11 tháng 11, 2017

In einem anamitischen Volkstheater (Théâtre populaire annamite / Kịch trường dân gian An Nam) - George Fraipont (1903)


nguồn: Die Gartenlaube (1 Dezember 1903), 809.

Theo tôi biết, tranh này được đăng trước trên trang tạp chí L'Illustration ngày 2 tháng 5 1903.  Đây là một buổi hát bội / hát tuồng. Khán giả ăn mặc cũng ấm thì có phải ở miền Bắc?  Họ được rất gần sân khấu ở rạp này.  Có một ông đánh trống chầu trước sân khấu và bên cạnh dàn nhạc. 

Phần lớn khán giả là các cô gái, đàn bà.  Có một đàn bà bán hoa quả trò chuyện với hai đàn bà đến coi.  Ông họa sĩ người Bỉ này tên là George Fraipont.  Ông viết một bài về kinh nghiệm xem kịch An Nam và Cambodia.  Xem  Georges Fraipont, "Théâtres indo-chinois," L'art du' théâtre (1904), 156-160.

2 tháng 11, 2017

Thời buổi này bà chị cứ bầy về làm gì - Song Hỷ (1957)


-- Thời buổi này bà chị cứ bầy về làm gì cho tốn kém...
-- Vâng, bà chị cũng thông cảm cho, đây là em "khai thác vốn cũ" đấy chứ!

nguồn: Thời mới 10 tháng 11 1957, 4.

Văn hóa phi vật thể là vôn cũ.

29 tháng 10, 2017

Năm Phỉ / Lê Thị Phỉ theo Vương Hồng Sển (1968)

Một tấm thân mảnh khảnh, nhỏ người nhưng không ốm yếu, với một đài trán chứa đựng một thông minh không bờ bến, với đôi mắt sáng ấp ủ cả một trời thanh thú, cô là hiện thân của tình tứ, của mơ say, của một tâm hồn nghệ sĩ. Còn một đặc điểm khiến người ta phải để ý đến cô là trái với các cô đào khác nổi tiếng, cô có một giọng khàn khàn, có phải giọng đồng chăng? - như mệt nhọc, như nghẹn ngào, như tức tưởi, nên nghệ thuật của cô thêm một ý vị đậm đà tha thiết.

A frail body, small in statue but not sickly, with a forehead that contains a limitless intelligence, with a pair of bright eyes fostering a graceful skyline, she is a gracious skyline, she's charm manifest, from passionate dreams, of a artist's soul.  Yet there's a peculiarity that people must notice that opposite from other famous actresses, she had a husky voice, a brassy voice? - like it's weary, like it's choked with emotion, like it's sobbing, so her artistry has an intimate, ardent sensibility.

trích: Hồi ký: 50 năm mê hát (Saigon: Cơ sở Xuất bản Phạm Quang Khải, 1968).


28 tháng 10, 2017

Thi sắc đẹp (1935)

Cô Ái-Liên được giải nhất trong cuộc thi gái đẹp tại Khai Trí hôm qua (photo Lê Đình Chữ)
Cuộc thi sắc đẹp: từ trái sang phải không kể cô đứng đầu, từ cô thứ 2 giở đi, các cô: Loan, Ái-Liên, Hồng và Tinh. Cô Ái-Liên được nhất. Hai cô áo thảm đến chậm nên không kịp dự cuộc thi. (photo: Võ An Ninh)
Hội-đồng chấm thi có các ông bạn trẻ: Nguyễn Tiến Lãng, Tôn Thất Bình, Lê Vũ Thái, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Văn Thuân mà một bà đầm. Có các cô gái mới tới dự. Kết quả, cô Ái Liên được chấm là Hoa-Khôi, cô được thưởng một pho "tượng" bằng cẩm thạch. Cô Ái Liên là đào của hội Kịch Bắc kỳ. Cô đẹp về cái mặt đánh phấn cực trắng và lúc cười lại lội cái răng vàng.

nguồn: "Cuộc Chợ phiên ở Hội Khai Trí lấy tiền giúp dân bị nạn bão lụt Trung Kỳ," Hà Thành Ngọ Báo (12 tháng 1 1935), 1.

