21 tháng 6, 2017

phim Trận Phong Ba tại rạp Olympia (1950)

nguồn: Tia Sáng (30 tháng 8 1950), tr. 2.

Phim Les montagnards sont vốn có tên tiếng Anh là Swiss Miss (Cô Thụy Sĩ) của năm 1938.


Chung một chương trình cũng có phim Trận Phong Ba là một trong hai phim nói đầu tiên của Việt Nam đã được sản xuất 12 năm trước.  Chủ nhân rạp Olympia cho chiếu lại Trận Phong Ba "để các bạn có dịp so sánh sự tiến bộ, bắt đầu từ phim này, với những phim sắp có của người Việt Nam đóng."

Đây là một cách quảng cáo rất buồn cười.  Trong hồi ký Cát Bụi Chân Ai, Tô Hoài kể rằng phim Trận Phong Ba "tồi quá, không có người xem" mặc dù có nhà Nguyễn Tuân tham gia đóng vai phụ (Westminster, CA: Hồng Lĩnh, 1993, tr. 17).  Nhưng thực từ khi phim ấy được sản xuất đến năm 1950 thì chưa có phim nào của người Việt Nam được thực hiện.  Như vậy mục quảng cáo phải so sánh phim này với "những phim sắp có."

Một điều đặc biệt của phim Trận Phong Ba là nhạc sĩ Phạm Đăng Hinh đóng vai "nhạc sư." Ca khúc "Đám mây hàng" cũng được xuất hiện trong phim này với tên "Cám dỗ."  Tôi chưa lần được thấy một tấm ảnh của Phạm Đăng Hinh.  Năm 1950 thì phim Trận Phong Ba vẫn còn, nhưng hiện nay thì chắc cuốn phim ấy bị mất luôn.

18 tháng 6, 2017

2 Sim 2 Máy Yêu 2 Người (2 Sims 2 Phones In Love With 2) - Yuki Huy Nam (2014)


Một buổi sáng khi thức giấc anh nhìn quanh căn phòng
One morning on awaking I looking around the room
Chỉ có mỗi anh mà thôi
Only myself, that's it
Rồi bỗng đâu có tiếng phone reo lên từng hồi
Then suddenly the sound of a phone with each ring
Bàng hoàng trước chiếc phone của ai
Dumbfounded before somebody's phone
À thì chắc là chiếc phone em đánh rơi thôi mà
Ah, it must be your phone you misplaced, that's it
Thì thôi anh nghe máy thử xem
So, that's it I'll listen and see

A-lô, a-lô ???
Hello, hello?

Vậy là sao vậy là sao vậy là sao
So how's that, how's that, how's that

Một máy dành cho anh một máy cho người ta
One phone just for me and one for someone
Để rồi em yêu hai người sao
So you can love two people
Vì quá yêu em nên anh nào nghĩ đến
Because I loved you too much, how could I imagine
Sau lưng em đã dối lừa anh
That behind my back you deceived me
Một máy thì nhắn tin một máy thì nghe phone
One for taking messages the other to listen to the phone
Để rồi không ai phát hiện ra
So that nobody can discover
Thế gian nhiều đổi thay tình yêu là thế sao
This world has many changes, love is just like that
2 sim 2 máy yêu 2 người.
2 sims 2 phones and loving 2.

Giờ em đã cất bước đi thì thôi anh cũng cầu chúc cho em được bình yên
Now you've off to go, fine, I pray that you find peace
Thà là như thế hơn là bên cạnh anh mà em cứ dối lừa anh
It's better that way then being next to me when you deceive me

Tình yêu có những lúc khiến ta thật hạnh phúc rồi lại khiến ta thật khổ đau
Love has moments that make us really happy then make makes us really miserable
Khi mà anh biét em không còn yêu nữa tim đau chợt anh không đứng vững.
When I knew you didn't love me any more my heart hurt I no longer stand steadily


Tình yêu thế kỷ 21.  Có rất nhiều cách lừa người tình.  Đây là một cách rất hiện đại.  Đâu bài ca người hát rất ngây thơ, không thể tưởng rằng người tình đã giả dối.  Người hát vô tội này ngẫm nghĩ là tình yêu vừa "hạnh phúc" vừa "khổ đau."  Bị lừa thì đốt nhiên cảm thấy như không còn được "đứng vững."

Không biết dư luận muốn cho rằng bài ca này phản ánh một thế hệ thanh niên hiện vô cảm, vô đạo đức, nhưng bất cứ thế hệ có người như thế - chỉ có kỷ thuật đổi thay.


7 tháng 6, 2017

trích "Sắc nước hương trời Việt Nam" - Thanh Hậu (1975)

Chào mừng miền Nam đại thắng và kỷ niệm lần thứ 85 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bộ Thông tin—Văn hóa đã tổ chức một đợt biểu diễn nghệ thuật rầm rộ.  Tham gia đợt biểu diễn nào có:

— Đoàn chèo trung ương.
— Đoàn tuồng trung ương.
— Đoàn múa rối trung ương.
— Đoàn giao hưởng hợp xướng nhạc vũ kịch Việt Nam.
— Đoàn ca múa trung ương.
— Đoàn ca múa miền Nam.
— Đoàn ca múa thủ đô Hà Nội.
— Đoàn ca múa Hải Phòng.
— Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị.
— Đoàn ca múa Cục Chính trị Quân giải phóng.
— Đoàn ca múa Phòng không—Không quân.
— Đoàn kịch nói Hải Phòng.
— Đoàn cải lương Nam Bộ.
— Đoàn kịch nói Nam Bộ.


