Ngày 26 tháng 02 năm 2015

Nụ hôn đầu - Trần Dạ Từ

Lần đầu ta ghé môi hôn
The first time we pressed lips to kiss
Những con ve nhỏ hết hồn kêu vang
Little cicadas were crying out their hearts
Vườn xanh, cỏ biếc, trưa vàng
Garden green, emerald grass, golden noon
Nghìn cây phượng vĩ huy hoàng trổ bông
A thousand poinciana bloomed in glory
Trên môi ta, vạn đóa hồng
Upon our lips, ten thousand roses in blossom
Hôn em trời đất một lòng chứa chan
In your kiss, heaven and earth were one heart overflowing
Tiếng cười đâu đó ròn tan
Laughter pealing forth from somewhere subsided
Nụ hôn ngày đó miên man một đời
That day's kiss was endless, a lifetime
Hôm nay chợt nhớ thương người
Today I suddenly longed for her
Tiếng ve mùa cũ rụng rời vai anh
The sound of cicadas of a long ago season overwhelms my shoulders
Trưa vàng, cỏ biếc, vườn xanh
Golden noon, emerald grass, garden green
Môi ai chín đỏ đầu cành phượng xưa.
Somebody's ripe red lips at the tips poinciana branches of old.


Nụ hồn đầu không phải như mỗi nụ hồn sau.  Và người đầu được hôn cũng không là người mình được hôn trong những ngày nhất hiện nay.

Nụ hồn đầu tiên có ý nghĩa vì người được hôn, hay vì lúc đó mình rất khao khát muốn được hôn một người đó?  Hay cả hai?  Nghĩa là người hôn mình lần đầu phải "hiến" môi cho một người được cảm giác đó.  Bởi vì lý do ấy "nụ hôn ngày đó" thành "miên man một đời" trong người được hôn.  Có lấy người ấy không xuất hiện nữa trong mình, nhưng khoảnh khắc được in trong trí nhớ mình.

Hai người hôn nhau ở cộng viên, một nơi  công cộng nhưng cũng được kín một chút.  Ở chỗ đó có tiếng ve, cỏ xanh biếc, ánh sáng mặt trời (của buổi trưa, giờ nghỉ) và hoa phượng vĩ.  Nụ hôn đầu này tuyệt vời hơn một nụ hồn ở trong bóng tối của rạp hát chằng hạn.

Viết đến bài thơ này nhà thơ Du Tử Lê chú ý đến hai chữ "hết hồn."  Con ve nhỏ kêu hôm đó nhưng cảm xúc của người viết bài thơ này.

Ngày 25 tháng 02 năm 2015

thêm tấm ảnh từ Forrest B. Lindley Collection 11/1968


nguồn: Forrest B. Lindley Collection, Vietnam Center and Archive.

Mấy lời để các hội viên hội (Grand Théatre Cải lương Hí viện biết) - 1927

Kỳ hội đồng lần thứ nhất các ngài đã có lòng tốt bầu tôi ra làm Trị sự (Thủ quỹ) từ khi ấy đên nay tôi đã dữ hết bổn phận làm việc đều được chu toàn cả, nay vì một nhẽ riêng, bao nhiêu cổ phần của tôi đã bán lại cho hội.

Còn như quỹ và vé và sổ sách giấy mà của hội, tôi đã giao cho ông Nguyễn Văn Lăng là quản lý hội nhận đủ cả rồi.

Kể từ ngày 15 Décembre 1926 giở đi tôi không can thiệp gì về hội ấy nữa.

Đào Đình Quý kính cáo

nguồn: Hà Thành ngọ báo 17 décember 1927, tr. 2.