Cách đây gần 20 năm tôi viết một bài nghiên cứu về Hội kịch Bắc Kỳ.  Lúc bấy giờ tôi chưa ngờ rằng Lê Vũ Thái là một trong những người đứng đầu của Hội cũng là người chấm thi hoa hậu của Ái Liên được giải nhất.

21 tháng 10, 2017

cô Lan Phương ca hát (1939)


9 giờ sang chủ nhật 31 Décember 1939 các bạn nhớ lại rạp MAJESTIC để xem:

1) Cô Lan Phương ca hát
2) Cô Tạ Quang Cát nhảy múa
3) Grace Moroe và Franchot Tone
vui vẻ trong một phim thực hay:
"Sa majesté est de sortie"

Đi xem để giúp hội Truyền Bá Quốc Ngữ.
Giá vé: 0p.30, 0p.50, 0p.60, 0p.70, 0p.90

Nguồn: Ngày Nay #194 (30 décembre 1939), tr. 15.

Không biết cô Lan Phương hát nhạc Tây hay nhạc Ta?  Tạ Quang Cát là Jeannine Tạ Quang Cát là vũ sư ở Hà Nội lúc bấy giờ.  "Sa Majesté est de Sortie" là phim "The King Steps Out" (Vui bước ra) của năm 1936.

Bài ca "Stars in My Eyes" - nhạc Fritz Kreisler, lời Dorothy Fields của phim "The King Steps Out."

19 tháng 10, 2017

Columbia en Indochine (1931)

De toutes nos Colonies, l'Indochine est certainement celle qui possède la musique la plus étrange pour nous, n'ayant jamais été influencée jusqu'à ce jour par l'art européen.

Le théâtre surtour en Annam, est resté le même depuis des siècles; on y joue toujours les pièces avec les acteurs masqués faisant de grands gestes et chantant en forçant leur voix avec des accents terrible pour ressembler aux personnages légendaires qu'ils représentent. Ecoutez les disque de Tuông Sơn-Hau avec le célèbre acteur Mu Quang et le chanteur Vien Luu que vous pourez applaudir au théâtre annamite de l'Exposition Coloniale. [Hát bội Huế]

En Cochinine, la troupe HUYNH KI est la plus célèbre et son étoile Phûng Ha nous charme dans son disque qui e obtenu et obtiendra encore longtemps un succès sans précédent dans notre belle Colonie. ...

Dans un autre ordre d'idée, nous avons les délicieuses chansons tonkinoises de Co Nam [Chu Thị Năm tức Thúy Vân, ả đào] ainsi qu'un disque très original de chanteur des rues, plein de vie et de gaieté [Trần Thị Xuân xẩm]. L'étrangeté des chants boudhiste nous prend dans Tinh-tô et Tong Moi en Annamite [Thỉnh Tổ - Tống Mộc - Thầy Phù Thủy Huế]


Quoique l'influence de la Musique occidental ne se soit pas encore manifestée dans la musique indigene, l'Annamite essaie malgré la grande différence qui nous sépare, de s'habituer à ces harmonies qui l'intéressent; un disque très curieux de notre collection est le one-step Hong-Kong et la valse Dahlia chantée en Annamite avec accompagnement de piano et de violon [Bài Mừng Bổn Mang - M. F. Điểm]

Of all our Colonies, Indochina is certainly the one with the strangest music for us, having never been influenced to this day by European art.