Tổng cộng 14 đoàn, trong đó có ba đoàn quân đội....


nguồn: Giải phóng (bộ mới) 24 tháng 7 1975, tr. 3.


Sau cuộc chiến thắng ngày 30 tháng 4 1975, hơn 1000 diễn viên ở miền Bắc được chuyển vào miền Nam là một cuộc xâm chiến văn hóa tiếp theo.

Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam biểu diễn tại thành phố Hồ Chí Minh.

-- Điệu múa xuống đường (ảnh trên)
-- Một tiết mục của tốp ca nữ (ảnh dưới)

ảnh: Khắc Điệp và Nguyễn Đăng

6 tháng 6, 2017

William H. Chan (1947)

tức Trần-văn-Hưng
Giáo sư Anh văn và Guitare Hawaienne
Đờn Guitare Hawaienne theo
phương pháp Hawaii và Mỹ
Anh ngữ theo phương pháp giáo khoa
Anh-Cát-Lợi
Ghi tên: 14, Henri d'Orléan -- Hanoi

Tia Sáng, Số 50, 5 Tháng Mười 1947

Hình như tên thật của William Chan là Trần Vạn Hưng.  Rue Henri d'Orléans hiện nay là phố Phùng Hưng.  William H. Chan từng dạy ghi ta Hạ Uy Di cho Đoàn Chuẩn, Huyền Linh và Phó Quốc Thăng.


30 tháng 5, 2017

un quatuor d'aveugles qui râclaient des guitars monocordes (1887)


Plus loin nous nous mélions au cercle d'auditeurs pressés autuor d'un quatuor d'aveugles qui râclaient des guitares monocordes, soufflaiens dans des flûtes ou plus simplement cognaient deux bambous l'un contre l'autre, tirant de ces instruments inoffensifs en apparence, une musique à faire hurler les chiens.

Hơn nữa chúng tôi giao thiệp với một vòng người nghe xum quanh một tứ tấu người mù nạo một cây đàn đơn huyền, thổi một cây sáo hoặc đơn giản là đập hai cây tre với nhau, kéo những nhạc cụ theo bề ngoài có vẽ vô hại, nhưng chơi loại âm nhạc nghe như con chó hú.

nguồn: "Croquis tonkinois: Thi-Hai," L'Avenir du Tonkin (26 novembre 1887), 4.


Nhà báo người Pháp này đi tham quan ở khu Nam Định nghe một nhóm hát xẩm.  Năm 1887 người Pháp chưa biết thưởng thức nhạc Việt.  Nhưng thực ra người Việt 130 năm sau chắc cũng phản ứng như thế.

26 tháng 5, 2017

Khuê các diễn kịch (1927)


Một dạo đi đến đâu cũng nghe thấy bình phẩm về khuê các diễn kịch, chuyện ấy hình như mới nguội đi được độ mươi hôm nay thì lại nghe thấy thiên hạ nhao nhao đồn vang về mấy thứ thuốc của Hiệu chính Từ Ngọc Liên 46 rue Principale à Dapcau và chi điếm Từ Ngọc Liên 74 rue Tiêntsin à Hanoi.

nguồn: Hà Thành Ngọ Báo (26 août 1927), tr. 2.

Chuyện các phụ nữ "khuê các" diễn kịch gây dư luận Hà Nội năm 1927.  Một tiệm lợi dụng sự việc này để quảng cáo sản phẩm của mình.

15 tháng 5, 2017

Không quan tâm (Not Interested) - Dương Khắc Linh + Hoàng Huy Long (2016?)

Chẳng muốn biết đến điều gì
Don't want to think about anything
Tôi không quan tâm để ý
I'm not interested, don't pay any mind
Tránh lãng phí chút thời gian, ôm muộn phiền vào lòng
Avoid wasting any time, hold the sorrow in my heart
Cứ nói tiếp, nói tiếp đi
Just keep talking, talk some more
Cho mình là người có lý
Saying you're the one who's right
Không quan tâm ai buồn vui, thế sao
With no interest in who is sad or happy, what's up?

Có ai nhìn thấy, từ trong tâm hồn
Does anyone see, from inside my soul
Những hao gầy đã hằn sâu
The wear and tear has left deep traces

Giờ thì tôi chẳng quan tâm ai nói gì
Right now I'm not interested in what anyone says
Chẳng quan tâm ai nghĩ gì
Not interested in what anyone thinks
Who cares?
Ai để ý?
Who minds?
Ai thấy phiền?
Niềm vui chỉ đến khi tôi là chính mình
Happiness will only come when I am myself
Hãy cho tôi chút yên bình
Give me a little peace
Who cares?
Ai để ý?
Who minds?
Ai thấy phiền?

