh, nhưng kết quả là mỗi người đàn ông (chủ yếu là đàn ông) khi ra tiệc này bị say bét nhè hết.  Vậy nhất định không ai làm việc gì vào buổi chiều.

Vậy làm việc nước cũng có nghĩa là nước vô và nước ra trong các bửa đặc biệt kiểu này.  Theo bài rap "Làm việc nước" thì thói này cũng thành như một cuộc thi đua.  Uống "tới khi no."  Họ muốn được danh tiếng là "người đi trước" - muốn được nổi tiếng vì khả năng uống và chơi.  Như thế là thành tựu khi làm việc nước.

Mặt khác họ cũng muốn được "phê" và "chill."  Họ muốn "rượu gánh vác" để bù cho các "muộn phiền" của trách nhiệm làm việc nước.  Hay đi một bước nữa là "nằm ngủ khờ."  Nghĩa là muốn quen đời.

Đoạn của Andree có những nét khác nữa.  Andree khoe về sự cường dương của mình.  Có cách sinh hoạt như thể dục tập thể hai người - "anh đẩy chắc em" và "nằm ngửa ra, 2 chân lên vai." Là "water maker" thì làm "nước siết như sông Mekong thủy triều lên cao" với "máy bơm" này?  Cơ thể đàn ông chỉ có một máy bơm và nó cho thoát ra hai loại nước.

Tổng kết - họ làm việc nước (uống bia rượu) vì họ làm việc nước (họ là dân chơi đại gia, chính phủ, kinh doanh?) với kết quả họ làm việc nước (đái, xuất tinh).  Ba cái trong một.

Thế hệ trẻ học ở thế hệ trước.  Họ hiểu nghĩa của "làm việc nước" không theo quyển tự điển hay các phương châm.  Họ nhìn những người có trách nhiệm "làm việc nước" làm việc nước như thế nào.

Anh không đòi quà (I Wouldn't Ask For the Gifts) - Only C + Karik (2013)

Đại gia: Làm thái độ như vậy?
Bigshot: What's this attitude?
Kiều nữ: Mình chia tay đi.
Pretty girl: Let's break up.
Đại gia: Chia tay em trả lại đồ cho anh đi.
Bigshot: If you break up, give me back the stuff.
Kiều nữ: Trả thì trả...
Pretty girl: You want it, you got it...

Karik:
OnlyC, boy bánh bèo
OnlyC - cheapskate boy
Karik, boy nhà nghèo - yo!
Karik - boy poor home - yo!

OnlyC:
Anh này, đẹp trai này, đại gia này nhà giàu tiền tiêu thả ga, xây riêng hồ bơi để nuôi cá
That guy, he's handsome, a bigshot, from a rich house that throws money around, built a swimming pool for their fish
Anh thì nghèo khó, tiền chẳng có, nhà nghèo vì mẹ đâu có cho, xây riêng công viên để nuôi chó
I'm bad-off, cash I've none, from a poor house because my mom doesn't give me any, to build my own park for dogs
Anh kia khi yêu em thì, mua cho những món đắt tiền luôn luôn tặng em rồi sai khiến (khiến em luôn đau đầu)
That guy when he loved you, he bought you expensive stuff to give you, then bosses you around (always giving you a headache)
Anh đây khi yêu em là, trao cho em con tim chung tình em ơi hãy lắng nghe anh này!
I when I love you, I give you a true heart, dear, listen to me!

ĐK:
Yêu anh đi em anh không đòi quà
Love me, I wouldn't ask for the gifts
Chia tay anh không đòi lại quà
Breaking up I wouldn't ask for the gifts back
Anh yêu anh không đòi quà
When I love I wouldn't ask for the gifts
Yêu em anh không đòi lại quà
Loving you I wouldn't ask for the gifts back

Karik:
Thằng kia, ra đường là đại gia
That dude, out on the street he's a bigshot
Về nhà, sung sướng làm đại ca
Back home, content to be a bigshot
Quen em, tiền bạc xài thả ga
Met you, cash money he threw it around
Nhưng chia tay lại tới nhà đòi lại quà
But breaking up, he came to your house to ask for the gifts back
Anh không như thế không nhiều tiền
I'm not like that, not much money
Đồ anh xài mua ở chợ Kim Biên
The stuff I get I buy at Kim Biên market
Nhưng cam kết nhà có xe đạp riêng
But I pledge that my house has its own bicycle
Lỡ chia tay anh sẽ không làm phiền
Should we break up I won't bother you
Anh biết anh không được đẹp nhưng anh không vô duyên
I know I'm not much to look at, but I'm not without charm
Tài chém gió anh có nhưng mà anh không thuộc dạng bị điên
Skilled at shooting the breeze I am, but I'm not the crazy type
Trừ quà cáp được tính bằng hiện kim
Beside the gifts counted in cold hard cash
Còn lại anh hứa gì là anh sẽ tặng liền
Anything else I promise I'll give you right away
Boy nhà nghèo là boy nhà nghèo không ai thích vì chê quà bèo
Poor house boy's a poor house boy, no one likes him because they put down his lame gifts
Boy nhà nghèo là boy nhà nghèo vì boy nghèo nên không ai theo
Poor house boy's a poor house boy, cause he's poor boy no one goes with him

[ĐK]

OnlyC:
Khi yêu nhau anh quan trọng lời nói đã nói lúc trước khi yêu ai sẽ không hai lời "dối trá" (oh baby baby)
When we're in love I'll give importance to what I say, before I've loved someone I'll not be the word "dishonest" (oh baby baby)
Bao năm trôi qua và tình yêu anh trao cho em không phôi pha em hãy lắng nghe anh mà
So many years pass and the love I give you won't fade, listen to what I say and...

[ĐK]

Karik:
Anh không đòi lại đâu!
I'd never ask for it back!
Anh tặng quà anh không đòi lại đâu!
I give something I'd never ask for it back!
Anh hứa là anh không đòi lại đâu!
I promise I'd never ask for it back!
Vì anh giàu anh sẽ đòi lại sao?
'Cause I'm rich why would I ask for it back?




Tháng 12 vừa rồi bài ca "Anh không đòi quà" làm mưa làm gió ở Việt Nam.  Phải nói là cả bài ca và phim MV làm theo bài ca rất được dư luận chú ý đến.  Riêng bài ca này xuất hiện trên Youtube này 22 tháng 11 2013, tiếp theo bản video ở trên được đăng ngày 2 tháng 12 2013.  Rồi từ 5 tháng 12 2013 có một lượt video phiên bản địa phương tiếp theo nữa.  Hình như dân của các tỉnh và thành phố thi đùa tự thực hiện một video riêng.

Điều này chứng minh cái gì?  Tôi nghĩ rằng giai điệu, lời ca và hình ảnh gây của ca khúc và video này ấn tượng với giới trẻ Việt Nam.  Có cái gì nào đó hay ho mà nhiều người muốn tham gia.  Còn một điều tất nhiên nữa là dân Việt như dân khắp thế giới hiện đại này thích bị sửng sốt.  Báo giới và các chuyên gia văn hóa cho rằng hiện tượng này (như nhiều hiện tượng của giới trẻ khác) là "phản cảm."

Theo Từ điện tiếng Việt (Trung Tâm Từ Điển Học, 2007) nghĩa của phản cảm là "gây ra phản ứng tiêu cực, làm cho cảm thấy bực mình, khó chịu [thường nói về người thưởng thực nghệ thuật]." Vậy những cái bị gọi là phản cảm cũng thuộc vào lĩnh vực văn nghệ.  Song tôi nghĩ rằng các video này cũng có thể miêu tả với tính từ "khêu gợi" ("làm dậy lên những ham muốn, thường là ham ham muốn xác thịt").  Một tính từ nữa miêu tả các video là "gợi cảm" ("có tác dụng gợi tình cảm, làm rung động lòng người").  Tra cứu Google Images thì các hình ảnh "phản cảm" và "gợi cảm" không khác nhau mấy.  Cả hai chủ yếu là gái trẻ ăn mặc hở.  Có lẽ các hình ảnh "gợi cảm" được lịch sự hơn một chút, nhưng hai cả bộ hình ảnh đều được khêu gợi.

