5 tháng 12, 2018

Cho em một ngày (Give Me One Day) - Dương Thụ (1997)

Cho em một ngày, một ngày thôi
Give me one day, just one day
Một ngày không khắc khoải chờ đợi
One day of no worried waiting
Một ngày không mưa rơi mưa rơi buồn tủi
One day of no falling rain, dejected falling rain
Một ngày không tê tái heo may.
One day not numbed by the late autumn wind

Cho em một ngày, một ngày thôi
Give me one day, just one day
Một ngày không có đêm vời vợi
One day with no immense night
Một ngày đôi chân, đôi chân không mệt mỏi
One day of feet, feet that aren't worn out
Đường về không có lá thu rơi.
A road home without falling autumn leaves.

Là một ngày anh đến không trễ hẹn cùng em
Is a day that you don't come late for our date
Một nụ hôn say đắm sau những lời đầu tiên
A passionate kiss after our first words
Ngày mùa đông ấm áp trong vòng tay anh nồng nàn
A winter day warmed by your passionate embrace
Một ngày cho em cho em một ngày dịu dàng
One day for me, for me one gentle day

Và một ngày anh đến như ước nguyện của em
And one day you come like I desire
Ngày trời xanh trong vắt như tiếng cười của anh
Day of limpid blue skies just like your laughter
Ngày mùa đông ấm áp trong vòng tay anh nồng nàn
A winter day warmed by your passionate embrace
Một ngày cho em cho em một ngày dịu dàng.
One day for me, for me one gentle day

nguồn: Tuyển tập Nhạc Tình thôi xót xa (Nhà xuất bản Âm Nhạc, 1998)


Thanh Lam ca "Cho em một ngày"

2 tháng 12, 2018

Tại Nhà hát Tây đêm 8 Juillet (1937)

Từ tả qua hữu: Cô Carmencita, cô Mariette Dechesne và ông Maurice Dufour

nguồn: Công Luận Báo (30 tháng 6 1937)

Có lẽ cô Carmencita của tấm ảnh này là Carmelita Aubert là một diễn viên Tây Ba Nha.  Cô ấy phải rơi khỏi quê hương mình lúc nội chiến Tây Ba Nha năm 1936.  Cô Carmencita đóng phim và thu đĩa cho hãng Odéon.

Nghe Carmelita Aubert / Carmencita hát bản tango "Danza maligna."


Mariette Dechesne lên sân khấu nhiều ở Pháp trong những năm 1930. Lúc bấy giờ cô Dechesne lưu diế̃n ở vùng Đông Nam Á - cô cũng biểu diễn ở Singapore năm 1938.


Maurice Dufour đã từng thu đĩa cho hãng Victor ở Nhật Bản. Ông Dufour cũng thu đĩa ở Việt Nam cho hãng Béka.  Ông chơi nhạc thời trang Pháp như "Le chaland qui passe" (valse), "Un violon dans la nuit" (tango), và "Laissez-moi vous aimer" (tango).  Một điều thú vị nữa là ông từng thu các bài Việt Nam như "Chuồn, chuồn, hành vân" (Béka 20.607), "Tây thi, vang xừ liếu" (Béka 20.608), và "Vọng cổ tango" (Béka 20.610).

Tôi rất muốn được nghe các đĩa hát này, nhưng tôi không biết các đĩa này còn được tồn tại.

27 tháng 11, 2018

Sonnê không định trước (An Unplanned Sonnet) - Nguyễn Trọng Tạo (1993)

Marathon Stone (nguồn: Surprised by Time blog)

Ngơ ngác rơi giọt nước mắt cuối năm, không rõ buồn vui
Dumbstruck, tear drops fall at year's end, not sure if they're sad or happy
xe chậm lại trên đường, không rõ về nơi chốn nào
my bike stops along the road, it's not clear where I should go back to
tung tăng thanh xuân trôi ngược chiều
coming, going, springtime flows back and forth
phút chốc mộng du lên phiêu diêu
moments fleeting, sleepwalking like a vagabond

mặt trời, vầng trăng, ngôi sao mắt ướt
sun, moon, stars, damp eyes
ngực núi phồng căng, dòng sông duỗi chân vào bao la
the mountain's bosom swells, the river spreads, feet step into a vastness
một bài ca xa thật xa, tận miền quê ấu thơ
a distant tune, very distant, all the way back to the land of my youth
ta đấy ư? Em của ta đấy ư?...
is that me? My love is that you?