Nếu muốn nói điều gì cứ nói, nói, nói, hãy nói đi
If you want to say something, then say it, say it, just say it
Nếu muốn trách điều gì cứ trách, trách, trách, hãy trách đi
If you want to blame something, then blame, blame, just blame

I don't mind
Tôi không thấy phiền

Vì tôi không nghĩ thêm gì
Because I'm not thinking of anything more
Nhiều điều thật vô lí
Many pointless things
Chỉ muốn sống mãi là tôi
Just want to live always as myself
Không ưu tư phiền muộn
Without sorrow and care
Và tôi sẽ không buồn
And I won't be sad
Vì những lời ghen tuông
Because of jealous words
Xem như tôi chẳng nghe, chẳng thấy
See it's like I don't hear or see
Có ai nhìn thấy, từ trong tâm hồn
Does anyone see, from inside my soul
Những hao gầy đã hằn sâu
The wear and tear has left deep traces



 Minh Như ca "Không quan tâm" trong chương trình X-Factor tháng 7 2016

Có những người muốn làm chủ người yêu của mình, muốn bắt người tình làm theo ý mình. Vì ghen tị, người đó áp buộc người yêu của mình phải xa lánh bạn bè, gia đình và cả quá khứ mình.  Người yêu đó nhiều lần chưa tự tin hay chưa biết tự tôn trọng mình sẽ chấp nhận điều đó để giữ một cuộc tình mặc dù mặc cuộc tình ấy không được lành mạnh. Nhưng dần dần người yêu đó tự nhận rằng mình không còn được sống như chính mình.

Bài hát "Không quan tâm" mô tả một người định thoát khỏi tình trạng như tình trạng đó.  Người đã từng chỉ huy mình và "Cho mình là người có lý / Không quan tâm ai buồn vui, thế sao."  Người đó sử dụng đến trí thông minh và sự lý lẽ để chỉ huy người khác.  Song dù xây lên một khối lý lẽ để bênh vực quan niệm và ý muốn của mình, nhưng mỗi trái tim có lý riêng ở trong.  Và có những lúc mình phải "tắt" khối lý lẽ đó - cứ nói, cứ trách nhưng không nghe nữa - để tự bảo về mình.

Một bài ca như "Không quan tâm" chứng nhận rằng tình yêu không phải một cuộc chơi và có những lần mình phải chống đối người tình để bảo mình để "sống mãi là tôi."  Tôi nghĩ rằng thông điệp của bài ca này có giá trị cao.

Nhưng mới đây tôi được đọc một bài "Nhạc “rác”, vô nghĩa đang ngấm ngầm “gây hại” người nghe" của Hà Tùng Long (chứ phải là Bà Tùng Long) viết trên trang web Dân Trí (5 tháng 5 2017).  Sự nghiệp nghiên cứu nhạc Việt của tôi đã dạy tôi một điều - khi nào có nguồn thông tin ở Việt đánh một thể loại nhạc hay một tác phẩm nào đó chắc đây mới là sự kiện nghệ thuật đáng kể và đáng chủ ý đến. Như vậy tôi phải cám ơn bài báo này.

Trong bài ấy có đoạn này:
Tùng Dương cho rằng, thông điệp mà bài hát đưa ra không những không có giá trị gì, lại còn rất nguy hiểm cho giới trẻ. “Tôi cảm thấy bị xúc phạm khi nghe bài hát này, một tuyên ngôn của giới trẻ như vậy tôi không thể chấp nhận được”

Thực tế, sau đó đã có rất nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc, giới nhạc sỹ và ca sỹ lên tiếng ủng hộ quan điểm của Tùng Dương bởi họ thấy những bài hát như thế này quả là đang “đầu độc” trình cảm thụ âm nhạc của giới trẻ.
Điệp khúc của các bài viết kiểu này là trách giới trẻ. Giới trẻ càng ngày càng tệ. Thế 8x đã ghê gớm, nhưng thế hệ 9x và 0x thì ghê gớm hơn. Nhạc mì ăn liền dành chỗ cho nhạc gây sốc hiện nay dành chỗ cho nhạc rác.  Các cuộc tranh luận có ích cho các nguồn thông tin trong việc kiếm sống.

Trong bài viết họ phỏng vấn ngừơi cho rằng ca khúc "Không quan tâm" "không có giá trị gì."  Bị "đầu độc" như thế nào hỡi, các nhà nghiên cứu và nhạc sỹ hỡi? Cái đó là quan niệm nhạc vàng (chỉ có thay "nọc độc" với "đầu độc"). Tôi chỉ trách bài hát này về một điều là tại sao phải xen những lời tiếng Anh vào?  Chắc viết như thế hợp gu của thế hệ trẻ hiện nay.

13 tháng 5, 2017

Lửa cười (Laughing Flames) - Nguyễn Đắc Xuân (1971)

— Con về con chẳng báo tin
Làm sao mẹ biết đêm đêm mẹ chờ?
Cửa sau mẹ chỉ khép hờ
Nồi cơm mẹ dấu trong bồ đợi con?

— Chiều qua bếp lửa cười dòn
Tin vui mẹ nấu nồi cơm để dành
Làm sao mẹ ngủ cho đành
Khi con của mẹ đang hành quân đêm?