Thực ra chữ "phản cảm" gốc tiếng Trung Quốc - 反感 có nghĩa là thấy phẫn nộ, ác cảm.  Tôi không biết về nguồn gốc của chữ này, nhưng tôi mới thấy chữ tiếng Việt "phản cảm" được phổ thông từ cuối thập niên 1990.

Nhạc và nhịp của "Anh không đòi quà" từa tựa vào một ca khúc Nam Triều Tiên - "My Love" của 이승철 (Lee Seung Chul).  Còn cuộn video của "Anh không đòi quà" cũng từa tựa vào video của một ca khúc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là "爱上你好姑娘" (Ái thượng nễ hảo cô nương) của Sun Hui / 孙辉.  Lời ca và rap của bản "Anh không đòi quà" thì chắc được tự sáng tác.

"My Love" của 이승철

"爱上你好姑娘" của 孙辉

Tôi không thích cách cái chữ "đạo" thành động từ trong từ vững tiếng Việt.  Theo Từ điển tiếng Việt thì nghĩa của động từ này là "lấy, hoặc căn bản lấy sáng tác của người khác làm thành của mình." Chữ 導 thực sự có nghĩa như đưa đường, chỉ dẫn, thông suốt, không bị ngăn cản.  Như khi François viết về tính "hiệu quả" (efficacité) của văn minh Trung Hoa ông nhận xét là "một sự khai thác (lợi dụng tiềm thế được bao hàm trong một tình thế nhất định)" [tr. 60].  Còn ông viết về "hiệu quả bằng sự thích ứng" [84] và "hiệu quả thực sự thì không ngừng ngẫu hứng, nó không bị sa lầy trong một đường nét nào, nó chẳng cần phải nhấn mạnh" [180 - xem Bàn về tính hiệu quả: Trên cơ sở những tư tưởng của Lão Tử về chiến tranh, quyền lực và lời nói của François Jullien; Hoàng Ngọc Hiến dịch và giới thiệu (NXB Đà Nẵng, 2002).]

Vậy êkíp thực hiện ca khúc và video ở trên đã ghép một ca khúc Đại Hàn với một video Tàu thành một kết quả thú vị hơn. Còn cộng thêm với các phiên bản thì kết quả thì càng thú vị bao nhiêu.  Đúng là họ "căn bản lấy sáng tác của người khác" nhưng họ làm việc đó một cách rất là phương đông.  Jullien phân biệt đông - tây như sau: "Về phía Trung Hoa [cổ], tất cả dẫn đến kết luận: tán tụng "sự dễ dãi". Còn phía châu Âu, cái được làm nổi bật lại là cái khó, hiệu quả được chờ đợi là tùy theo sự khó khăn phải đương đầu" [258].  Đây cũng như Claude Lévi-Strauss phân biệt người bricoleur [hí hoáy sửa chữa] với ingénieur [kỹ sư].

Dù âm sắc của bài "My Love" được giữ, êkíp Việt làm một nhịp điệu nhanh hơn và chỉ lấy vài nét của giai điệu.  Một ca khúc trữ tình thành một ca khúc nửa disco nửa hành khúc.  Phong cách hát của Lee Seung Chul rất ngâm nga và mềm.  Only C hát nhịp nhàng hơn.  Điệp khúc thì có "hook" (nét quyến rũ) nhiều hơn.  Còn bổ thêm các đoàn rap làm cho ca khúc này thành hóm hỉnh và vui thích hơn.

Một điều nữa là nhạc kiểu này ăn khớp với nội dung video này  nhiều hơn.  Nhịp điệu của ca khúc phải theo nhịp bước nhanh của cô gái trong phim.  Đây là một bước đi tức giận, phản cảm (theo nghĩa Trung Quốc ở trên, chứ phải nghĩa Việt Nam) và cũng là một kiểu đi của người mẫu trên sàn lối hẹp catwalk với khuôn mặt dửng dưng.  Còn trong cái video "爱上你好姑娘" (Ái thượng nễ hảo cô nương) chàng trai với xe đạp mới xuất hiện ở cuối bài.  Vai này được Karik đóng tích cực tham gia video tiếng Việt.  Phong cảnh của video Tàu là thành phố màu xám, mặt trời lạnh nghiêng nghiêng, còn với video Việt thì cảnh là ánh nắng và màu xanh nhiệt đới - xem dễ chịu hơn.

Nhân vật của Only C (phát âm Ôn Lì xi?) đóng vai chàng trai bình thường chân thật, thẳng thắn.  Còn Karik là "trickster" - kẻ bịp bợm - nhưng "không vô duyên."  Trong rap giới có vẻ như Karik (phát âm Ca rích) làm như một hype man - người thổi phồng - như Flavor Flav của nhóm Public Enemy chẳng hạn.  Còn Amanda Baby (phát âm A màn đa Bề bi) với tóc bồng bềnh huyền bi gây ấn tượng hơn cô gái trong cái video Tàu.

Theo bằng chứng của lời ca và video này thì người phụ nữ được chàng trai đại gia "bao" - là gái bao.  Đại gia thì tha hồ ném tiền một cách hoang toàng - nhưng chắc là tiền bố mẹ cho ("nhà giàu tiền tiêu thả ga, xây riêng hồ bơi để nuôi cá").  Trả tiền mua đồ đắt cho bạn gái thì chắc không thấy tiếc.  Nhưng mua đồ thì có điều kiện được nói đến hay không được nói đến - "tặng em rồi sai khiến."  Chắc bao được gái chứng thế lực của đại gia.  Đi tay trong tay gái xinh, ăn mặc xịn thì rất được sĩ diện.  Nhưng cô ấy thì thành đồ vật.  Còn con người thế nào nhận quà của người coi mình như đồ vật?

Từ lúc bảo "trả thì trả" thì cô ấy lên đường giải thoát.  Cô ấy dần dần từ bỏ của cải trần tục đến lúc ở trần.  Cởi và quăng đồ mà người từng "sai khiến" mình, thì cô ấy được tẩy trần lột da.  Các chiếc xe đạp hiện nay đã thành tiêu biểu cho sự thanh bạch.  Có phải lúc lên xe đạp cô ấy được lột xác nữa?  Tôi nghĩ chắc là không, nhưng vì đây là điều tưởng tượng thì ai mà biết.

Tất nhiên cảnh các cô đẹp (lượt các cô đẹp) cởi quần áo làm thiên hạ sửng sốt nhất.  Đứng trần trụi trước mắt quần chứng thì sẽ bị coi như ở vị trí dễ bị tổn thương. Song sức khêu gợi của thân thể phụ nữ trẻ và đẹp cũng rất dễ gây cho đàn ông thấy bối hối vì bản năng can bản bị tấn công.  Đàn ông sợ phụ nữ trần trụi vì biết khi đứng trước sức quyến rũ của các cô ấy sẽ thấy khó từ điều khiển được mình.  Như vậy chế độ gia trưởng bắt phụ nữ phải phủ kín thân thể mình.  Vậy lúc cởi quần áo, cô Amanda Baby và các cô khác vừa ở chỗ yếu vừa được một năng lực bí ẩn và ghê gớm.

Tóm lại, "Anh không đòi quà" là một tác phẩm tập thể từ nhiều nguồn - Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Quốc.  Only C, Karik và êkíp thực hiện video này bổ thêm nhiều nét làm cho các yếu tố "ngoài quốc" được thêm hay.  Nhưng sự tham gia của quần chúng trẻ mà thực hiện các video "chế" là điều nổi bật nhất.  Tôi thấy chưa chắc chắn về thông điệp của ca khúc và video này, nhưng có một thành phần xã hội nào đó thấy đồng cảm với thông điệp ấy.  Thông điệp ấy phải thuộc về sự cạnh tranh của tiền với tình trong lương tâm xã hội Việt Nam.  Có lẽ tiền được ưu thế hiện nay, nhưng đây không có ý nghĩa rằng tình không có biết láu cá để gây trở lực cho tiền.