những lèn đá marathon truyền thanh câu hỏi
carved marathon stones transmit a question
mọi sự giản đơn đều bất lực
each simplicity is an impotence
ta thèm bài thơ tấm ảnh bức tranh không hiểu hết
we thirst for poems, photos, pictures that we do not understand

rồi mùa xuân sẽ qua thanh xuân không lặp lại
then spring will pass, the spring of youth will not recur
thuốc trường sinh đồng lõa với dối lừa
life's elixir colludes with deceit
cây-mười-hai-cành chết rồi sao bóng râm cứ còn mãi trong Thơ?
the tree of life has died, why does its shade linger endlessly in Poetry?

(nguồn: Mary Hollis and Lauren Simpson, "Tree of Life")

25 tháng 11, 2018

Giấc ngũ đem sức lực về cho ta ... hãy uống thuốc Cữu Long (1938)

Giấc ngũ đem sức lực về cho ta. Ta ngủ được, tức nhiên sẽ ăn đươc.. Ăn ngủ được, con người mạnh khỏe và lâu già.

Muốn ăn ngủ được, cho mạnh khoẽ và lâu già, người đời thường bảo nhau hãy uống thuốc CỮU-LONG.

nguồn: Công luận báo 1 tháng 9 1938, tr. 8.

20 tháng 11, 2018

Đoạn tuyệt (Breaking Up) - Phượng Linh (1964)

Một mai em có đi lấy chồng.
One day you'll go take a husband.
Vòng tay ân ái thay hình bóng.
Loving arms take the place of a shadow.
Xác pháo tươi hồng như trái tim êm ái trao lòng tôi vết thương.
Spent, rosy fireworks, like a calm heart, grant my heart a wound
Em biết chăng em?
Do you know that, dear?

Một mai đôi ngả xa cách rồi.
One tomorrow, two directions, now we're far apart.
Người say duyên mới quên thề ước.
Someone intoxicated by a new love forgot their vows.
Xin chiếc khăn nồng hương cố nhân, đôi mắt em màu xanh ái ân để nhớ muôn đời.
Please give me the perfumed scarf of my old love, your affectionate blue eyes to remember always.

Nước non còn đó, người sao chóng quên bao lời xưa ước hẹn nhau?
With the mountains and rivers still there, how could someone quickly forget so many of our promises
Bốn phương trời mây, còn đâu nữa ngày vui hòa khúc ca xum vầy.
At the four horizons there are clouds, yet where are happy days harmonized with a song of reunion

Nào ai lấy thước đo tất lòng.
Who can buy a yardstick to measure a heart
Tình như mây khói trên làn sóng.
Love is like mist on the waves
Anh sẽ đi tìm trong lãng quên nhưng cố quên lại càng nhớ thêm vì trót yêu rồi.
I will seek in forgetfulness, but will try to forget as I remember further because I'm at love's end.

nguồn: Phượng Linh [Nguyễn Văn Đông], "Đoạn tuyệt," (Saigon: Diên Hồng, 1964)



24 tháng 10, 2018

Nó và tôi (Him and Me) - Song Ngọc & Vọng Châu (1969)


Tôi, nó sinh ra nhằm chinh chiến mới quen nhau mà thương mến
Me and him, born at wartime, as soon as we met we grew fond of each other
Nó quê ngoài kia từ lâu lắm chưa lần về ngày tôi gặp nó nét đăm chiêu đêm nhập ngũ thấy thương nhau nhiều quá.
His mother's village just over there, it's been so long since he came home, the day I met him with an anxious look on entering the service we both feel so much sympathy for each other.

Ba tháng trong quân trường cam go đã chai tâm hồn lính mới
Three months of hostilities on the battlefield hardened two new soldier's souls
Nó luôn bảo tôi đừng than oán chi cuộc đời vì khi nhịp súng vẫn đêm đêm vang vọng mãi
tao, mày nào được vui.
He always told me, don't be bitter about life, because during the nightly pulse of gunfire we two bastards can find what joy.