- When I come I won't send word
How is you know, mother, every night you wait?
The back door, you leave it half open
Your rice pot hiding a basket that awaits me?

- Evening passing the kitchen, the flame's brittle laughter
Happy news, you're cooking a pot of rice to set aside
How are you able to sleep when you have no choice
When your son is on a night march?

nguồn: Cờ Giải Phóng 15 tháng 5 1971, tr. 3

9 tháng 5, 2017

Lớp đàn Ha-Uy-Di trong 3 tháng


Lớp đàn HA-UY-DI
trong 3 tháng
Nhạc sĩ Nguyễn Bổng hướng dẫn
-- Nhiều bản nhạc thuần túy Hạ Uy Di
-- Nhiều kiểu dây mới lạ.
-- Phương pháp soạn bản đàn Hạ Uy Di
Khai giảng ngày 4-7-1952
Ghi tên:
44, Nguyễn Trãi (Chợ hàng Da)
và 20 Reinach


Lớp SOLFEGE đặc biệt
do giáo sư THUẬT điểu khiển
sau 2 tháng sẽ cầm bản nhạc tự hát được
Khai giảng ngày 1-7-1952
Ghi tên tại hiệu Đa-Minh
18bis Tôn Thất Thuyết

Tia Sáng, Số 1283, 28 Tháng Sáu 1952

Tôi đâu biết gì về hai nhân vật "nhạc sĩ Nguyễn Bổng" và "giáo sư Thuật."  Không biết năm 1954 hai ông vào Nam hay ở lại?  Phố Nguyễn Trãi đổi tên thành phố Nguyễn Văn Tố. Rue Reinach đổi tên thành phố Trần Quốc Toản.  Phố Tôn Thất Tuyết đổi tên thành phố Lê Hồng Phong.

Hai quảng cáo cho ta thấy một Hà Nội rất khác.

23 tháng 4, 2017

định nghĩa chữ "kiểm duyệt"

KIỂM DUYỆT sự giám sát của cơ quan nhà nước đối với các bản thảo, tài liệu, tin bài đưa in thành sách hoặc công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng.

CENSORSHIP the supervision by a government agency towards manuscripts, documents, news and essay printed in books or in the mass media.

(Từ điển Bách khoa Việt Nam quyển 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Từ điển học, 2002).


Theo Oxford English Dictionary (Từ điển Tiếng Anh Oxford) thì censor (danh từ) là:

An official in some countries whose duty it is to inspect all books, journals, dramatic pieces, etc., before publication, to secure that they shall contain nothing immoral, heretical, or offensive to the government.

Một công chức trong một số quốc gia có nhiệm vụ kiểm tra tất cả các sách, báo chí, kịch bản, v.v. trước khi xuất bản bảo đảm rằng tất cả sẽ không bao gồm nội vô đạo đức, dị giáo, hay xúc phạm nhà nước.

Censor (động từ) cũng có ý nghĩa:

[censor with] reference to the control of news and the departmental supervision of naval and military private correspondence (as in time of war)

[kiểm duyệt theo] phạm vi để có quyền hành về thông tin và sự quản lý thuộc cục của thư từ hải quân và quân sự (thời chiến).

Luật xuất bản, Điều 17 (trích)

Đối với những tác phẩm trước Cách mạng tháng Tám, trong vùng tạm bị chiếm cũ và sách dịch của nước ngoài cần phải thẩm định nội dung thì nhà xuất bản và cơ quan chủ quản của nhà xuất bản phải có nhận xét, đề nghị cơ quan quản lý nhà nước về xuất bản có thẩm quyền tổ chức thẩm định và quyết định việc xuất bản, tái bản.

As for works before the August Revolution, in areas formerly occupied, and with translated books from overseas, there should be an evaluation of the subject matter, so publishers and agencies controlling publishers must have the judgement and suggestions of governmental managing agencies for publishing that have jurisdiction to organize judgement and decide the publication or republication.


Những lời định nghĩa việc kiểm duyệt không nói đến những lý do tại sao một nhà nước có ý cấm hay cho tác phẩm nào được in ấn hay phổ biến.  Tất cả các cách giải thích việc kiểm duyệt đều nói đến một quốc gia hay một cơ quan của quốc gia, nhưng thực ra một tổ chức tôn giáo, một công ty kể cả một cá nhân có khả năng kiểm duyệt những tác phẩm hay ý kiến.

20 tháng 4, 2017

Cánh Thiệp Đầu Xuân (A Spring Greeting Card) - Minh Kỳ và Lê Dinh (1962)

Hoa lá nở thắm đẹp làn môi hồng, 
Flowers bloom in full beauty with red lips
Xuân đến rồi đây nào ai biết không? 
Spring has come, surely someone knows?
Mang những hoài mong đi vào ngày tháng
Bringing enduring hopes into the months ahead
Bao nhiêu mơ ước đến khi mùa Xuân sang.
So many wishes arrive when Spring comes.