Buddha - Wowy (2012)

Con đốt điếu cần, để cúng cho Di Lặc
I'm lightin' a joint, an offering to Mitreya
cám ơn người đã ban quần áo con đang mặc
of thanks for he who bestowed the clothes that I wear
chén cơm con đang ăn, cọng cần con đang cắt
the bowl of rice that I eat, the stems I cut 
cuộc sống của con hôm nay, con cám ơn người đã để mắt tới con
the life I lead today, I thank you for the regard show for me
tới cuộc sống này có bao nhiêu điều đẹp
for this life, with so many things of beauty
nhìn đâu đâu cũng đẹp từ cho cây bông đến đôi dép
everywhere I look there's beauty from the buds to my sandles
cây đẹp, nhà đẹp, ngoài đường các em gái đang chạy xe trên đường Nguyễn Trãi
beautiful trees and houses, on the street, girls ridin' bikes on Nguyễn Trãi street
e thẹn nhìn con
their bashful glances at me

Con đang được bay, bay như người say
I'm able to fly, fly like somebody high
quên đi hết cuộc đời này, nếu con chết đêm nay
forget all about this life, if I die tonight
cũng phải hút cạn điếu này, nghe một bài nhạc thật hay
I've got to finish smoking this joint, listen to one great song
tận hưởng đến giọt cuối cùng mặc kệ rượu cay
drink it in to the last drop, no matter how bitter the wine

Một điếu, cho anh em, người cùng con vào sinh ra tử
One joint for my brothers, who with me live and die
một điếu, cho cha mẹ, tội bất hiếu này khó tha thứ
one joint for my folks, this disrespect's hard to forgive
một điếu, dành cho trời, một điếu, dành cho đất
one joint for the skies, one joint for the earth
một điếu, dành cho những người lạy trước bàn thờ khi con mất
one joint, for those who will bow in prayer at the altar when I'm gone

Hook:
Nam mô...
In the name...

Verse 2:
Mô Phật phù hộ độ trì cho con
Buddha watch over me and help me out
chạy một vòng ở Sài Gòn con muốn an tòan
drivin' a lap around Saigon I want to be safe
không bị cướp, không bị phạt, con muốn tiền còn
not get robbed, not get fined, I'd like some money left
con muốn được thanh thản không muốn nó phiền con
I want to be left in peace, don't want 'em to bug me

Muốn một ngày thật là đẹp, không có mưa, nắng không gắt
Want a real nice day with no rain, sunshine not too harsh
con muốn anh em của mình không còn bị giam sau song sắt
I'd like my brothers to no longer be behind bars
cháy không tắt, hút điếu cần trên đường phố không ai bị bắt
when lit not burn out, smoking joints out on the street not gettin' caught
bởi con chắc buổi cơm tối gia đình không muốn một ai vắng mặt
Cause I'm sure at evening meals our families won't want to be missin' anyone

xin các ơn trên nghe lời cầu xin
I ask those above to listen to this prayer

con chỉ mưu cầu hạnh phúc, cho người anh cho người em
I'm just in pursuit of happiness, for my brothers and my sisters
cho người bạn của Lão Đại hút cùng nhau
so the Boss's friends can smoke together

BREAK:
Cầu trời khấn Phật cho anh em con an toàn
An offering to Buddha for my brothers to stay safe
một lạy xin đất cho mẹ cha con bình an
A bow to ask for some land for my folks to be at peace
Nam Mô cúi đầu con không muốn sống lâu
In your name I bow my head, I don't want to live long
Con chỉ muốn xin người lắng nghe đây là lời con khẩn cầu
I just ask someone to give a listen, these are the words that I pray




Tên của bài rap này là "Buddha" (Phật) nhưng trong lời Wowy cúng cho Di Lặc là một hiền thân của Phật.  Ở Đông Á thì hình như Di Lặc (彌勒) được hiểu chung với Bố Đại (布袋).

Theo Từ điển Bách Khoa Việt Nam (Trung tâm Biên soạn Từ Điển Bách Khoa Việt, 1995, tập 1, tr. 667) thì: "Trong các chùa Việt Nam, thuộc phái Bắc Tông, thường có tượng Phật Di Lặc như một ông bụng phê, để trần, ngồi ngả người đằng sau như một người thật sung sướng, tự bằng lòng với mình cũng như với mọi người."

Có một bài thơ dân gian ngắn được phổ biên trên mạng về Di Lặc:

Đức Di Lặc ngồi trơ bụng đá
Bao bụi trần bám đã rồi rơi
Mặc cho thế sự đầy vơi
Dửng dưng như một nụ cười an nhiên

Lord Maitreya sits unperturbed with his belly of stone
So much of life's dust sticks there has then falls loose
Pays no mind to the world's state of affairs, ample or meagre
Indifferent like a smile at total ease


Tượng Di Lặc ở Hồ Mây Vũng Tầu - nguồn: VnExpress

Có những nguồn thay hai chữ cuối - "an nhiên" - với "vô duyên."  Theo một nguồn (Anxin, "Ý nghĩa hoa sen trong đạo Phật," Chùa Thiên Trúc) thì "vô duyên" ở đây có nghĩa là "không dính mắc."  Vậy Di Lặc sống trong đời trần gian, sống rất con người, như cứ "trơ," cứ "mặc," cứ "dửng dưng."  Theo nguồn ấy thì Di Lặc "không dính mắc chứ không phải là không thấy không nghe..."  Vì hiểu biết đến thân phận con người, Di Lặc không quá xa xôi, quá cao siêu, quá huyền bí.


Nam Mô Di Lặc hội thượng Phật Bồ Tát - nguồn: "Ý nghĩa cúng rước vía đức Phật Di Lặc đầu năm," Kiến Thức 10 tháng 2 2013

Wowy cúng Di Lặcđể làm gì?  Trong đoạn một thì cúng có nghĩa là cám ơn - chủ yếu là cám ơn "bao nhiêu điều đẹp" mà Wowy được hưởng trong đời.  Cái đẹp này cũng không cao siêu và xa xôi mà lại những cái vốn có trong đời sống hàng ngày (trần gian) ở quê mình là Sài Gòn.  Và Wowy cũng nhận cái đẹp ở những cái không được coi như đẹp.  Chắc Wowy của bài rap này cũng nhìn cảnh đời với một "nụ cười an nhiên."

Thường lệ thì Phật Tử cúng với nén hương. Wowy cúng với một điếu cần sa. Cần sa là một thuộc có ảnh hưởng đến tâm trạng người hút và cũng có lịch sử gần 5,000 năm. Ngàn xưa thì cần sa có ý nghĩa nghi thức.  Hiện nay có người hút cần sa để chữa bệnh, nhưng chắc đa số người hút để giải trí.  Tôi là một người chưa có kinh nghiệm, nhưng do nghe bạn bè nói khi đang phê vì cần sa lúc nhìn cảnh thì cảnh đẹp hơn, lúc nghe nhạc thì nhạc hay hơn.  Đây là một cách để "tận hưởng đến giọt cuối."  Wowy cám ơn Di Lặc đã giúp tạo điều kiện, môi trường, hoàn cảnh để được sống đến cùng.  Nếu hưởng cái đẹp thì tốt, hưởng cái xấu thì "mặc kệ rượu cay."

Cúng một điếu cần sa cho Di Lặc có phải phạm thần không?  Tôi nghĩ rằng Di Lặc cũng không dính mắc đến các chuyện phạm thần.  Trong điệp khúc Wowy thắp / hút điếu cần sa để cúng và cám ơn bạn bè (anh em), gia đình (cha mẹ), và sự sống và sự chết (trời và đất). Cuối cùng thì Wowy cám ơn những người từng có ân tình với mình - "những người lạy trước bàn thờ" mình.  Vậy Wowy cũng nhận rằng rang giới sống chết rất mỏng manh.

Đốt điếu, sống hết mình là cách để biết ơn các điều đẹp trong kiếp này - có lẽ không thèm, những cũng không bác nhưng điều đẹp mình được hưởng.  Đây là một thái độ không xa cách thái độ của Di Lặc.

Phiên khúc thứ hai của "Buddha" thì khác.  Đoạn trước thì Wowy cúng để cám ơn, đoạn này thì cúng để cầu xin. Ở đây có những điều "muốn" và "không muốn."  Có vài điều không muốn - "không bị cướp," "không bị phạt," không muốn "nó phiền", không muốn "sống lâu."  "Chạy một vòng Sài Gòn" chắc có nghĩa là lái xe máy rong chơi khắp thành phố.  Giao thông lộn xộn và kẹt thì tất nhiên Wowy "muốn an toàn."  Ai làm "phiền"?  Những kẻ cướp, kẻ bắt phạt - bọn lưu manh, và bọn công an.  Hút cần sa trái pháp luật, vậy có phải "hút điếu cần trên đường phố" gây khó khăn với công an?  Hay bị phạt vì nhiều nguyên nhân khác?