Theater in Annam has remained the same for centuries; plays are always performed with masked actors making grand gestures and singing with forced voices and terrible accents to resemble the legendary characters they represent. Listen to the discs of the play Sơn-Hậu with the famous actor Mụ Quang and the singer Viễn Lưu whom you can applaud at the Annamite theater of the Colonial Exposition. [Hát bội Huế]

In Cochinina, the Hùynh Kỳ troupe is the most famous and its star Phùng Há together charm us on their disc which achieved and will continue to achieve unprecedented success for a long time in our beautiful colony. ...

On the other hand, we have delightful Tonkinese songs by Co Nam [cô đầu Chu Thị Năm tức Thúy Vân] and a very original street-singer's record full of life and gaiety [hát xẩm Trần Thị Xuân]. The strangeness of Buddhist songs takes us with Tinh-tô and Tong Moi in Annamite [Thỉnh Tổ-Tống Mộc - Thầy Phù Thủy Huế]

Although the influence of Western music has not yet manifested itself in indigenous music, the Annamite tries, in spite of the great difference which separates us, to become accustomed to those harmonies which interest them; a very curious record in our collection is the one-step Hong Kong and the waltz Dahlia sung in Annamite with accompaniment of piano and violin [Bài Mừng Bổn Mang - Mr. F. Điểm]

Trong tất cả các thuộc địa của chúng tôi, Đông Dương chắc chắn có một nền âm nhạc kỳ lạ nhất đối với chúng tôi mà chưa bao giờ bị ảnh hưởng bởi nghệ thuật châu Âu.

Kịch hát Annam được giữ nguyên trong nhiều thế kỷ; các vở tuồng luôn được biểu diễn với nghệ sĩ được đeo mặt mạ sử dụng các cử chỉ và hát tuyệt vời buộc tiếng nói của họ với những điểm nhấn khủng khiếp để được giống với các nhân vật huyền thoại mà họ đóng. Nghe đĩa tuồng Sơn-Hậu với các diễn viên nổi tiếng như Mụ Quang và Lưu Viễn mà các bạn sẽ được hoan nghênh tại nhà hát Annamite của Hội Chợ Thuộc Địa [ở Marseilles năm 1931]. 

Ở Nam Kỳ, đoàn Huỳnh Kỳ được nổi tiếng nhất và ngôi sao Phùng Hà của đoàn quyến rũ chúng tôi với đĩa hát của họ mà đạt được thành công và sẽ luôn tiếp tục thành công như chưa từng có từ lâu ở thuộc địa xinh đẹp của chúng tôi.

Mặt khác thì chúng tôi có các bài hát thú vị Bắc Kỳ của cô Năm [Chu Thị Năm tức Thúy Vân] và một ca sĩ xẩm độc đáo thu đĩa đầy sức sống và vui tươi [xẩm Trần Thị Xuân]. Sự kì lạ của ca khúc Phật giáo đưa chúng ta với Thịnh Tổ và Tổng Mộc bằng tiếng An Nam [Thầy Phù Thủy Huế]

Mặc dù ảnh hưởng của âm nhạc phương Tây vẫn chưa được thể hiện trong âm nhạc bản xứ, người An Nam cố gắng bất chấp sự khác biệt lớn giữa chúng ta làm quen với những các phong cách hòa âm mà họ quan tâm đến; một đĩa lạ của bộ sưu tập của chúng tôi là điệu one-step "Hong Kong" và --điệu valse "Hoa thược dược" hát bằng tiếng An Nam với piano và violin đệm theo [Bài Mừng tốt Mang - Ông F. điểm]

18 tháng 10, 2017

Tôi là lính của ông Hoàng (1935)



Bà Đồng-quan -- Tôi là lính của ông Hoàng, ông Hoàng Ba.

Cô vũ nữ - Thế tôi cũng là lính, lính kỵ binh của Tiểm nhẩy.

nguồn: Loa (29 tháng 8 1935), tr. 13.


Trong bài "Điệu Rumba trên dòng Cửu Long: Bolero - một dạng ca khúc phổ thông Việt Nam" tôi đã tìm một bức tranh so sánh lên đồng với khieu vũ.  Bức tranh này làm thêm chứng cớ.