Hôm chia tay hai đứa cùng bùi ngùi, ngày mai nó, tôi trên ngưỡng cửa cuộc đời dặn nhau gắng vui dù cho vành môi se khô mấy cũng mỉm cười.
When we separated the two of us both were sad, tomorrow he, I at life's threshold encouraged one another to try to be happy, even with parched lips to keep smiling.
Hai năm sau mới có thư về, nhìn con dấu ghi nơi nắng cháy biên thùy người quen cho biết tin bạn tôi thân mến đã liệt oanh ngã xuống khắp đơn vị tiếc thương.
Two years later a letter came, postmark from the blistering sun at the border, an acquaintance told me the news that my dear friend fell in glory, the whole unit mourned him.

Đôi đứa đôi nơi ngày đầu tiên biết tin nhau là tin cuối chát cay đầu môi chiều khu chiến mưa sụt sùi nhìn trong lòng giấy nét quen xưa nghiêng đổ gãy nó đi nhưng còn đấy.
Two guys, two places, the first day we knew a mutual truth, a final bitter truth at the tip of the lips in the evening at the war zone in weeping rain, inside me, familiar strokes on a page tilt up, drop, break off, he's gone yet still here.
Muôn lớp trai đi nghìn sau theo dấu chân đi vào thiên lý
Thousands of boys through the ages follow footprints on to an endless road
Biết bao người xong nợ xương máu không trở về người đi vào tối vẫn lưu danh cho đời mãi, nó anh hùng ngày mai.
Who knows how many have finished their debt of blood and bones and never come back, those who go into the evening still have a good name for future lives, he is a hero for tomorrow.

nguồn: "Nói và tôi," (Sài Gòn: Tình Ca Hai Mươi, 1969 #12).  In lại trong tập 30 Tình Khúc Song Ngọc ([California?]: Nhà xuất bản Tú Quỳnh, 1991).


Một "tình ca hai mươi" đăng lại trong tập 30 Tình Khúc?  Nhưng "Nó và tôi" không kể đến một mối tình anh em / nam nữ.  Đây là một mỗi tri kỷ của hai người chung kinh nghiệm, chung lý tưởng.  Thực ra chúng ta không biết chắc là "nó" và "tôi" là nam hay nữ, nhưng cái thực tế là các "lính mới" ở "quân trường cam go" chủ yếu thuộc về nam giới.

Trong cuộc chiến Đông Dương ấy hai bên đều có bài ca kể về lính / bộ đội, về tình động đội của người lính / bộ đội. Trong các bài hát Việt Nam chủ nghĩa xã hội thì có kẻ thù rõ rệt, có địa điểm cụ thể và có chiến thắng. Bài ca "Nó và tôi" không có các thứ ấy.  Không rõ ai đánh ai, ai thắng ai ở chiến trường "nắng cháy biên thùy." Nơi "biên thùy" cũng xa cách với cái thực tế của chiến tranh năm 1969.  Cuộc chiến ấy thôn xóm hay núi rừng, không hẳn là sát một biên giới.

"Nó và tôi" không thấy gì vui ở chiến trường và không cho phép mình "than oán."  Người lính như thế thì chịu đựng và góp "xương máu" của mình khi "đi nghìn sau theo dấu chân đi vào thiên lý."  Ngày nay và ngày mai vẫn còn "muôn lớp trai đi" vậy thời gian của bài ca "Nó và tôi" không hết hạn.  Bài ca này phản ánh sự hiện thực không phải là hồi tưởng.

bia sau ca khúc "Chúng mình 3 đứa" (Song Ngọc đeo kính)

Song Ngọc - tên thật là Nguyễn Ngọc Thương, cũng được gọi là Tony Nguyen - được sinh năm 1943 ở làng Mỹ Phước ở Long Xuyên và chết mới đây ngày 14 tháng 10, 2018 tại Houston, Texas.  Ông cũng soạn nhạc với các tên bút như Nguyên Hà, Hàn Sinh, Hoàng Ngọc Anh, và Anh Tuyến. Tôi được nói chuyện với ông hai lần ở Houston, Texas năm 2004 và 2009. Ông nói chuyện rất vui vẻ cởi mở.  Ông rất dễ mến.  Năm 2004 thì ông là chủ của nhà hàng Steak of Texas (một tên gọi chơi chữ Steak là bít tết nghe giống chữ State là tiểu bang).