Wowy lại muốn "an toàn," muốn "tiền còn" (chứ phải tiền thêm), muốn "được thanh thản," muốn "một ngày thật là đẹp," muốn "anh em của mình không còn bị giam," muốn "không một ai vắng mặt," và muốn "xin người lắng nghe."  

Các điều "muốn" thuộc về môi trường sinh hoạt của mình - rõ nhất là muốn trời được đẹp.  Tất nhiên Wowy sẽ thích bạn bè luôn luôn được gần, không "vắng mặt."  Nhưng một ý rộng hơn là có lẽ Wowy và anh em của Wowy thuộc một thế hệ, một thành phần xã hội mà không được nghe đến, hay Wowy muốn thay mặt cho những thị dân, thanh niên nào mà cảm thấy như không có ai lắng nghe đến mình.  Muốn được thanh thản là một ước mong nho nhỏ, nhưng muốn như vậy thì không hẳn là môi trường mình, nhưng mình cũng phải "mặc cho thế sự" như ông Di Lặc ở trên. 

Còn Wowy muốn "người lắng nghe" thì phải có ý kiện để nói. Rút cục thì Wowy "mưu cầu hạnh phúc" là bốn chữ trong Tuyên Ngôn Độc Lập của Mỹ và Việt Nam.  Trong quyền mưu cầu hạnh phúc ấy đối với Wowy thì cũng phải có quyền hút cần sa.  Nhưng bài rap này không phải là tuyên ngôn - đây là một bài khẩn cầu.


Cái ý "mưu cầu hạnh phúc" cũng phức tạp.  Có lẽ những điều làm cho mình được hạnh phúc cũng gây tai hại cho người khác, cho xã hội, hay cho chính mình.  Vậy mình người muốn được mưu cầu hạnh phúc cũng phải có ý thức về hạnh phúc của mình.  Ý thức của Wowy không khác đại đa số người là lo đến người thân - gia đình và bạn bè mình - và lo ít hơn về toàn xã hội.  Nhưng mặt khác của vấn đề này là Wowy cũng không đòi nhiều - được an toàn, tiền còn, bạn bè được gần, bố mẹ được ấm no.  Khẩn cầu như thế thì tốt rồi.

Một điều rất hay của rap Việt là sự tham gia của khán giả, của cồng động rap. Có những nét xướng xa (call and response) như nhạc châu Phi (và hò Việt Nam) làm cho người biểu diễn và khán giả được ăn khớp với nhau.  Trong môi trường thân mật này khi Wowy ngã xuống thì hoàn toàn tin được ở khán giả.  Một kiểu nghệ thuật đích thực phải có một mối quan hệ gần gũi như vậy.

Đi bụi (Gone Street) - Nah (2012)

Mẹ ơi hôm nay con mẹ sẽ không về
Mom, your kid's not coming back today
Làm một đứa con ngoan thật là không dễ
Being a good kid really ain't easy
Đường phố bụi bậm vẫn còn quá vui
The dusty road's still a lot of fun
Tiền bạc không đủ nhưng vẫn vung tay quá túi
Cash money there's not enough, but I still throw it away from my pocket
Bởi vì con thích chơi trội với người ta
Because I like grabbing the attention of others
Không thích ở nhà thích lặn lội ở đằng xa
Don't like staying home, like to chance it in places far away
Chạy theo em này em kia em nào đẹp nhất
Run after this girl, that girl, the prettiest girls
Thằng nào bố láo giành giật với tao tao cũng chơi tất xơi tất
Any lying fool who hassles with me, I'll fight 'em all, beat 'em all.
Âyzô, ngại gì mà không chơi
Hey yo, what's to stop me from playin'
Tuổi trẻ có bao lâu 20 năm của cuộc đời
How long does youth last, 20 years of life
Thế giới này quá rộng còn nhiều nơi con chưa tới
The earth's so big there are many places I've never been
Biển rộng sóng lớn dân chơi sợ gì mưa rơi
Oceans deep, waves wide, would a player fear the falling rain
Con trai mẹ thương mẹ lắm đó mẹ ơi
Your son loves you a lot, mom
Nhưng mà con xin lỗi con vẫn sẽ không nghe lời
But forgive me, I still won't listen to you
Con vẫn cứ lang thang, gánh nặng
I'm still going to wander, the heavy load's still slippin'
Con vẫn coi thường cuộc đời
I still disrespect life

Chẳng có gì khó, mắc mớ phải lo
Nothing's hard, nothing to worry about
Ta còn sống, vẫn còn đang thở
I'm still alive, still breathing
Ta đi đường ta, thế giới bao la
The road I take, the vast world
Uống nữa đi, hạnh phúc sẽ quay về thôi
Take another drink, happiness will come back

Em ơi hôm nay chồng em sẽ không về
Dear, today your husband's not coming back
Làm một người đàn ông tốt thật là không dễ
Being a good husband really ain't easy
Mấy thằng bạn lâu lâu mới gặp mặt
A few dudes, friends I met a while back
Nếu mà anh về sớm nó sẽ không nể
If I come home early they won't take it lightly
Bởi vậy anh phải chơi tới với tụi nó
Because of that I've got to hang with these guys
Vô đây uống với tao trăm phần trăm nha thằng chó
Come here drinkin' with me, a hundred percent toady, yo dawg
Nhạc hay rượu cay không bay không về không say không về
Good tunes, bitter whiskey, if I don't fly I won't be good, if I'm not drunk I won't be back
Đời tui chán, đời tui tàn, đời tui tan nát
My life's a drag, my life's at an end, my life's in decay
Nên tui cần phải say
So I've got to get drunk
Anh say anh không biết đâu là thực đâu là hư
When I'm drunk I've no idea what's real or illusion
Khi về, em nói thẳng vào mặt “anh thực là hư!!!”
When I'm back, you'll tell me to my face "you're a real disgrace!!!"
Anh vẫn cứ lang thang, gánh nặng vẫn buông lơi
I still keep wandering, the heavy load's still slippin'
Anh vẫn coi thường cuộc đời
I still disrespect life




Xem video ở trên với người rapper "đị bụi" rất thú vị.  Wowy tổ chức buổi biểu diễn ngoài trời này; Nah là "khách đặc biệt" mời đến tham gia. Theo tôi nghĩ nhạc đích thực ở Việt Nam phải là nhạc không giấy phép, nhạc không thẻ hành nghề.  Còn nhạc rap chính là nhạc đường phố, vỉa hè.

Có lẽ "đi bụi" là sự hiện đại hóa của đi giang hồ.  Cũng có lẽ đi bụi là một cách đi thực tế.  Là một kiểu tìm tự do, là một cách để tự khám phá mình.  Đúng là "thế giới này quá rộng."  "Biển rộng, sóng lớn" có khả năng rèn luyện mình.  Song đi bụi cũng là một cách để bỏ trách nhiệm, để sống vì mình - để cho "gánh nặng buông lơi."

Người đi bụi này hiểu biết hiếu mẹ như thế nào, nghĩa tình vợ chồng là như thế nào nhưng cũng nhận biết rằng mình sẽ không sống như thế đấy.  Tại sao?  Dù biết phân biệt phải trái người kể chuyện trong bài này sẵn sàng sống như người du côn.  Tôi nghĩ rằng đây là ẩn dụ cho xã hội nói chung, cho những người sống "bụi" thực sự đến những người có vị trí cao hơn - các tỷ phú, và những người có chức có quyền trong xã hội.  Những người luôn luôn chọn đường tắt trong cuộc sống.  Nếu người ta cảm thấy rằng sống theo lẽ phải hay theo một cuộc sống chính nghĩa không cho mình thưởng công, thì tại sao không sống vội, mặc kệ mọi trách nhiệm và sống từng phút theo sự ham mê của mình.  "Làm một đứa con ngoan" / "đàn ông tốt thật là không dễ."