8 tháng 10, 2017

Một tiếng tơ đồng (Sound of a wire string) - Lê Đình Chữ (1935)

Chân dung bà Lê Đình Chữ
Photo Lê Đình Chữ
Hors texte Loa

nguồn: Loa (17 tháng 10 1935), 18.

Lê Đình Chữ là tác giả của sách Ðể Chụp và Rửa Ảnh Mau Chóng trong những năm 1950.  Ông chụp vợ của ông cầm một cây đàn măng-đô-lin.  Chắc nghệ sĩ thế hệ trước sẽ chụp / vẽ người mẫu với một đàn tỳ bà?

29 tháng 9, 2017

trích Tội nghiệp boléro (1999)

Những tầng lớp lao động, bình dân họ thích nghe cải lương, xem tuồng tích, kịch dân gian. Còn vấn đề nghe nhạc, rất khoá chuyện tình "Lan và Điệp" "Hàn Mặc Tử," "Đồi Thông Hai Mô" ... nghĩa là bài hát phải có cốt chuyện càng éo le trắc trở, nhiều nước mắt càng dễ gây ấn tượng hơn!? Thật tình mà nói, vì trình độ dân trí còn hạn chế, những dòng nhạc "bác học," "hiện đại" là món ăn chưa quen với những người có cái dạ dày chỉ thích nghi với mắm muối, dưa cà!
...

Nhạc Boléro thường viết về quê hương, tình yêu, thân phận. ... Nhạc tình Boléro có "ướt" mà không "ác," có ủy mị nhưng là thứ ủy mị đầu trần chân đất, chớ không phải là lòe loẹt phấn son, gấm vóc lụa là.
...

Với trào lưu tốc độ hóa, hiện đại hóa, đã vô tình ngăn dòn chảy Boléro vốn hiền từ như một con khe, con suối rồi chăng?
...

Vẫn trên đường đi tìm kiếm, chắc một ngày không xa, Boléro (những bài hát cũ) sẽ được các ca sĩ hát lại. Mong lắm thay!


nguồn: "Tội nghiệp Boléro!" [tháng 12 1999], trong Tội nghiệp Boléro!: Tạp bút, phỏng vấn ̣(Thành phố Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Văn nghệ, 2005), tr. 70-79.


25 tháng 9, 2017

Saigon mới có (1928)

Hãng Société Indochinoise d'Importation 40-44 Pellerin, mới lại một thứ Dĩa hát hiệu "Béka" của Đức quốc hát tiếng lớn hơn tiếng người, mà nghe rỏ ràng từ tiếng; ở cách cách nghe tưởng là hát cãi lương trong rạp vậy. Ấy là lời nói thiệt chó chẳng phải báo chuốt theo cách rao hàng quí ông lại mà so sánh dỉa nào trỗi hơn thì bỗn 1 hãng không ăn tiền. Ấy là dỉa Cãi Lương.

Còn có một thứ dĩa Hát theo có đạo: hát kinh ngày lễ, hát kinh ca ngợi Đức Bà, hát các dọng nước nầy nước kia, mừng lễ bỗn mạng, mừng ngày phong chức; hát tiếng Annam nghe thâm trầm diệu dàng như ở miền cực lạc vậy.

Ấy có phải là đều lạ Saigon mới có không.

Hảy lại hảng nghe thữ thì mới rỏ đều hư thiệt.

40-44 Rue Pellerin SAIGON

nguồn: Công Luận Báo (20 tháng 1 1928), tr. 4.

14 tháng 9, 2017

Hơn một vạn người phần đông là anh em lao động và thanh niên đã dự đám tang ông Ng. Văn Vĩnh (1936)

Trước nhà Ga, có đến trên vạn người dân chờ giờ đưa đám
Đoàn báo giới Annam quốc phục đi trước linh-xa
Đoàn báo giới Annam (Âu phục) đi trước linh xa

nguồn: Hà Thành ngọ báo (10 tháng 5 1936), 1.