Ông sáng tác nhạc từ năm 1958 và nhập ngũ từ năm 1962.  Sau một thời gian ông là thiếu úy trong ngành  chiến tranh tâm lý chiến.  Có tính doanh nhân ông lập ca công ty Tình Ca 20 xuất bản bản nhạc và thâu đĩa băng.  Ông cũng buôn bán xe cũ và nhà đất.  Tháng 4 1975 Song Ngọc không thể ở lại Việt Nam, vậy ông khỏi Việt Nam 24 tháng 4 1975.  Sau một tháng trời ông ở Houston, Texas luôn.

Ở Mỹ ông cũng buôn bán nhà đất. Sau một thời gian ông là người tiền phong đem nhạc Việt Nam vào các sòng bạc ở Mỹ. Lúc bấy giờ sòng bạc trái luật ở rất nhiều bang ở Mỹ.  Ở Texas thì phải lên thuyền trên biển khơi mới được cờ bạc. Song Ngọc hợp tác với thuyền Pride of Galveston tổ chức các buổi biểu diễn nhạc Việt phục vụ người Việt đánh bạc trên thuyền ở nước biển không có luật cấm cờ bạc của tiểu bang.  Ông cũng từng sống ở Las Vegas để tổ chức các sô cho người Việt Nam ở các sòng bạc.  Sau một thời gian có nhiều doanh nhạc cạnh tranh tổ chức sô sòng bạc, nhưng Song Ngọc là người đi trước.


Ông sáng tác rất nhiều bài ca rất nổi tiếng khi ông còn ở Việt Nam.  Song Ngọc kể cho tôi nghe rằng bản nhạc "Nó và tôi" bán rất chạy - toàn thể là hơn 200,000 bản. Nhưng ông cũng sống hơn một nửa đời ở nước Mỹ và cứ sáng tác đều.  Ở hải ngoại ông soạn hai ca khúc rất nổi tiếng là "Đàn bà" và "Hà Nội ngày tháng cũ."  Về bài hát thứ hai ấy, ông kể lúc ông sáng tác thì ông chưa đến Hà Nội lần nào.  Ông cho tôi xem vài quyển nhạc phẩm ông sáng tác ở nước Mỹ mà ông chưa công bố.  Song Ngọc nói với tôi rằng ông "sáng tác vì đam mê."

Bài ca "Nói và tôi" chưa được cấp phép hát ở Việt Nam.  Thực ra nó bị cấm rõ rệt trên một danh sách năm 2014.  Bị cấm cũng có nghĩa là được ưa thích.  Khi được mới xuất bản "Nó và tôi" được phát thanh trên đĩa hát hay lần.

Giao Linh hát với ban nhạc Văn Phụng. Bản phối này rất hay - nghe rất thưa thớt.


Và Giang Tử hát với ban nhạc Y Vân có chất boléro rõ rệt hơn.

1 tháng 10, 2018

Trăng về thôn dã (The Moon Comes Back to the Country) - Hoài An + Huyền Linh (1956)

Nếu thích có thể chơi theo nhịp mambo boléro
When possible, play in a mambo bolero tempo

Mây trắng bay qua khi trăng dần lan.
White clouds fly past as moonlight gradually spreads
Muôn câu hò nhịp nhàng khắp thôn trang.
Thousand of rhythmic work chants throughout the countryside
Đoàn người say sưa vui tiếng hát vang lúa dâng sữa ngọt đậm tình ta với nàng 
A group of ecstatic people happily resound in song for rice stalks rising like sweet milk, intimate like you with me

Đêm lắng sâu khi sương lam dần xuống.
The night grows quiet and melancholy as blue fog slowly drops
Hương ngọt ngào tình ruộng sắn ngô thơm.
A sweet fragrance, feelings of fields of cassava and delicious corn
Trời về khuya nghe man mác gió lành chắp duyên thắm dịu đẹp tinh ta với mình
As midnight comes, hear the vastness of a gentle wind unite with deep bonds, the beauty of our love for each other