Nhà triết gia Fritjoh Bergmann đã viết đến cái "poverty of desire" (sự nghèo nàn về khát khao).  Khát khao ở đây có nghĩa căn bản hơn theo sự khoái lạc như chạy theo gái đẹp, hay "chơi với tụi nó."  Thật ra phận lớn các người trong xã hội hiện đại không biết họ thực sự muốn cái gì trong cuộc sống. Còn nữa xã hội tạo ra lắm bế tắc để ngăn cản mọi người tìm được ý nghĩa trong đời sống.  Xã hội cho mọi người theo khát khao của chủ nghĩa tiêu thụ hay theo các phong trào chính trị.

Người này "vẫn coi thường cuộc đời."  Vậy mình có nợ nào với cuộc đời không?  Tất nhiên mình có trách nhiệm với những người thân của mình, nhưng cái ý chủ yếu là mình có trách nhiệm với chính mình.  Chính mình là gánh nặng của mình.  Nhưng làm sao mình có thể "tự cải tạo" (xin lỗi) tâm lý của mình.  Tự làm có nghĩa là không có phương pháp của người chuyên môn giảng cho mình nghe theo.  Mình phải tìm đến cái khát khao nằm ở trong mình.

Nhạc nền ở đây cũng hay - ca khúc "Bến Thượng Hải" (上海灘) đã rất phổ biến ở Việt Nam và hải ngoại một thời gian.  Giai điệu nghe rất oai làm cho điệp khúc thành mỉa mai. Người kể chuyện còn "mặc kệ" - mình chẳng sao vì còn thở, còn sống - uống nữa đi thôi.

Wassup Phạm / Phở 99 - Sabzi (2012)

Tôi cám ơn em Lừng / Vu Pundit đã khám phá video thú vui này.

Trên video có lời dịch ghi phụ đề sang tiếng Việt, nhưng dịch kiểu này không chính xác và không nắm được không khí phàm tục của hạ lưu Mỹ.

Một thí dụ là câu đầu - "Back in the town, call up the goons" thành "Tôi gọi bạn bè của tôi" thì hoàn toàn sai.  Nghĩa của câu này là "Lại về thị khu, gọi các bạn khủng bố."  Rồi câu "For a six foot producer with the real heavy appetite" được dịch thành "Cho một người nhạc sĩ, cao ráo, ăn được nhiều" nhưng chính xác hơn thì dịch "Cho một nhà sản xuất cao hai mét thèm ăn thật nhiều."  Có hai nết rất rõ của lời rap ở hai câu ngắn này là khoe khoang (là nhà sản xuất cao) và tỏ ý phá hoại (bạn bè của rapper được gọi là goons - người khủng bố).

Câu "And it don't rhyme with 'yo' so quit the perpetrating there" nghe rất hay.  "Yo" là cách chào bạn của giới hạ lưu, nhưng rapper này muốn nhắc cho mọi người đừng phát âm chữ phở như phô (là phát âm thông dụng nhất với dân Mỹ).  Câu này được dịch thành "Và không phát âm giống chữ "gio" đừng tiếp tục sai nữa" mất cái hương vị của chữ "perpetrating" có nghĩa là phạm tội.

Có lẽ trường hợp lố bịch nhất là câu "If you come to the town I'll probably see you / If you're really down with the ill Viet food" dịch sang tiếng Việt thành "Tôi sẽ gặp bạn, khi bạn tới quê hương tôi / Nếu bạn muốn đi ăn thức ăn Việt Nam, ngon tuyệt vời."  Một vấn đề chính là giới rapper sẽ không bao giờ có thái độ "tôi" / "bạn."  Nói "tao" với "mày" thì mới đúng.  Một sai lầm lớn hơn là dịch chữ "town" thành quê hương.  Thực ra người rapper này tên Sabzi này là một người Mỹ gốc Iran.  Chữ "the town" (chứ phải "my town") không đầy xúc cảm như chữ quê hương.  Vậy dịch "Nếu mày tới cái khu thị chắc tao sẽ gặp mày."  "The town" cũng có thể hiểu như chỗ mà phải có mặt nếu muốn gặp các người có xì tin.  Cái câu sau có chữ slang - "down with" và "ill."  "Down with" có nghĩa ủng hộ hay thích thú.  Nghĩa đen của ill là  bệnh hoan, nhưng nghĩa lóng thì cũng gần "tuyệt vời" như được dịch ở trên.  Nhưng tôi nghĩ dịch ill ở với chữ "ngon khủng" hay "ngon khủng khiếp" thì giữ cái phong cách phàm tục của bài rap này.  Vậy "Nếu mày thật lòng mê các món Việt ngon khủng khiếp."

Tôi rất thích video này minh họa đời sống bụi đời / hạ lưu ở Mỹ.  Đi ăn phở vừa mới lạ vừa quen thuộc.  Các dân tộc sống ở Mỹ đến ăn phở như ăn burrito của Mễ chẳng hạn vì vừa rẻ, vừa ngon, vừa được làm như ý.  Các strip mall ở quận Cam, San José, Washington, Seattle (thành phố của Sabzi) có những tiệm như thế.  Có lẽ phần lớn khách là người Việt, nhưng các dân tộc khác ở Mỹ cũng đến ăn.  Các kẻ bụi đời lấy nước tương ớt (ở Mỹ các tiệm phở có tương ớt Sriracha của Thái Lan) chia ra rồi "hụt" lên như cocaine - vị cay của ớt được làm say mê như thế.  Rapper này cũng bàn đến các thực phẩm Á Châu khác như cà phê sữa đá, bánh mỳ, sữa đậu nành hàng Seo, trà đá Thái.

Bài rap này ca tụng phở là một điều tất nhiên rồi.  Nhưng trước tiên tôi nghĩ rằng bài này ca tụng đời sống ở Mỹ đã tạo điều kiện thưởng thức thức ăn và văn hóa của nhiều dân tộc.

Cái chết sau cùng (Final Death) - Nah Nguyễn (2012)

[Verse 1]
Em gái nghe anh nói nè...
Little sister, listen to me...

Anh đã nghe được chuyện của em anh hiểu em rất đau
I've heard your story and know you're really hurt
Em không biết đi về đâu em nghĩ hai đứa sẽ mất nhau
You don't know where to go, you think that you both will lose each other
Khi bạn trai em lạnh lung từ lúc nó biết em có thai
When your boyfriend turned cold since he found out that you were pregnant
Nó bắt em phải đi phá không cần biết gái hay là trai
He made you get an abortion, didn't care if it was a boy or girl
Nhưng mà, còn lời hứa và những giấc mơ màu hồng?
But, what remains of those promises and rosy dreams?
Đâu rồi ngôi nhà của em và người đàn ông của đời em?
Where's your home and the man of your life?
Em thấy mưa chứ em không thấy cầu vồng
You see the rain but you don't see a rainbow
Nước mắt em, rơi, cho lời hứa tan vào hư không
Your tears, falling, make those promises dissolve into nothingness
Nơi đây, em chỉ thấy có mỗi mình em với cái thai
Here, you only see that there's just you with the foetus
Và em không thích cái cách họ nhìn em như quái thai
And you don't like that way they look at you like you're a monster
Gia đình em phủ nhận em như con điếm ở ngoài đường
Your family rejected you like a you're a streetwalker
Khi mà tất cả những gì em đang tìm kiếm là tình thương
When all that you were looking for was love
Em không biết phải làm sao khi trong người em là một sinh linh
You don't know what you must do when inside you is a human being
Nhắm mắt đi ngủ buổi tối em không muốn nhìn thấy ánh bình minh
Closing your eyes to sleep at night you don't want to see the light of dawn
Tất cả nỗi đau trong lòng em chỉ muốn chết đi cho rồi
All the pain in your heart that just wants to die already
Nhưng còn đứa con của em em đâu thể chết đi rồi thôi
But there's still your child, you cannot die and that's that

[Hook] ("Ngẫu nhiên" của Trinh Cong Son)
Không có đâu em này, không có cái chết đầu tiên
There's nothing to it, dear, there's no first death
Và có đâu bao giờ, đâu có cái chết sau cùng
Nor was there ever, never a final death
Tự mình biết riêng mình, và ta biết riêng ta
On one's own one knows oneself, and I alone know myself

