17 tháng 8, 2018

Dĩa hát Việt Thanh


Dĩa hát Việt-Thanh
buôn sỉ do Ngô-Thị-Khá
39 Đg Đại Tá Grimaud, Saigon


Diã hát Việt-Thanh
Tổng phát hành
Ngô-Thị-Khá
37 Đg. Phạm Ngũ Lão
Saigon

Hãng dĩa Việt Thanh được thành lập độ năm 1953.  Thuở đầu vợ chồng Mạnh Phát Minh Diệu thâu các bài hát cho hãng nay.  Hình như hãng Việt Thanh cũng thâu cải lương nữa.  Nguyễn Hữu Thiết và Ngọc Cẩm cũng thâu đĩa cho hãng Việt Thanh.

Mới lập ra hãng này có địa chỉ 37 Colonel Grimaud rồi đổi tên đường là 37 Phạm Ngũ Lão.  Bà Ngô Thị Khá là ai?  Có bà con nào của bà Khá còn sống không?

(cám ơn anh Lương cung cấp tư liệu này cho tôi)

9 tháng 7, 2018

Thầm kín (Secretly) - Phượng Linh (1967)

Xin trả cho anh lời nói yêu đầu
Let me give you back those first words of love
Cùng màu thư xanh anh viết cho em
Along with love letters you wrote me
Duyên kiếp ngăn đôi hai đứa mình rồi
A karmic fate has kept the two of us apart
Thì giữ chi cho thêm buồn, càng gợi thêm bao xót thương...
Why hold on, it's just sadder, just brings more pain...

ĐK:

Em chúc cho anh đẹp mối duyên tình
I wish you a beautiful destined love
Cùng người anh yêu quyền quý cao sang
With the one you love who's rich and noble
Em biết thân em phận gái nghèo hèn
I know my fate as a poor and humble girl
Mà lỡ yêu thương ai rồi
Whose love for someone has slipped away
Cầm bằng như áng mây trôi
Holding on is liking the clouds floating past

Anh hay chăng anh
Do you know dear
Khi buồn em cố mau quên
Whenever I get sad I'll try to quickly forget
Nhưng càng thương nhớ thêm
But the more I've loved, the more I'll miss you
Hay chăng anh ơi, ân tình em chỉ một
You know dear, for my affection there's only one
Nên đời em lẻ loi ...
So my live will be all alone

Em chỉ xin anh đừng mỉa mai gì 
I just ask you not to mock anything
Dù một lời thôi xin nhắc tên em
Even if it's a word just once, please remember my name
Cho kẻ yêu anh không tủi phận mình
So the one who loves you won't complain of her lot
Còn nở trên môi nụ cười
Still blooming on smiling lips
Dù rằng trong giấc mơ thôi
Even if it's just in a dream

Bài hát "Thầm kín" là bài hát diễn tà nỗi lòng của cô gái bị phụ bạc, nhưng không dám trách người yêu, chỉ ngậm hờn nuốt tủi riêng mình, đành để người mình yêu đi với người khác. Ở đây đúng là một sự sa đọa và hèn kém về tư tưởng. Người con gái chỉ được đánh giá như một thứ đồ chơi rẻ rúng nhất thời.

The song "Secretly" is a song express the feelings of a girl who has been betrayed, but does not dare blame her lover, she just bears the grudge and swallows her pain, accepting that her lover is going with someone else.  Exactly here is a debauchery and baseness in thought.  A girl is only valued as a cheapest kind of toy.

Đỗ Nhuận, "Tình chất phản động của nhạc vàng," Văn hóa Nghệ thuật tháng 6 1972.


Phượng Linh là tên bút của cố nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông.  Đỗ Nhuận làm quen với bài ca "Thầm kín" nhờ ca sĩ Nguyễn Văn Lộc / Lộc Vàng chuyển miệng - Lộc Vàng biết bài ca này qua làn sóng của đài phát thanh Việt Nam Cộng Hòa.

Đỗ Nhuận không thể hiểu ý nghĩa của bài ca này.  Nhân vật "em" của bài ca "Thầm kín" không có bản chất căm hờn.  Tình yêu là một thứ thiêng liêng.  "Em" trao tình yêu mình một cách tự do. Có lẽ "em" không được đánh giá mình đúng mực và không chiến đấu cho tình yêu mình. Nhưng để cặp tình nhân sống hạnh phúc thì phải có sự chấp nhận của bên gia đình anh rể.  Và làm sao mà chống lại "duyên kiếp."