Tôi chúc gì đây vào mùa Xuân này.
What greetings will I make this spring?
Khi nắng vàng tươi nhuộm làn tóc ai,
As fresh golden sunlight dyes someone's tresses
Khi gió nhẹ lay hoa đào hồng thắm, trong khi Xuân ấm mới tô đẹp tháng năm.
When a light breeze stirs the pink peach blossoms, while warm Spring beautifully colors the year ahead

Tôi chúc muôn người mọi điều ước muốn, non nước vinh quang trong tia nắng thanh bình để người anh lính chiến [yêu dấu] quay về gia đình tìm vui bên lửa ấm.
I bring a wish for thousands to have all they desire, glorious mountains and waters in the sunny rays of peace so the soldier at war [your beloved] can come back to his family find enjoyment by warm fires.

Tôi chúc yên lành người người khắp chốn mong gió đưa duyên cho cô gái Xuân thì ước nguyện sao chóng thành rượu hồng se duyên.
I send a restorative wish to everybody everywhere, hope for a wind bearing predestined love to girls in the Spring of life, a desire that somehow quickly becomes rosy wine of shared life

Tôi chúc ngày mai dù đường xa vời, trai gái bền duyên đẹp tình lứa đôi, cho bướm vàng bay trên nẻo đường mới, vai bên vai những lúc tâm tình lên khơi
I send greetings for a tomorrow, though the road goes far away, young men and women steadfast in their destined loves, so the golden butterfly will fly across new pathways, shoulder to shoulder when tenderness is aroused

Tôi chúc rồi đây người về phương nào cho dẫu thời gian lạnh lùng lướt mau, mong ước ngày sau như là ngày trước, tay trong tay nhớ lúc trao thiệp đầu xuân.
I give greetings to people wherever they go so that even if time indifferently glides past, a wish that tomorrow will be like before, arm in arm remembering the exchange of greetings at spring.

nguồn: "Cánh thiệp đầu xuân," Minh Kỳ và Lê Dinh ̣(Sài Gòn: Tinh Hoa Miền Nam, 1962).

Lệ Thanh ca bài "Cánh thiệp đầu xuân" dĩa Việt Nam

Năm mới có hy vọng mới.  Người ta có "ước muốn" nào?  "Non nước vinh quang" và "binh mình" có nghĩa là đất nước được thống nhất và hòa bình.  Khi được như thế thi người anh lính chiến, hay người yếu dấu được về với gia đình.  Hai chữ "lính chiến" như bị cấm kỵ trong nước Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam như vậy phải thay thế bằng hay chữ "yêu dấu."

Bài ca này không có hận thù mà chỉ "mong ước ngày sau như ngày trước."  Người chung một nước được "tay trong tay" đón xuân mới.

Các với nhiều bài ca boléro, "Cánh thiệp đầu xuân" viết theo điệu trưởng.  Như vậy bài ca này, dù có chút ít chất nhớ nhung, cũng nghe vui vui.

19 tháng 4, 2017

Rừng xưa (The Jungle of Old) - Lam Phương (1963)

Người về đâu hỡi người về đâu?
Where have you gone, oh, where have you gone?
Có nhớ chăng một chiều bên suối mơ?
Do you remember an evening by the stream of dreams?
Nghe gió cuốn mây trôi về nơi xa tít chân trời: tình đã trao không lời.
Hear the swirling winds, clouds drifting far away to the sky's end: love was exchanged without a word.

Rồi mùa thu thương tiếc quá.
Then autumn with so many regrets.
Anh nỡ đi trong lòng hoa xác xơ.
How could you go into heart of a ragged flower.
Ôi thắm thoát trôi qua mười năm quá xa rồi mà tình mãi còn vương
Oh quickly they fly by, ten years, very far gone but love still lingers

Bao năm qua người ơi mang tin yêu cho đời.
How many years pass, oh you bring love to life.
Mong có ngày đoàn viên giữa núi reo triền miên,
I expect there will be a day of reunion in tangled raucous mountains
Về với em nghe nắng mai chan hòa, nghe lúa vàng dâng tràn đầy hương yêu.
Come back to me feeling tomorrow's overflowing sunlight, hear golden rice stalks rise full of beloved fragrance

Người về đâu hỡi người về đâu?
Where are you going, oh, where are you going?
Đây ước mơ của miền Nam mến yêu.
Here's the wish of the beloved South.
Tha thiết đến tin anh về bên mái gia đình tìm hạnh phúc ngày qua.
Urgently coming news of you at your family home searching for the happiness of past days.


nguồn: Lam Phương, "Rừng xưa," (Sài Gòn: Tác giả, 1963).

Hoàng Oanh ca "Rừng xưa," ban nhạc Văn Phụng, Hãng Dĩa Việt Nam M.3354

Lúc bài ca này được cấp phép lưu hành ở nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam ngày 6 tháng 12 2011 tôi nghĩ là ít người lưu ý. Trên danh mục của Cục Nghệ Thuật Biểu Diễn ngày hôm nay thì bài ca này vẫn được phép lưu hành.

Nhưng cách đây vài hôm thì Cục Nghệ Thuật Biểu Diễn rút phép biểu diễn bài "Rừng xưa" với Công văn số 1575/BVHTTDL ngày 14 tháng 4 2017 (thực ra bài này chỉ bị "tạm dừng phổ biến).