Ngày 24 tháng 02 năm 2015

Tăng sức đề kháng cho văn hóa Việt (2014)

Nhạc sĩ An Thuyên: Cuộc “chiến đấu” vì văn hóa Việt

Tôi không hiểu văn hóa Việt Nam trong tâm hồn con người Việt Nam ở đâu, khi mà suốt ngày con trẻ ngồi mạng, xem hoạt hình trên tivi, phim ảnh, nghe nhạc ngoại. Nếu lớp thanh thiếu niên hiện nay không được bồi đắp, nuôi dưỡng tâm hồn bằng văn hóa VN thì chúng ta sẽ phải mất hàng trăm năm, thậm chí mất nhiều thế hệ tiếp sau đó. Chúng ta cần phải có một chiến lược quốc gia, Nhà nước cần có định hướng, các cơ quan quản lý nhà nước, những người có trách nhiệm phải chung tay hành động để tạo thành sức mạnh toàn dân, để khơi dậy niềm tự hào văn hóa dân tộc. Người Việt Nam phải sống bằng văn hóa dân tộc. Tôi coi đây là cuộc chiến đấu vì âm nhạc, vì văn hóa Việt.

http://danviet.vn/van-hoa/tang-suc-de-khang-cho-van-hoa-viet/20140515103456892p1c30.htm

Composer An Thuyên: The "Struggle" for Vietnamese Culture

I don't understand where the culture located in the soul of the Vietnamese has gone when all day children sit at the internet, watch animation on TV, films, and listen to foreign music.  If today's generation of youth aren't bolstered and uplifted in their souls by Vietnamese culture then we will lose hundreds of years, even lose many generations afterwards.  We must have a national strategy, the Government must have an orientation, each managing organization in the government, those responsible must act cooperatively to create a strength for all our people, to begin to awaken a pride in national culture.  The Vietnamese people must live by national culture.  I see this as a fight for the music, for the culture of Vietnam.


Tôi không hiểu tại sao mỗi câu hỏi xã hội phải trả lại với hai chữ "chiến đấu."  Và nếu có "chiến tranh" kiểu này, ai là lính?  Các "cơ quan quản lý nhà nước," và "những người có trách nhiệm." Nghĩa là dân Việt không có trình độ, không có khả năng để "chiến đấu."  Hay dân Việt mệt, không còn ý chí chiến đấu?

Trong các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ nhạc Việt truyền thống bị vũ khí hóa.  Các loại nhạc dân gian (trừ nhạc phong kiến như hát ả đào, chầu văn) được những lời mới có tính chất xã hội nghĩa, hữu chiến.  Các loại lời ca lãng mạn truyền thống bị loại trừ.

Cái gọi là văn hóa truyền thống Việt Nam theo nền nếp xã hội nông thôn, hay nền nếp quan lại. Văn hóa, đời sống nông thôn bị coi như là hủ tục; văn hóa, đời sống quan lại bị coi là phong kiên,  Trong thế kỷ 20 đã có các phong trào cải lương sân khấu, cải lương ca nhạc, song các tác phẩm cải lương bị coi như lai căng.

Từ khi mà có chính phủ Việt Nam thì văn hóa bị quản lý.  Người làm văn hóa phải nhập hội của chính phủ.  Những người không nhập hội thì không được coi như là nhà văn hóa.  Văn hóa thuộc về tất cả mỗi người.

Văn hóa là nếp sống. Văn hóa là phản xạ - một sinh hoạt tự động, quen thuộc và theo bản năng.  Làm sao mà quản lý được?  Làm sao mà phải chiến đấu cho văn hóa?

Ngày 18 tháng 02 năm 2015

Sinh nhật trong tù (A Birthday in Jail) - Thanh Tâm Tuyền (1977-8)

Vợ con không ở gần
Wife and children not at hand
Bạn bè xa tất cả
Friends far away, everyone
Cùng đôi bạn tù nhân
Together with a couple chums, prisoners
Uống trà ăn “bánh đá”
Drinking tea, eating "stone cake"
Trời có mấy độ xuân
Does heaven have many more springs?
Đất bao nhiêu miền lạ
The earth with so many places unknown
Chưa ngấy tiệc trần gian
Not yet fed up with life's parties
Hồn run xanh búp lá.
My soul quivers as green buds sprout.