Ô thoáng nghe câu hò, xóm bên nhẹ ngân ru hò hò khoan tự do ấm no.
Oh listen for the work chant, the hamlet nearby gently resounds lulling with a work song of freedom and prosperity
Nắm tay hát lên ngàn câu thanh bình tình tang tình đồng quê tốt tươi, ánh trăng đang tỏa sáng ngời
Clasping hands sing thousands of words of peace, ting tang, a fresh countryside, moonlight brightly illuminating
Tình tang ơ này tình tang ta ngước xem ông sao Thần Nông.
Ting tang, how is it we see the Scorpio's star
Bên sông Ngân Hà vắng Bóng Ngưu Lang trầm ngâm nhớ nàng
At the Milky Way lacking the cowherd pensively longs for her

Em có nghe chăng dư âm đồng quê khi trăng ngàn mờ tỏa chiếu trên đê.
Can you hear the echoes of the countryside when the moon shines upon the dike.
Đoàn người nông phu vui gánh lúa về bóng trai gái làng hẹn hò nhau ước thề
Groups of farmers happily bear rice stalks back, shadows of boys and girls who have made vows with each other

Đom đóm bay quanh trên ao bèo xa khi bao người dìu dịu giấc nam kha.
The fireflies fly around the duckweed pond when so many people calmly sleep sweet dreams.
Mộng triền miên say sưa dưới mái vàng ánh trăng khuất chìm vào rặng tre cuối làng.
Confused dreams, enchanted beneath the golden eaves of the moon wanes at the rows of bamboo at the village's end.

(Saigon: Nhà xuất bản An Phú, 1956).


Ca khúc dân ca mambo bày tỏ một niềm hoài cổ về nơi và thời xa vắng.  Trong cảnh đất nước chia cắt với nội chiến thì nông thông Việt Nam.  Làm vụ gặt là việc tập thể cần thiết, nhưng cũng là công việc kiệt sức.  Sự đoàn kết của dân thôn dã được làm đại diện của sự đoàn kết dân chúng Việt Nam Cộng Hòa.

Nền tân nhạc Việt Nam - gọi là nhạc cải cách, nhạc thời trang, v.v. - nói chúng là nhạc buồn.  Đây là một bài ca vui tươi, yêu đời, sống gần thiên nhiên.  Như thế là vừa hoài cổ, vừa thực tại.

20 tháng 9, 2018

Văn nghệ sau tháng 4 1975 trong mắt hai người tây phương

PAUL: The first 1iberation book store opened on the 18th of July. Many heavy books on theory by writers such as Truong Chinh but also children's books, school textbooks, photographs, picture books. More importantly, cultural groups began to give performances all over Saigon soon after liberation. Beautiful cultural groups that had people going wild whether or not they were communists. To them this was Vietnamese culture, rather than the ---- they had been watching on TV. The cultural performances were were also televised. The most amazing thing for the people in Saigon was that the northerners wore makeup, pretty ao dais in all kinds of colors and the women were beautiful.

The movie theaters showed one beautiful Russian movie, Pushkin, one of the great Russian fairy tales, ________ The cinema fare didn't seem to be much worse or better than before, and it didn't seem to be treated with much more interest than before. The traditional cultural performances were the ones that really drew people. There was also an orchestra and a full ballet troupe that came down from the North. The Lower House of the National Assembly reverted to its old role of an opera house -- opera concerts with Western classical music, puppet shows, ballet. In our eyes it was a real renaissance for Saigon, because before there was never even a national orchestra.

SOPHIA. I went to one cultural performance that was a fascinating mixture of ballet and opera. They did excerpts from ballets and Western music -- traditional dancing and in Russian style -- very Western. They had opera singers singing in Italian, Russian, Chinese. There were also classical Vietnamese programs of cultural music and dance. These were a mixture of some of the pre-liberation songs and also some of the really good liberation songs, exciting good pieces of music. Then a lot of classical Vietnamese cultural music, much of it unaccompanied. Normally there were three or four groups operating in the city with two or three performances a day. Kim Cuong, an actress who was very popular in Saigon before liberation, helped organize all these cultural performances. Kim Cuong is gifted and patriotic, and has decided to participate fully in the cultural life and activities of the new government.