"Gió cuốn, mây trôi" làm ẩn dụ cho thời loạn - hai người phải chia xa.  Cô gái hát trong bài ca nhắn người trai này hãy về "miền Nam mến yêu." Như vậy cũng phải đoán rằng chàng trai ấy ở miền Bắc.  Mười năm trước là năm 1953 - nhiều người miền Nam tập kết ra Bắc năm 1954-5.  Vậy bài ca này là như một ca khúc chiêu hồi không trực tiếp.

16 tháng 4, 2017

Bà Sylvia Durand


Bà Sylvia Durand
Giải nhất Hoàng-gia Nhạc-viện ở Bruxelles
Lại bắt đầu mở lớp dạy từ
Ngày 22-10-1051
Ở 25 Đại-lộ Hùng Vương (B. de l'Isle)

nguồn: Tia Sáng (21 Tháng Mười 1951), trang 3.

Có vẽ như không cần nói là bà Durand dạy vĩ cầm.  Bà là vợ của nhà ngôn ngữ học Maurice Durand.  Từ những năm 1930 bà từng dạy những người Vũ Khánh, Nguyễn Trần Dư và Nguyễn Văn Long.

6 tháng 4, 2017

Lệ thu (Autumn Tears) - Nguyễn Đình Phúc (1943)

(Mélodie)

Andantino espressivo

Ôi! Giấc mơ hoa đã tàn.
Oh! The flower's dreams fade
Xa rồi nhỉ?
Aren't they distant?
Tìm đâu thấy!
Where to look!
Ôi! Phút say sưa mơ màng.
Oh! Rapturous minutes of reverie
Xa rồi nhỉ?
Aren't they distant?
Tìm đâu đây?
Where have they gone?

Buồn ơi xa vắng mênh mông buồn!
Oh sadness, faraway, vast sadness!
Nhớ nhung làm chi nữa
Why keep longing
Để mặc lệ sầu tuôn.
Don't bother with sad flowing tears.

Giờ thu đến trong muôn ngàn cây
When autumn arrived in thousands of trees
Với bao tình năm ấy vấn vương tơ lòng.
With so much feeling during those days of loving affection

Nay, bóng thu xưa đã mơ.
Now, autumn shadows of long ago have faded
Đâu rồi nhỉ?
Where are they?
Ngày thu ấy!
Those days of autumn!

Nay, lá thu rơi hững hờ quanh mình chỉ gợi buồn lây.
Now, autumn's leaves indifferently fall around me, only arousing sadness

Ngày vui xưa tới nay xa rồi.
Those happy days of long ago, up to now are far away.
Vấn vương làm chi nữa càng thêm bận chia phôi.
Why remain attached any more, there's more worry of separation

Đừng nên quá tiếc thương làm chi
Don't regret too much, what's the use?
Nhớ nhung càng thêm phí: kiếp hoa chóng tàn.
Longing is more of a waste: the flower's lot quickly fades.


nguồn: Nguyễn Đình Phúc, "Lời du tử (Mélodie)" (Hanoi: Imp. Xuân Thu, 1943).



5 tháng 4, 2017

Sáng trăng (Moon bright) - Đặng Thế Phong (1939)


Gai et rythmé - Vui vẻ và nhịp nhàng

Đêm sáng trăng mơ màng
At night moon bright and dreamy
Mầu biếc lan trên hoa vàng
A greenish hue spreads across golden blossoms
Cùng nhau ta cùng ca.
Together we sing.
Đời tươi thắm nhường hoa ngày niên thiếu vui.
A cheerful life yields to the flower, happy days of youth.
Ta gắng quên âu sầu.
We try to forget the sad.
Ta cứ chơi nô cười.
We play and laugh merrily.
Kìa ánh trăng trong trên đầu
There the clear moon over our heads
Khi thấy ta ưu phiền
If we feel worry
Thì dưới ánh trăng dịu dàng
Then beneath gentle moonlight
Ngồi ca trông Hằng Nga
Sit, sing and watch Chang'e
Còn vui hơn Bồng Tiên
It's more fun than the Fairy Isle

nguồn: Học Sinh 24 tháng 8 1939, tr. 8.

Xem bản nhạc trong bài "Đặng Thế Phong - sống và chết trước khi thời cơ đến" trên trang BBC Tiếng Việt.

26 tháng 3, 2017

Chiến đấu trong thành phố (Fighting in the City) - Huỳnh Phương Đông (1973)

toàn tranh
một chi tiết
một chi tiết khác

nguồn: Giải Phóng (bộ 2) #1 1973

"Chiến đâu trong thành phố" là một tranh thuốc nước rất thành công.  Bên Mặt Trận Giải Phóng thì các tấm ảnh chỉ được chụp kiểu đen trắng.  Còn nữa lắm lần các tác phẩm thường có thông điệp tuyên truyền.  Tranh này tỏ ra mốt số ý kiến phức tạp hơn.