[Verse 2]
Eh mày, tao đã nói chuyện với người yêu mày
Hey dude, I've spoken with your lover
Mày ít khi nào chia sẻ nhưng mà tao rất hiểu mày
You don't share much but I understand you very well
Mày vẫn luôn luôn yêu người yêu mày nhất trên đời
You always loved her more than anything in life
Nhưng đôi lúc vẫn phải chọn lựa cái gì để mất trên đời
But there are times when you've got to choose what to lose in this life
Sẽ ra sao nếu đặt con mày, và sự nghiệp lên cán cân
How would it be if you put your kid and your career in the balance
Và rồi quyết định của mày không phải là cho riêng bản thân
And then your decision won't be only your own
Mày không muốn không có tiền để mua sữa bột cho con mày uống
You wouldn't want not to have cash to buy powdered milk for your kid
Mày không muốn cuộc sống trong 1 căn phòng trọ chỉ 9 mét vuông
You wouldn't want a life in a 9 square meter apartment
Tao biết điều mày làm là cho tương lai của cả hai
I know what you've done for both of their futures
Mày không muốn sống dựa dẫm vào sự thương hại của một ai
You don't want a life depending on the pity of any one else
Mày đi học mày đi làm cày như trâu cực muốn chết
You go to school, you work like a destitute beast of burden that wants to die
Tự hỏi tất cả những nỗi muộn phiền khi nào mới chấm hết, nhưng sự thật là
Ask yourself when all this distress will come to an end, but the truth is

[Hook]

[Verse 3]
Và rồi câu chuyện tình nào cũng kết thúc trong nước mắt
And then any love story must end in tears
Không ai có thể nhìn thấy được con đường đi phía trước mặt
No one can see the road before their eyes
Đường đời lúc lên lúc xuống vì cuộc sống là lầm than
Life's road, at times it rises, or it drops because life is miserable
Bình yên chỉ đến khi nào đường đời là một đường nằm ngang
Peace only comes when your life's road is laid flat
Nỗi đau và dằn vặt ta đã từng trải qua quá nhiều
Pain and torment, I've known too much
Yêu dại khờ cũng dễ chết như là ma túy dùng quá liều
Foolish love can be an easy death like an overdose
Tình yêu như chiến tranh, dễ bắt đầu khó kết thúc
Love is like a war, starting it's easy, hard to end
Khi kết thúc thì vết sẹo để lại còn mãi cho đến lúc
When it ends the scars will remain forever until
Xác thịt hòa với đất và linh hồn hòa với mây
Your flesh mixes with the soil and your soul with the clouds
Tình yêu như hình xăm chiếc nhẫn vĩnh cữu trên ngón tay
Love is like a ring tattooed permanently on your finger
Yêu nghĩa là trong lòng ta sẽ chết đi từng chút
Love mean that in our hearts we die in small installments
Và cái chết đó vẫn diễn ra, trong từng giờ, trong từng phút, nhưng mà
And that death keeps happening, by the hour, by the minute, but

[Hook]



Mới đây tôi đã dịch "Ngẫu nhiên" của Trịnh Công Sơn vì bài ca cũng được trích trong một bài rap mới dịch của Nah Nguyễn là "Cái chết sau cùng."

Bài ca này gồm ba phiên khúc - một là lời an ủi cho một cô gái chưa chồng mang thai, hai là lời khuyên cho một chàng trai, ba là lời tổng kết của người gửi lời khuyên.

Ở bài rap này Nah nói đến một câu chuyện phức tạp rất đời thường. Có những người mới trưởng thành lâm vào những tình trạng khó giải quyết. Cũng có vẻ như trong xã hội hiện đại mọi người phải tự lo cho mình. "[E]m chỉ thấy có mỗi mình em với cái thai" có nghĩa là không có ai giúp mình - không gia đình (gia đình phủ nhận em), không bạn bè. Rất có thể "em" này từ nông thôn vào thành phố - làm việc ở nhà máy không có nhiều người thân xung quanh. Người kể chuyện miêu tả ra tình trạng khó khăn này và cũng có vẻ thông cảm. "Nó bắt em phải đi phá" nhưng tôi nghĩ chưa rõ là người em đi phá vì "em" còn "chỉ thấy có mỗi mình em với cái thai." Rút cuộc thì chỉ có lời an ủi của triết học nhẹ nhàng của Trịnh Công Sơn. Khi trích đoàn ca từ này thì một quan niệm cá nhận được nhấn mạnh là mình có thể tự hiểu biết mình. Và thực ra dù "em không muốn nhìn thấy ảnh bình minh" nhưng bình minh sẽ đến. Tôi tự hỏi cái chết đầu tiên / sau cùng có phải là chết cụ thể của em bé ấy sẽ không ra đời? Nếu nghĩ theo khái niệm Trịnh Công Sơn thì "cái chết" là ẩn dụ cho sự vô thường của mọi sự, mọi người.

Trong đọan thứ hai thì người kể chuyện khuyên rằng "mày" (một chàng trai, chắc là "đàn ông của đời em") "phải chọn lựa cái gì để mất trên đời." Là "đặt con mày, và sự nghiệp lên cán cân." Sự lựa chọn ấy là chấp nhận làm một người cha, một người chồng hay theo sự nghiệp và tham vọng riêng. "[Q]uyết định của mày không phải là cho riêng bản thân" - đây cũng có phải là nhận rằng việc quyết định cũng thuộc ở người em ở trên, và nếu con của mình được sinh ra thì đứa bé ấy cũng sẽ làm vai trò khi quyết định. Nhưng có vẻ như "mày" quyết định rồi muốn chứng minh mình làm đúng - "bắt em phải đi phá" theo người kể chuyện và "mày" có lẽ quyết định ấy không chỉ là quyết tốt nhất "cho riêng bản thân" và cả người em mang thai ấy và đứa bé chưa sinh ấy. Không biết ca từ của Trịnh Công Sơn ở đây thành những lời tha thứ không?

Phiên khúc thứ ba tổng kết khái niệm của người kể chuyện - là đừng bị mắc trong cạm bẫy tình yêu. "[C]âu chuyện tình nào cũng kết thúc trong nước mắt." Rồi "[y]êu dại khờ cũng dễ chết như là ma túy dùng quá liều." Song "cái chết đó vẫn diễn ra, trong từng giờ, trong từng phút": tình yêu là của muôn đời, của muôn loài. Dù mình "dại" vì tình yêu và gây ra "cái chết đó," mình chỉ là diễn viên làm vai trò của mình cho "cái chết đó" sẽ liên miên xảy ra. Tình yêu cũng là biểu tượng của nhựa sống người trẻ làm dưỡng sinh cho thế giới này. Vậy không có cái chết đầu tiên / sau cùng. Nói đến "[n]ỗi đau và dằn vặt" nhưng tôi dịch từ "ngẫu nhiên" là "fortuitous" với nghĩa tình cờ và bất ngờ nhưng với tính may hơn rủi. Tôi nghĩ rằng quan niệm của Trịnh Công Sơn trong "Ngẫu nhiên" cũng lạc quan.

Nhạc nền của bài rap này rất hay là sample của Hồng Nhung và Quang Dũng hát "Ngẫu nhiên" trên đĩa "Có đâu bao giờ" (năm 2009). Hình như nhạc sĩ Hoài Sa là người phối khí các bài ca trên album này.



Một nhà sản xuất rap sống ở Grand Rapids, Michigan là YaunGBloodz lấy 8 ô nhịp thành nhạc nền. Tất nhiên YaungGBloodz cũng biển đổi sample này - làm cho chậm lại một chút, cho thêm nhịp điệu trống điện tử, và bổ thêm tiếng piano / synthesizer. Các hợp âm kéo dài một ô nhịp ở dưới đây có hai nốt. Trong bốn ô nhịp đầu thì chủ yếu là quãng ba thứ -- A-C, E-G, D-A, C-Eb.

Trịnh Công Sơn cũng viết rằng "Ngẫu nhiên" có nhịp "slow lent" (slow soul). Với hợp âm thứ tư (C-Eb) thì chất soul ấy được công nhận, và cũng gây ra mẫu thuận với hợp âm trong ô nhịp 1 và 5 - Eb và A cách nhau quãng năm thứ - và với ô nhịp 2 - E và Eb cách nhau một nửa cung. Hai nốt C-Eb cũng có trong bản phối âm của Hoài Sa với hợp âm bảy át trên nốt chủ là F (F-A-C-Eb). YaunGBloodz áp dụng nốt Eb của hợp âm này thành nốt gốc làm cho màu sắc soul được rõ nét hơn. YaunGBloodz làm thêm các nốt gốc ở phần bass mà phải nói lá "yếu" - là không tiến do chỉ loanh quanh nốt F là âm chủ (F-E-F-Eb-F-D-F-C). Nhưng làm như thế đấy mới hay, vì nhạc nền chỉ cần gây ra một không khí. Lúc mà điệp khúc của Hồng Nhung và Quang Dũng hát đến thì mô vòng chuỗi các hợp âm mới được tiến và giải quyết, và gây một không khí khác hẳn.