13 tháng 9, 2017

Cuộc vui buổi tối (1929)

nguồn: Hà Thành ngọ báo (11 tháng 6 1929), 3

Ngày xưa "cuộc vui buổi tối" ở Hà Nội có nghĩa là coi chèo, tuồng hay cải lương tại các rạp Quảng Lạc (phố Tạ Hiện), Sán Nhiên Đài (phố Đào Duy Từ) và Cải Lương Hí Viện (Hàng Bạc).

11 tháng 9, 2017

Nationalistic Music - Sigmund Spaeth (1961)

Nationalism, long a menace to civilization, has affected the world's music as well, often with strange results.  It may be claimed that in general that the great music of all time is, on the whole, free from national characteristics, whereas the works exhibiting a strong nationalism are generally written by composers of lesser significance.

It is also probably true that obviously nationalistic music is likely to exert a more immediate appeal than compositions of a more cosmopolitan nature, failing, however, in most cases, to establish a reputation as a work of enduring value in the judgment of connoisseurs.  Music of a marked national flavor arrive fairly easily at a quick popularity, but rarely succeeds in achieving the status of the more complex masterpieces.

Chủ nghĩa dân tộc, lâu này mà đe dọa nền văn minh, cũng đã gây ảnh hưởng đến âm nhạc hoàn cầu, lắm lần với những kết quả kỳ lạ. Có thể cho rằng nói chung, âm nhạc vĩ đại của mọi thời đại hoàn toàn không có các đặc điểm dân tộc, trong khi những tác phẩm biểu lộ chủ nghĩa dân tộc thường thường được viết bởi các nhà soạn nhạc tầm thường.

Cũng có thể đúng là âm nhạc dân tộc chủ nghĩa dường như gây được tác dụng lập tức so với các tác phẩm mang tính chất quốc tế hơn, tuy nhiên, trong đa số các trường hợp, không xác minh sự uy tín như một tác phẩm có giá trị lâu dài trong sự đánh giá của những người sành sỏi. Âm nhạc mà có hương vị quốc gia rõ rệt được phổ biến khá nhanh chóng, nhưng hiếm khi thành công trong việc đạt được vị trí của các kiệt tác tinh vi hơn.

nguồn: Sigmund Spaeth, The Importance of Music (New York: Fleet Publishing Corporation, 1963), tr. 36.

9 tháng 9, 2017

trích Đáy địa ngục - Tạ Tỵ (1985)

Nhạc vàng có nhiều ca khúc hay, nhưng cũng chỉ hát để nghe chơi cho khuây khỏa, nó ấm ướt lê thê làm cho não lòng, đã buồn lại buồn hơn, đã chán lại chán hơn, nó chẳng mang một ý nghĩ nào thiết thực cho đời sống trong tù, cần một khích động, một cổ võ để giữ vừng ý chí đấu tranh, cuộc đấu tranh tuy âm thầm nhưng cần phải có như các ca khúc của Vũ Hồng, thuộc Đội 20 sáng tác, mang nội dung trầm hùng, tạo nên xúc cảm mạnh, mỗi lần cất giọng.

Này em, anh không quên đâu những ngày tù tội
Này em, anh không quên đâu những ngày tăm tối
Anh chết hôm nay, cho ngày mai em ngửng mặt
Anh chết hôm nay, ngày mai Tổ quốc vinh quang.

Mỗi lần hát lên, tự nhiên máu trong người như xông xang, có cảm tưởng như mình sống lại cái thuở nào hào hùng, bất khuất.

nguồn: Tạ Tỵ, Đáy địa ngục (San Jose, CA: Thằng Mõ, 1985), tr. 637.

4 tháng 9, 2017

Về lại phố xưa (Back to the Old Neighborhood) - Phú Quang (2001?)