PAUL: Tiệm sách giải phóng đầu tiên được mở ra ngày 18 tháng 7.  Nhiều quyển sách nặng nể chất lý thuyết của các tác giả như Trường Chinh cùng với các sách thiếu nhi, sách giáo khoa, bức ảnh, và chuyện tranh.  Quan trọng hơn, các đoàn văn nghệ lập tức bắt đầu biểu diễn khắp Sài Gòn sau ngày giải phóng.  Các đoàn văn nghệ làm cho nhân dân mê hoắc, kể cả những người theo cộng sản hay không theo.  Đối với họ đây mới là văn hóa Việt Nam, khác hẳn với cái ____ mà họ đã xem trên đài truyền hình.  Các buổi biểu diễn văn nghệ cũng được phát thanh trên truyền hình. Điều gây ngạc nhiên nhất đối với dân Sài Gòn là các diễn viên miền Bắc trang điểm, mặc áo đầy đủ màu sắc và các phụ nữ trông rất xinh đẹp.

Các rạp ciné chiếu một cuộn phim Nga, Pushkin, một trong những chuyện thần kỳ vĩ đại của nước Nga, ____ Các tác phẩm điện ảnh không có vẽ kém hay hay xưa và không được lưu ý đến hơn ngày xưa. Các buổi biểu diễn nghệ thuật thu hút mỗi người nhiều hơn.  Họ cũng có một dàn nhạc giao hưởng và một vũ đoàn ba lê từ ra Bắc vào.  Tru sở Hạ Nghị Viện được trở lại vai trò cũ là nhà hát -- buổi biểu diễn nhạc ôpera với nhạc cổ điển tây phương, múa rối, múa ba lê.  Đối với chúng tôi đây là sự phưc hụng của Sài Gòn vì trước đây chưa có một dàn nhạc của dân tộc.

SOPHIA: Tôi đã đi coi một buổi biểu diễn văn nghệ là một pha trộn quyến rũ của ba lê và ô-pê-ra.  Họ trích các tiết mục ba lê và nhạc tây -- múa truyền thống theo phong cách Nga -- rất là tây phương.  Họ cho xem các nghệ sĩ tuồng opéra hát bằng tiếng Ý, Nga, Trung Hoa.  Những thứ này là sự pha trộn của những bài ca tiền-giải phóng và những bài ca giải phóng thật là hay, những tác phẩm âm nhạc rất lý thú.  Rồi nhiều tác phẩm truyên thống Việt Nam, một phần lớn không có phần đệm.  Thường lệ thì ba bốn gánh được sinh hoạt trong thành phố với hai ba buổi diễn mỗi ngày. Kim Cương, một nữ nghệ sĩ rất đươc ưa thích ở Sài Gòn trước ngày giải phóng, giúp tổ chức các buổi biểu diễn này.  Kim Cương vừa có tài vừa ái quốc quyết định tham gia hết mình trong đời sống và sinh hoạt văn hóa của chế độ mới.


nguồn: Narrative - Paul and Sophie Quinn-Judge - Socializing the Revolution in Saigon, [Xã hội hóa cuộc cách mạng ở Sài Gòn] Douglas Pike Collection, Vietnam Center and Archive, tr. 38-39.


Ngày xưa vợ chồng Paul và Sophie Quinn-Judge tham gia phong trào phản chiến từng sinh hoạt ở nước Việt Nam Cộng Hòa trước năm 1975.  Sau 1975 hai người này -- Paul có quốc tích Anh quốc, Sophie có quốc tích Mỹ quốc -- có điều kiện tham nước Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Hai người mong ước rằng Việt Nam sẽ tạo nên một xã hội chủ nghĩa bình đằng và dân chủ.

Hai người nhìn thấy nhiều việc đáng khen -- phim Nga, nhạc giao hưởng, vũ đoàn ba-lê, ô-pê-ra và các bài ca giải phóng.  Paul Quinn-Judge cũng nói đến các "quyển sách nặng nể chất lý thuyết của các tác giả như Trường Chinh."  Thực ra điệu này chứng minh rằng các tiệm sách bị quét sạch các quyển sách xuất bản trường ngày 30 tháng 4.  Và các nét nhạc, kịch, múa trước 1975 cũng vắng mắt.