Chiều một mình qua phố (Evening Crossing the Road Alone) - Nah (2012)

[Verse 1]
Ta, đi tìm nhau trong giấc mơ xưa
We sought each other in dreams of long ago
Nụ cười lăn dài thêm một lần nữa
Smiles tumbled down once again
Là khi cảm xúc hạnh phúc gia đình vẫn còn là miền đất hứa
When family happiness was still the promised land
Vật chất vẫn chưa chôn cất được sự chân thật của những cơn mưa
Material things still hadn't yet buried the frankness of the rain
Mong ngày mai, vai kề vai và tay trong tay
Hopes for tomorrow, shoulder to shoulder, hand in hand
Nhưng ta sai ta đã chẳng còn ai từ ngày hôm nay
But I was wrong -- I've got no one from this day on
Liệu tiền và địa vị có mua được một viên thuốc để quên
If only money and position could buy a pill to forget
Đi những nỗi buồn vô cớ và những nỗi nhớ không tên
Irrational sadness and nameless longing
Khoảng trống ta không thể lấp đầy bằng ly rượu đã cạn
My emptiness cannot be covered up by the glass of whiskey I've emptied
Cũng như hơi ấm em không tìm lại được bằng điếu thuốc đã tàn
Also like a warm breath you cannot find through a cigarette that's turned to ashes
Một đêm xả láng, ngoài kia bầu trời đã sáng
One night going all out, outside the skies have brightened
Giọt sương vẫn còn đâu đó quanh đây mặc cho ngày mới đã sang
The dew's still all around spiting the day that has dawned
Ta đi tìm nhau trong giấc mơ xưa
We sought each other in dreams of long ago
Nụ cười lăn dài thêm một lần nữa
Smiles turned over once again
Những chiều một mình qua phố, kỉ niệm như vẽ như tô
Those evenings crossing the road alone, a memory like a sketch, like a painting
Hiện lên một cơn mưa nhỏ vẫn con đường đó và ngôi nhà đó
Bringing a light rain into view, even now, of that road and that home
Để rồi tất cả lại theo làn gió để tan vào hư vô
Leaving it all gone with the wind, to fade into nothingness

[Verse 2]
Đó là nơi không còn hận thù đố kỵ
That was a place with no more envy or strife
Vật sống giờ đây bỗng hóa vô tri
Living things now suddenly become numb
Họ tồn tại trong cái thế giới của sự tưởng tượng phong phú
They exist in a world of ample imagination
Nơi mà giấc mơ trở thành hiện thực họ sống như người mộng du
Where dreams become real, they live like sleepwalkers
Nơi nhân viên quèn tay trắng chớp mắt trở thành ông chủ
Where nameless employees, empty-handed, suddenly become bosses
Người nghệ sĩ nghèo gom tiền chạy show bán dĩa để xây phòng thu
Poor artists pool their money putting on shows and selling disks to build a recording studio
Nơi thằng què có đôi chân mạnh khỏe để làm cầu thủ
Where a crippled lad has two strong legs to become a goalie
Tiếng cười vô thức bộc phát thay thế cho sự buồn bực sầu u
Unconscious laughter breaks out, taking the place of exasperation and gloom
Nơi bắt đầu của một tình yêu vô tư không hề tính toán
The beginnings of an unconditional love
Nơi lý trí và cảm xúc trong tim không hề dính dáng
Where reason and feelings in a heart never get entangled
Tin rằng thế giới này chỉ có 2 người là em và ta
Believing that in this world there's just two people, you and I
Để rồi thời gian trôi qua biến người yêu thành kẻ xa lạ
So then time passed transforming lovers to strangers
Họ đi tìm nhau trong giấc mơ xưa
They sought each other in dreams long past
Nước mắt lăn dài thêm một lần nữa
Tears tumbled down once more
Những chiều một mình qua phố, kỉ niệm như vẽ như tô
Those evenings crossing the road alone, a memory like a sketch, like a painting
Hiện lên một bệnh viện điên trên con đường đó chính ngôi nhà đó
A lunatic asylum becomes visible on that road, it's that building there
Để rồi tất cả lại theo làn gió để tan vào hư vô
Leaving it all gone with the wind, to fade into nothingness





Gần đây tôi được nhận "đặt hàng" viết lời dịch cho một số bài rap trên album mới của Nah. Album này tên là Vietrap No1tuloveR. Những người muốn nghe cả album thì nghe ở đây:



Tất nhiên Nah tìm cảm hứng từ ca khúc cùng tên của Trịnh Công Sơn. Còn nữa Nah chọn âm thanh piano của Tuấn Ngọc thu bài ca này để làm nhạc nền (sample). Tôi rất thích sự đối phách (cross rhythm) giữa nhịp 6/8 của tiếng piano (nghe như những nốt ban đầu của bản Sonata Ánh Trăng của Beethoven) và nhịp 4/4 của tiếng trống điện tử.

"Chiều một mình qua phố" là một khúc tình ca, tức là nổi cô đơn trong một cuộc tình yêu. Nah qua phố chiều này thì tiết lộ về sự vật lộn của người trẻ có nhiều tham vọng đang tìm chỗ đứng cho mình. Bài rap này cũng có tình yêu có phẩm chất lý tưởng (một tình yêu vô tư không hề tính toán) nhưng do "thời gian trôi qua" tình yêu ấy tan thành "hư vô." Như ca từ Trịnh Công Sơn, những lời này có chất an ủi và tâm sự.

Những đêm dài bất tận (Long, Boundless Nights) - Nah ft [B.0.7] & Ling (2009?)

hát:
Ngõ vắng ngõ tối để mình tôi bước (mọi thứ giờ đây đã đổi thay)
Alleys, dark and empty, permit me to step (everything here has changed)
Phố xá tắt nắng nay đã lên đèn màu Sài Gòn
Streets, sunlight extinguished, have broken out into Saigon’s colored lights

rap:
Những con đường ồn ào về đêm đã vắng lặng
Noisy streets at night have gone quiet
Ánh đèn đường trơ trọi mờ ảo hòa màu với ánh trăng
A dim, solitary streetlight blends colors with the moon
Đẹp lạ kì, Sài Gòn này đẹp là vì
Strangly lovely, this Saigon is lovely, 'cause
Màn đêm vẽ lại bức tranh thật, còn gọi là đẹp họa bì
Night’s curtain paints a real painting, still it's called the beauty of a devil’s painted pelt
Bóng người lang thang, như loài ma cà rồng đã tắt thở
A wanderer’s shadow, like a vampire whose breath’s snuffed out
Những con mọt sách vẫn ngồi cắm đầu và quay mòng mòng trong sách vở
Bookworms still sit absorbed and spinning around in their books
Kẻ thì bàn tay dần tê cóng, kẻ nhấp cà phê nóng
One, his hands slowly go cold, another sips hot coffee
Kẻ một mình một bóng, kẻ thì như cát nằm bên sóng
One by himself like a shadow, another like sand by the waves
Người này bạc tình bị chối bỏ, người kia đào hoa như số đỏ
This one, unfaithful, was rejected, the other’s got game like good karma
Những cánh bướm đêm lượn lờ tìm chốn nương thân trên những con phố nhỏ
Night’s butterflies skit about, seeking shelter on these lanes
Rượu bia còn say men, bồng bềnh như mây đen
Beer and whiskey still heady, unsteady like black clouds
Dòng đời mãi mãi vẫn biến chuyển, đổi trắng và thay đen
Life’s flow ever changing, becoming white and back to black
Đêm dài thức trắng, chỉ đơn giản vì, không ngủ được
All the long night I stay awake for the simple reason I can’t sleep
Tận hưởng cái tĩnh lặng, không bon chen, không lũ lượt
Make the most of the quiet, no hustling, no crowds
Những cảm xúc lưu luyến xao xuyến cuộn lại rồi tan biến
These feelings, enticing, upsetting, swirling then they dissolve
Bình yên như là, tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến
Calm is like a heart immutable in a life of countless mutations