Một ý là các chiến sĩ của mình gây sự phá hoại (là kết quả đương nhiên của chiến tranh, nhưng nhiều khi nghệ thuật tuyên truyền không cho phản ánh điều đó).  Ý thứ hai là thành phố miền Nam được đầy màu sắc và được thịnh vượng (khi tuyên truyền thì phải cho rằng đồng hương bên kia sống trong cảnh nghèo khổ).

19 tháng 3, 2017

Trước chân dung Akhmatova (Before Akhamatova's Portrait) - Ý Nhi (2008?)

vợ chồng Nikolai Gumilev và Anna Akhmatova của Olga Lyudvigovna Della-Vos-Kardovskaya vẽ

Người từng tìm đến bóng râm của vòm cây trong một bức tranh
She sought an arbour's shade in a painting
người một mình đi qua mưa nắng, bão giông, băng giá
all alone she experienced rain and shine, storms, frost
Người ước ao có thể khóc dịu dàng như trẻ nhỏ
She desired to cry sweetly like a babe
người một mình gánh chịu bao dày vò, thóa mạ.
she alone bore so many torments and insults.

Người từng khụy ngã trước tình yêu 
Once she was someone who stumbled before love
người một mình đối mặt cùng bạo lực.
all alone she came face to face with violence.

Người từng chờ đợi mỗi chiều nơi bậc thềm một bóng thân yêu
Once she was someone who waited afternoon at the veranda for his beloved outline
người một mình thét vang trong tù ngục.
all alone she screamed in prison.

Ôi người đàn bà mảnh mai trong tấm áo đen
Oh a woman, once frail in her black cloak
người từng qua cõi này.
she went past that realm.

Người từng bị đày ải người từng được dâng tặng người từng bị nhục mạ
Once someone who was tormented, once someone who made offerings, once someone who was reviled
người từng được tôn vinh
once someone honored
người không tàn lụi trong oán hờn
She did not stagnate in resentfulness
không tan trong nước mắt
did not fade in tears
ôi người đàn bà mảnh mai trong tấm áo đen
oh slender woman in a black blouse
người từng qua cõi này chăng.
she once passed through this realm.

nguồn: newvietart.com

12 tháng 3, 2017

... "Văn hóa nô dịch là một công cụ có thật của đế quốc Mỹ" - Hoàng Phủ Ngọc Tường (1975)

“Văn hóa nô dịch” không phải là một từ ngữ có tính cách tuyên truyền bài Mỹ của nhân dân ở các vùng bị địch tạm chiếm ở miền Nam trước ngày giải phóng.  Văn hóa nô dịch là một công cụ có thật của đế quốc Mỹ nhằm thực hiện ý đồ xâm lược của chúng trên lãng thổ tinh thần của người Việt ở miền Nam; dù rằng công cụ ấy khó thấy hơn những công cụ xâm lược khác của chúng như lính Mỹ, xe tăng Mỹ, đồng đô la Mỹ chẳng hạn.  Chính sách văn hóa nô dịch của đế quốc Mỹ được phổ biến bằng một hệ thống phương tiện tràn ngập khắp nơi trong cuộc sống hàng ngày ở vùng chúng chiếm đóng: phim [4] ảnh, báo chí, sách vở, văn học, âm nhạc… phản động, đồi trụy, cho đến một số cách ăn mặc, giải trí, cả những tập tục sinh hoạt không lành mạnh v.v…  Thậm chí có cả những đồ dùng rất gần gủi, biền lành đến độ mới nhìn nó, nhiều người không thể nhận ra đó là một phương tiện chiến tranh của chúng, thí dụ như một chiếc gương soi cho các cô gái ở nông thôn, hoặc một cuốn giáo khoa cho các em học sinh tiểu học chẳng hạn.


Dưới dáng dấp của những vật dùng bình thường, tất cả hệ thống những “phương tiện văn hóa” nhằm đạt đến một hiệu quả tinh thần rất nguy hiểm: phổ biến tư tưởng phản động và gieo rắc nọc độc đồi trụy của bọn đế quốc và giai cấp tư sản, làm bật gốc dần những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, hòng khuất phục ý chí đấu tranh của nhân dân, tạo nên một nếp nghĩ, nếp sống không lành mạnh về văn hóa, để về lâu về dài “Mỹ hóa” từng bộ phận trong lĩnh vực tinh thần của người Việt ở vùng bị chúng chiếm đóng...

Hoàng Phủ Ngọc Tường

trích "Hưởng ứng chủ trương quét sạch sách báo, tranh ảnh phản động đồi trụy; loại trừ sách báo, tranh ảnh lạc hậu," Thừa Thiện Huế #29 15 tháng 12 1975, tr. 1; 4.


Những lời ở trên nghe như ý Taliban hay ISIS.  Nước Mỹ là như người không đạo, là quỷ xa tăng.  Nhà nước Mỹ đã làm chính sách xấu, hành động hung ác.  Coi mỗi mặt của nước Mỹ và xã hội Mỹ như thế thì không đúng.  Nhưng ông Hoàng Phủ Ngọc Tường lo đến các "phương tiện văn hóa" như các chiếc gương soi và cuốn giáo khoa.  