7 tháng 7, 2018

Exposition universelle de 1900

Palais des arts [Cung nghệ thuật]
Théâtre indo-chinois [Rạp Đông dương]

Exposition universelle de 1900 [Hội chợ Thế giới năm 1900] được sự tham gia của một đoàn hát bội Huế.  Hội chợ này được xây cạnh phố Trocadero giữa phố Franklin và sông Seine.

nguồn: Exposition universelle de 1900: Colonies et pays de protectorats (Impr. Alcan-Lévy, 1900).

20 tháng 5, 2018

9e Rgt, d'infanterie coloniale, Programme du Jeudi 21 janvier 1904

nguồn: Indochine Armée Hanoi Programme 21/01/1904 9e RIC Imprimerie F.H. Schneider 160X110mm Bien à TB RRR, Delcampe.net

9e Regiment d'infanterie coloniale
Programme au Jeudi 21 janvier 1904
de 5 h. à 6 h. du soir
Square Paul-Bert 
de 5 h. à 6 h. du soir

Dimanche 24 janvier 1904
Jardin botanique
de 4 h. 1/2 à 5 1/2 du soir

1e Dinard, P.R. -------------------- Giraud
2e Brune et Blonde, ouverture -- Lentz
3e Espana, valse ------------------ Chabrier
4e L'Etoile du Nord, fantaisie --- Meyerbeer
5e Hanoi, marche triumphale ---- Galerne

Le chef de musique,
Jourdan

Trung đoàn Bộ binh Thuộc địa thứ 9
Chương trình thứ tư 21 tháng 1 1904
Quảng trường Paul Bert (công viên Lý Thái Tổ hiện nay)
từ 5 giờ đến 6 giờ chiều

Chủ nhật 24 tháng 1 1904
Vườn Bách thảo
từ 4:30 giờ đến 5:30 giờ chiều

Chỉ huy nhạc
Jourdan


Hai điều nổi bật trên áp phích này.  Một là năm 1904 đã từng có một bài hành khúc tên "Hanoi" là một "hành khúc khải hoan." Chắc nhạc sĩ Galerne là Maurice Galerne.

Trong bức tranh của áp phích này có hai người gảy đàn kora - là một cây đàn của dân tộc Mandinka sống ở các xứ thuộc địa của Pháp như Mali, Senegal và Côte d'Ivoire.

nguồn: Wikipedia

Dàn nhạc quân đội Pháp, thường gọi là nhạc fanfare, có trình độ biểu diễn rất cao.  Vậy dân Hà Nội của 114 năm trước đã được nghe nhạc tây rất "chuẩn" đại diện cho chủ nghĩa thuộc địa và chủ nghĩa đế quốc.





9 tháng 5, 2018

Có một thời như thế (There Was A Time Like That) - Xuân Quỳnh (1984)

Có một thời vừa mới bước ra
There was a time when I'd just left
Mùa xuân đã gọi mời trước cửa
Spring called as an invitation at my door
Chẳng ngoái lại vết chân trên cỏ
Not looking back at the traces it left on the grass
Vườn hoa nào cũng ở phía mình đi.
Along came every garden in my direction.

Đường chẳng xa, núi không mấy cách chia.
The road is not far, nor the mountains too remote
Trong đáy mắt trời xanh là vĩnh viễn
In my retina, the sky is perpetual
Trang nhật ký xé trăm lần lại viết
A diary page torn up a hundred times is now written
Tình yêu nào cũng tha thiết như nhau.
Every love is as ardent as all others.

Có một thời ngay cả nỗi đau
Just then was a time when all my pain
Cũng mạnh mẽ ồn ào không giấu nổi
Felt powerful, clamorous, undeniable
Mơ ước viển vông, niềm vui thơ dại
Quixotic dreams, naive happiness
Tuổi xuân mình tưởng mãi vẫn tươi xanh
In my days of spring I thought everything would stay young and fresh

Và tình yêu không ai khác ngoài anh
And love, there's nobody different except for you
Người trai mới vài lần thoáng gặp
The man I've hurriedly met a few times

Luôn hy vọng để rồi luôn thất vọng
Always hope is left behind, then always disappointment
Tôi đã cười đã khóc những không đâu
I've laughed, I've cried but I'm not pained
Một vầng trăng niên thiếu ở trên đầu
A youthful aureole upon my forehead
Một vạt đất cỏ xanh rờn trước mặt...
A sliver of richly colored grassland before me...