hát
Tìm đâu nữa đây, khi bóng em đã nhạt nhòa
Why keeping looking, when your shadow has faded
Người con gái xưa, những ước mơ giờ là khói mây
Girl of long ago, those dreams have gone up in smoke
Kìa những hố sâu, chôn kín con đường chật hẹp
Over there deep pits, buried, hidden on the narrow road
Vòng xoay nửa đêm, những vết loang 1 màu xám ghê hồn
Rotating in the middle of the night, spreading traces in a horrible gray

rap
Cầm mic cầm viết để rồi buông tay, cuộc đời nghệ sĩ thật là lung lay
Hold the mic, the pen so that you later let them go, an artist’s life is really unsteady
Hòa cùng nhịp beat dòng flow tuôn chảy những lời tán thưởng vẫn cứ tung bay
Mixing with the beat and the flow bursting with words of appreciation that still hurl forth
Làm nhạc suốt đêm mới biết đêm dài, 3 tiếng 4 tiếng lại có thêm bài
Making music all night, that’s a long night, 3 or 4 hours there’s one more song
Rồi viết tiếp diss tiếp nhưng người ta vẫn không có biết diss tới diss lui cũng chỉ thêm hài
The write more, diss more but they still don’t the diss coming and going is just more farce
Không cần cái chức king of vietrap vì nhạc hay nhạc bay gọi là tuyệt tác
Don’t need the title of the King of Viet-Rap ‘cause good music, fly music’s called a masterpiece
Bọn bọ ngựa châu chấu đòi lật ngôi báu dính thuốc trừ sâu thì la liệt xác
Mantises and grasshoppers ask to topple the throne, mixed up with anti-depressants then bodies lay pell mell
Hùng dũng như giác đấu, tuôn chảy thành thác flow
Bold like a gladiator, spurting liquid like a waterfall of “flow”
Lyrics trừu tượng như Picasso style độc đáo như Lupe Fiasco
Lyrics, abstract like Picasso, singular style like Lupe Fiasco
Không quen nhìn đời bằng đôi mắt lạc quan, chỉ một màu xám
Not forgetting to look at life with optimistic eyes, just a color gray
Thiên tài hay người thường cũng như nhau, điều quan trọng là dám làm
Genius or ordinary person are often alike, the most important thing is to dare to act
Dám nghĩ, dám lên tiếng, dám có ước mơ
Dare to think, raise your voice, dare to dream
Vì hip hop là cuộc sống, hòa với beat cộng thêm chút thơ
Because hip hip is love, harmony with beats times a little poetry
Verse này xin tặng cho fan, cảm thấy mình thật may mắn
This verse is for you, fan, I feel I’m quite lucky
Những dòng lyrics cấm bút viết ra đã khiến bao người say đắm
Lyrics forbidden to be written make so many people amped
Âm nhạc như men cay, càng uống càng thêm say
Music’s like a bitter brew, the more you have drunker you get
Dù say hay tỉnh, hãy cứ thức cùng nhạc trong đêm nay
Whether drunk or sober, stay awake with the music tonight

[hát]

rap
Đêm muốn vẽ, muốn tô lên thân mình
At night I want to paint, illustrate myself
1 màu trắng, để quên đi thân hình
One shade of white, to forget my body
Nhưng đêm màu trắng thì trên hẻm vắng đâu còn tiếng gõ
But a night colored white it's upon deserted alleys, no more knocking
Phở đêm cũng chẳng còn ngon
Night's noodle soup’s no good either
Vài ba quán cóc sẽ chẳng phải dọn buổi đầu chiều
A couple stands that don't have to pack up as evening falls
Nhưng người đời đâu hiểu
But people in this life don't know
Vì đêm không bạn, màu đen và lẻ loi
'Cause friendless night, black and alone
Vượt qua tất cả giới hạn màn đêm chỉ muốn mình là đứa trẻ thôi
Getting past all the limits of night's curtain, I just wish I was a youngster
Khao khát được thấy nắng vàng rực rỡ đẹp êm đềm
Thirsting to see golden sunshine, glorious, beautiful, at peace
Nhưng rồi thất vọng sực nhớ mình là đêm
But then all hope gone, I suddenly remember that it's night
Tạo hóa sinh ra màn đêm tồn tại
Forming a curtain of night that lasts
Chỉ để minh họa những gì còn lại
Only to illustrate what remains
Của sự cô đơn là màu đen
Of a loneliness that's black
Khi Nah và Ling on mic và rap trong bài này
When Nah and Ling are on the mic and rap this song
Như cầm bút, giấy, mực nho bọn tao sẽ họa vào trời đêm
Like taking brush, paper, a scholar's ink we fools will illustrate the night skies
Sẽ đẹp như bút gió mực mây chúa vẫn đệm vào trời hoa
It'll be beautiful like the wind's brush, a cloud's ink,
Những đêm dài bất tận, sẽ ngắn hơn trong nhạc này
Long, boundless nights, they'll be shortened in this music
Những nụ cười uất hận, tươi tắn hơn trong đời này
Smoldering smiles, fresher in this life
Ung dung như cành trúc, nhẹ nhàng tựa mai rơi
Calm like the bamboo branch, light resembling a falling plum
Bình yên trong nhạc khúc khi đêm tàn sương mai phơi
At peace in a musical work as night ends, tomorrow's mist breaks

hát:
Trả lại tôi đi, bậc thềm hoa người con gái
Return to me, flowered steps of a girl
Trả lại tôi đi, cung đàn nốt trầm một thời
Give me back, the deep tones of a time
Trả lại tôi đi, thời vàng son khép rồi
Give me back, a golden times that have closed.



Nghe những lần đầu tôi cảm thấy như có hai tác phẩm trong một? Các đoạn hát là như một điệp khúc kể về một tình yêu dở dang. Các đoạn rap có những nét rất hay tả cảnh Sài Gòn bằng đêm, và tình trạng một người sống trong những đêm "bất tận" ấy. Có lẽ ghép hai thành phận thì mới có một bài tình ca về Sài Gòn - một Sài Gòn đã quay mặt mà đi? "Thời vàng son khép rồi."

Đây cũng là một bài để thử sức - một người rapper tất nhiên phải khoe khoảng nếu không ít thì nhiều. Đây cũng là một người nhạy cảm - muốn thử các thứ lạ và đẹp. Còn nữa người này bị băn khoăn vì một lý do nào đó. Nghe điệp khúc thì tưởng là vì "người con gái xưa." Nhưng tôi cũng nghĩ rằng người kể chuyện đáng khao khát cái gì đó - chắc là thuộc về chính mình. Chắc có tham vọng nghệ thuật - "điều quan trọng là dám làm / Dám nghĩ, dám lên tiếng, dám có ước mơ." Song bốn dám ấy rất khó - nếu làm thì kẻ khác (những bọ và châu chấu?) có thể chê, phá?

Tả cảnh đêm rất đẹp nhưng thực ra "đêm không bạn." Dám làm là làm một mình và chưa chắc sẽ có ai hiểu mình. Vậy tác giả tìm được niềm an ủi trong việc sáng chế - "bút gió mây mực."

Sau một đêm uống rượu trò chuyện với bạn bè ở Hà Nội trên đường về khách sạn tôi thấy một điều kỳ diệu. Trong những phố vắng khuya tôi mới được nhìn thấy Hà Nội. Ban ngày thì đường phố ồn ào, đông đúc, lộn xộn thì rất khó nhận thấy cái đẹp của Hà Nội. Tôi cũng nghĩ rằng tác giả bài này có cảm giác tương tự. Nhưng tác giả này lang thang phải đi một mình với những suy nghĩ có thể "ghê hồn" mình.

Quay lại có ý kiến là bài này là một bài tình ca dang dở về Sài Gòn. Video của bài này có nhiều nét hoài niệm. Các nhân vật coi lại những hình của Sài Gòn thời xưa - không khác gì mấy các ảnh tôi cho linh trên blog. Có lẽ đây là một tác phẩm tất tình về Sài Gòn ấy?