Khúc yêu đương (Love Song) - Thẩm Oánh (1937)


Lời ca và âm nhạc của Thẩm Oánh
trong "Myosotis - Orchestra"

Một bản đàn sẽ do ban Myosotis Orchestra họa để giúp vui cho buổi chiếu bóng của Đoàn Ánh Sáng tại rạp Olympia ngày thứ ba 13 September 1938

Ngọn trào, gió cuốn mang đến nơi đâu chiếc thuyền tình, xa chìm nỗi.
At its height, wind sweeps along to some place love's vessel, far away, sinking, rising
"Thuyền ơi! Hãy ghé vào bờ, để tôi đỡ phải mong chờ; mượn lái thuyền mà đi kiếm người mơ."
"Oh vessel! Visit the shore, so I am relieved from waiting; borrow a pilot to find the dreamer."
Một ngày ân ái, một buổi bên nhau, có thế thôi, cũng đủ rồi.
A day of affection, a spell together, that's all, that's enough.
Em! ơi!
My! dear!

Bên em một ngày, xa em một tuần,
Next to you one day, far from you a week
Yêu đi kẻo nữa hết ngày xuân
Let's love or else spring days will be done
Bên em một giờ, tưởng như một đời.
Next to you an hour, it felt like a lifetime.
Yêu đi, kìa chiếc lá vàng rơi!
Let's love, over there golden leaves are falling!

nguồn: Thẩm Oánh, "Khúc yêu đương," Ngày Nay 11 tháng 9 1938, tr. 6

Bài ca "Khúc yêu đương" này rất là xưa.  Nó xuất hiện chung một trang với thơ châm biếm của Tú Mỡ về Hội Trí Ti và thơ Bạch Cự Dị của Tản Đà dịch (khi Tản Đà còn sống).  sau các bài ca của Nguyễn Văn Tuyên, Phạm Đăng Hinh và Lê Thương.

Lời ca "Khúc yêu đương" rất hay.  Thuyền bị nước giật.  Phải có người lái. Thẩm Oánh nhờ các mùa và thiên nhiên để tỏ tình.  Người tình đang trong "ngày xuân."  Hãy yêu đi trước khi tuổi trẻ / ngày xuân hết.

Nếu tính theo quy ước của một bài ca phổ thông thì "Khúc yêu đương" chưa ổn.  Câu nhạc đầu có 9 ô nhịp, cầu thứ hai có 11 ô nhịp.  Thường lệ thì các câu nhạc phải có con số ô nhịp đều như 8 hay 12 ô nhịp.  Hai câu cuối có đúng 8 ô nhịp, nghe như một điệp khúc.  Giai điệu có kiểu valse nghe mơ mộng rất phù hợp với lời ca.

Có lẽ Thẩm Oánh là nhạc sĩ Việt Nam đầu tiên được in bản nhạc.  Nhưng bài ca đầu tiên - "Mon rêve" -  được viết với lời ca tiếng Pháp.

nguồn: Bulletin de la Société d'enseignement mutuel [tức Hội Trí Tri] tome XVII - nos. 3-4 (Hanoi: Société d'Enseignment Mutuel: Comité Central, 1938), tr 128.

10 tháng 3, 2017

Nỗi buồn gác trọ (Sadness in a Garret) - Hoài Linh & Mạnh Phát (1964)


Phương Dung ca, ban nhạc Nghiêm Phú Phi

habanera

Gác lạnh về khuya cơn gió lùa
Cold garret at midnight, a draft of wind
Trăng gầy nghiêng bóng cài song thưa.
A sliver of moon pokes its shadow across the window bars
Nhớ ai mà ánh đèn hiu hắt, lá vàng nhẹ nhẹ đưa tưởng như bước lê hè phố
Recalling someone, the flickering lamplight, golden leaves lightly pass as if they were heels stepping on the sidewalk

Có người con gái buông tóc thề
There's a girl who lets loose her shoulder length hair
Thu về e ấp chuyện vu quy
At autumn's return furtively wishing to be led to a husband's house
Kết lên tà áo màu hoa cưới, gác trọ buồn đơn côi phố nhỏ vắng thêm một người --
Link with a blouse colored with wedding flowers, the small garret, sad and lonely is missing one more person

Bâng khuâng gác vắng khêu tim đèn đêm, nhớ nhung đi vào quên, sông sâu cố nhân ơi đi về đâu
Sorrowfully, the empty garret rouses the night lamp's wick, longing proceeds to forgetting, the river is deep, old lover, where does it go?
Gởỉ hồn chìm vào đôi mắt, aí ân chưa tròn để ngàn đời nhớ nhau
Sends the soul sinking into a pair of eyes, goodwill not yet ended, for a thousand lives we'll miss each other
Phố nhỏ đường mưa trơn lối về --
The small lane, the rain slick road on the path back --

Dâng sầu nhân thế dọng trên mi.
Melancholy floods upwards human life lingers on eyelashes
Có ai ngồi đếm mùa nhung nhớ, nỗi niềm đầy lại vơi mỗi mùa tiễn đưa một người.
Who is sitting counting the seasons of long, emotions empty and full every season seeing somebody off.

nguồn: Hoài Linh & Mạnh Phát (Sài Gòn: [Tác giả], 1964).