Mái tóc xanh bắt đầu pha sợi bạc
My richly young hair has started mixing silver threads in
Nỗi vui buồn cũng khác những ngày xưa
Joy and sadness are different than they were long ago
Chi chút thời gian từng phút từng giờ
Just a few brief moments, minutes, hours
Như kẻ khó tính từng hào keo kiệt
Like a difficult person stingy to the last penny
Tôi biết chắc mùa xuân rồi cũng hết
I knew that probably spring had left and was gone
Hôm nay non, mai cỏ sẽ già.
Though now fresh, tomorrow the grass will age.

Tôi đã đi mấy chặng đường xa
I 've taken a few distant roads
Vượt mấy núi mấy rừng qua mấy biển
Overcame a few mountains, a few forests and passed over a few oceans
Niềm mơ ước gửi vào trang viết
My dreams are sent on to the written page
Nỗi đau buồn dồn xuống đáy tâm tư
Pain and sadness crammed down into the depths of my feelings

Em yêu anh hơn cả thời xưa
I love you more than all those days long ago
(Cái thời tưởng chết vì tình ái)
(When I thought I'd die for love)
Em chẳng chết vì anh, em chẳng đổi
I'll won't die for you, I won't change
Em cộng anh vào với cuộc đời em
I'll add you into my life
Em biết quên những chuyện đáng quên
I'll know to forget things should be forgotten
Em biết nhớ những điều em phải nhớ
I'll know to remember the things I must remember

Hoa cúc tím trong bài hát cũ
The purple chrysanthemum from that old song
Dẫu vẫn là cung bậc của ngày xưa
Though it's still the music of long ago
Quá khứ đáng yêu, quá khứ đáng tôn thờ
The past is worthy of love, the past is worthy of worship
Nhưng đâu phải là điều em luyến tiếc.
But it's not anything that I would regret.

nguồn: blog của Vương Trí Nhàn

"Bài thơ làm 11-1984, in lần đầu trong số Tết của báo Phụ nữ Việt Nam 1985 và có in lại trong các tuyển tập của tác giả, nhưng thường ít được chú ý."

2 tháng 5, 2018

Thợ chụp hình hát bóng (1930)


M. Lejard bên tả Brut bên hữu

Có hai người thợ chụp hình hát bóng cho nhà Pathé bên Paris là M. Lejard và Brut đã định qua Saigon dặng chụp các cảnh cuộc xứ ta, hiện M. Brut đã tới đây rồi, còn M. Lejard thì ít ngày chiếc Porthos qua mới tới.

nguồn: Trung Lập Báo (28 janvier 1930), 1.

17 tháng 4, 2018

Người mẹ Ô Lý - Trịnh Công Sơn (1972)

Một sớm lên đường
Rising early, hitting the road
Mẹ ra sau vườn
The mother goes out behind the garden
Hỏi thăm trái bí
Asks after the gourds
Trên giàn còn xanh
On the lattice, still green

Một sớm bên hè
Early, close by the sidewalk
Vườn sao vắng vẻ
The garden was so deserted
Này thôi bí nhé
Ah, it's nothing gourd
Lên đường cùng me
Hit the road with me

Bí nằm bí ngủ đường xa
The gourd lies, it sleeps on the long road
Trên vai mẹ già
Upon old mother's shoulders
Bao nhiêu vốn liếng
So much capital

Nhớ tới một đời đã xới vun
Recalling a life tilled and tended
Hôm nay bỏ vườn với xóm thôn
Today leaving the garden along with the hamlet
Chân mẹ già sao run quá
Old mother's legs, why do they tremble so much
Qua xương trắng với máu hồng
Past white bones with rosy blood

Một sớm đã về
Early one morning to return
Dừng chân phố thị
Pausing her feet at the town
Mẹ ôm trái bí
The mother cradles the squash
Mắt còn ngẩn ngơ
Eyes still dumbstruck

Ðường vắng bên lề
The road, shoulders deserted
Một thân rất nhỏ
A very small body
Mẹ mang trái bí
The mother bears a squash
Ði về chợ xa
Returning to a distant market

Mẹ nhớ mái nhà
She misses the eaves of home
Hàng cau sau hè
The row of palmtrees behind the sidewalk
Còn riêng trái bí
And the squash
Nhớ giàn đầy hoa.
It misses the frame in bloom.