nguồn: Dương Nghiễm Mậu, "Thanh Tâm Tuyền, những người bạn và tạp chí Sáng Tạo," litviet 5 tháng 5 2012.
Trời có mấy độ xuân? Ðất bao nhiêu miền lạ? Chưa ngấy tiệc trần gian. Hồn run xanh búp lá.” Tôi bị hớp hồn về ý và từ thơ xao xuyến “Hồn run xanh búp lá”. Một câu thơ xuân khác kỳ lạ không kém. Ðơn giản mà âm vang đến sững sờ. (trích Ninh Hạ Nguyễn Ðức Tâm, "Thanh Tâm Tuyền - những điều nhớ," talawas 15 tháng 5 2006)

Tù nhân sống cực khổ như vào bị đày vào tâm trạng người nguyên thủy, song dù thế nữa họ cứ mong đợi mùa xuân đến.  Xuân không chỉ là "mùa chuyển tiếp từ đông sang hạ" mà là dịp để sum họp, để gần gia đình, bạn bè, người thân.  Gia đình, bạn bè, người thân thì lại "không ở gần," "xa tất cả."  Thì mình chia vui (và sẻ buồn) với những người tù lâm vào cảnh chung với mình.

Còn nữa xuân là dịp để cảm thấy như mình được trẻ lại, được khôi phục.  Có lẽ trời chỉ cho "mấy độ xuân," tác giả vẫn giữ chí khí mình.  Ông còn muốn nếm các "miền lạ," các "tiệc trần gian."  Mùa xuân đến là khôi phục nhựa sống của tác giả - "Hồn run xanh búp lá."

Ngày 14 tháng 02 năm 2015

Trò đời - Tớ cáo bạch kỳ khôi (1927)

Một ông “chùm” bọn hát định diễn lại vở tuồng của mình, nhưng vở đó đã cũ rích, e diễn mãi ít người đi xem, bèn nhớ một nhà nho đổi cho cái đầu đề và làm hộ tờ cáo bạch rõ đáo đề là kỳ khôi để đán lứa thiên hạ.  Nhà nho nhận nhời, thảo cho một tờ cáo b ̣ahc như sau này:

Buổi hát đặc biệt ! ! đặc biệt ! !
Thu góc tiền

Một bọn con nhà quí phái có tiếng ở Hà thành diễn kịch:

Công Tử Cổ Cồn

là một vở tuồng có giá trị đủ cả hỉ, nộ, ai, lạc, ái, ố, dục; lại cái nhiều điệu hát rất ly kỳ như là : thong manh tao lâu [Khổng Minh tọa lầu] (1) văn cổ bù loong [Vọng cổ hoài lang] (2), vân vân ……

Quí khách lấy vé sớm kẻ phải đứng, trẻ con xem không lấy tiền.

Thu được bao nhiêu tiền sẽ giúp cả cho những kẻ khốn nạn, ăn mày, ăn xin, đui mùi, què guặt.

Quí khách chiếu cố cho tròn quảy phúc


Sơn nhân

nguồn: Hà thành ngọ báo 15 septembre 1927, 1.


Trang Tử Cổ Bồn biểu dễn là một ban nữ tài tử.

Ngày 07 tháng 02 năm 2015

Đi thực tế (Fact Finding) - Chế Lan Viện

Suốt một đời ăn hạt gạo nhân dân
All my life eating the people's rice
Lần thứ nhất nhà văn đi học cấy
For the first time an author is studying how to plant it
Bỗng hối tiếc nghìn câu thơ nước chảy
Suddenly he regrets the thousands of lines of poetry like flowing water
Chửa "vì người" bằng một bữa cơm ăn
Empregnated "by someone" through a single meal


Không biết đây có phải một cách khác viết "Nhất sĩ, nhì nông / Hết gạo chạy rông... nhất nông, nhì sĩ."  Cơ sở hạ tầng là hạt gạo của người nông dân sản xuất.  Còn người nông dân là nòng cốt của cuộc kháng chiến, thì thi sĩ phải ca ngợi người nông dân.  Đến thế kỷ 21 có ai ca ngợi người nông dân nữa?

Vậy "đi thực tế" có nghĩa là trải qua mấy phút giây các sinh hoạt cực khổ của người nông dân.