Tôi tự hỏi - Ô Lý ở đâu?  Tôi không thấy Việt Nam có xã / làng / thôn Ô Lý nào cả.  Chắc là châu Ô, châu Lý của thời vương quốc Chăm Pa?  [Ô, Lý (cũng gọi Ô ri, Ô châu), tên cũ của vùng đất nam Quảng Trị và  Thừa Thiên. Là đất cũ của Chiêm Thành xưa - Từ điển Bách khoa Việt Nam, tập 3 (Nhà xuất bản Từ điển Bách Khoa, 2003)].

Nghĩ đến ca khúc này thì phải suy xét đến lời đề của ca khúc:

Tặng người mẹ già tôi đã gặp trong đoàn người từ Quảng Trị về Huế

Như vậy, tác phẩm này thuộc về trận "mùa hè đỏ lửa" xây ra rất khốc liệt ở vùng Quảng Trị, Thừa Thiện năm 1972.  Hai lực lượng quân đội Việt Nam đánh nhau và thường dân phải chạy trốn.  Bài ca này được cấp phép rất sớm từ ngày 18 tháng 7 1992, nhưng đây thực sự là một ca khúc phản chiến - phản nội chiến Việt Nam.  Song theo đầu đề bài ca thì có lẽ "người mẹ" này đã sống trong nội loạn của 600-700 năm trước.

Tôi đã tưởng rằng quả bí của ca khúc này là một đứa con được tượng trưng hóa.  Bí (con) này lên đường với mẹ, nằm ngủ đường xa "trên vai mẹ già."  Người mẹ này sẽ hiến thân cho bí (con) của mình.  Cuộc chiến tranh không được đề cập đến trực tiếp.  Chỉ có "xương trắng với màu hồng." (Xương màu con người hay thú vật?) Không đạn bay, bom nổ, cung tên, gương, phanh...  Thuở nào khi hai lực lượng đánh nhau như con voi làm pha, thường dân là con kiến nhỏ dễ bị thiệt hại.

Chân dung "Người mẹ Ô Lý" mà Trịnh Công Sơn vẽ một con người rất chất phác và ngây thơ.  Bà mẹ này phải đi, nhưng bà "lên đường" như theo nhiệm vụ, như một người đi kiếm mạo hiểm. Trái bí vừa là bạn đường, là đồng bào phải nâng đỡ, vừa là "vốn liếng" của bà.  Hai nhân vật đều mang nỗi nhớ - cái ngôi nhà và cây giàn. Mái nhà là gia đình âm no, giàn hoa là cộng đồng làng.

"Người mẹ Ô Lý" là như một ngụ ngôn.  Theo rất thích cách thể hiện bài ca này của Giang Trang trên đĩa Hạ Huyền 2 với sự phối khí của Thanh Phương.  Nhóm này biểu diễn ca khúc theo giọng A thứ, nhưng không mô tiến hoàn toàn.  Các câu kết thức ("còng xanh," "cùng me," "ngẩn ngơ," "chợ xa") với mô tiến được giải quyết với hợp âm D thứ với nốt lưu (tức bước IV của âm điệu).  Ca khúc này kết thức với một đoạn cuối ngắn theo giọng A trưởng.  Đoạn cuối này kết thức với hợp E (bước V) không quãng ba (vậy không thứ, không trưởng) với hai nốt A và D lưu lại.  Vậy các hợp âm cuối câu không được giải quyết còn có nốt lưu lại làm ấn tượng như câu chuyện của ca khúc cũng không được kết thức và sẽ nối tiếp và tồn tại.

11 tháng 4, 2018

"Oriental Jazz Band" - Pathé (1914-1918)


Indochinese labourers entertain their friends their friends with a native show.

Công nhân Đông Dương giúp các bạn đồng hương được giải trí với một buổi biểu diễn dân tộc.