Rồi cũng về lại phố xưa
Then I'll go back to the old neighborhood
Về trong mùa thu bồi hồi làn mưa lối vắng
Go back in troubled autumn, rain on the deserted path
Rồi cũng về lại phố quen
Then I'll go back to the familiar neighborhood
Về trong tình em dịu dàng, dịu dàng
Go back into your love, tender, so tender

Lại đi bên em bình yên, bình yên
Back at your side once more, peaceful, so peaceful
Cơn gió lang thang về chốn quê nhà
The wandering wind comes back to this place, my home
Về ghé con sông từng đêm, từng đêm
Comes back to visit the river each night, each night
Rì rào bên ta nỗi nhớ khơi xa
Murmuring next to us, a longing for a far away place

Lại nghe yêu thương trào dâng lòng tôi
Feeling love flooding my heart once again
Và nghe khát khao trong tiếng em cười
And craving for the sound of your laughter
Dù mai cách xa người ơi
Though tomorrow we'll be far apart, my dear
Tình yêu này vẫn còn mãi trong tôi
This love will remain always inside of me

2 tháng 9, 2017

Victor - Bửu Tháp (1938)

Tài tử Mlles Hai Đá, Ba Ngưu, Tư Sạng
Tấn Thành Ban, Phụng Hảo, Hát Cô Đào

M. Năm Châu        M. Tư Long

Dĩa Victor Mới 2$30     Dĩa Bửu Tháp Mới 2$00

Thu Thanh Diễn Khí Tối Tân

Có bán khắc nơi, nên nghe thữ.
Trử bán rất nhiều tại hiệu Nam Thành Mytho
Đại lý: Vitor và Bửu Tháp -- Le-văn-Tài
82, rue Georges Guynemer Saigon -- Tél 21.216

nguồn: Công luận báo (31 tháng 8 1938), 7.

Hiện nay rue Georges Guynemer là đường Hồ Tùng Mậu.  Hãng đĩa Bửu Tháp chắc là một công ty của người Việt.  Có lẽ công ty sử dụng đến kỹ thuật của hãng Victor của Mỹ? Họ sản xuất tối thiểu là 10 chương trình đĩa - chủ yếu là cải lương / ca nhạc tài tử.  Nhưng theo quảng cáo ở trên hình như họ của sản xuất đĩa hát ả đào.

1 tháng 9, 2017

Gái thế hệ 1X tắm biển (1932)

-- Từ hôm chị ra tắm nước biển, đến nay đã thấy khác trước.
-- Thế chị thấy gì?
-- Chị đã "mặn mà" ra được đôi chút.

-- From the first day I went swimming in the sea until now I feel different than before
-- So, how do you feel?
-- I feel a little more "savory."

nguồn: Hà Thành Ngọ Báo (7 tháng 8 1932), 1.

Nếu còn sống thì "chị" này độ 100 tuổi.  Những năm trước chắc các cô chị không tắm biển kiểu này.

31 tháng 8, 2017

L'Institution Taberd (1879)

L'Institution Taberd a été fondée, en faveur des enfants métis de la colonie, par M. de Kerlan...

M. de Kerlan avait le coeur navré de voir errer dans les rues de la ville, sales et déguenillés, de pauvres enfants, la plus part issus d'unions illicites, abandonnés par leurs pères décédés ou retournés en Europe, et fort peu soignés par leur mères déjà enlacées dans de nouveaux liens...


Aujourd'hui nous comptons 34 pensionnaires et 8 demi-pensionnaires ou externes. Les plus grands sont âgés de quinze à seize ans. On les prépare, par une instruction sérieuse, à devenir secrétaires et interprètes de l'administration ou employés de commerce. Plusieurs prennent des lec,ons de musique et montrent de bonnes dispositions pour l'harmonium et le piano. Ce sont eux qui chantent à notre messe paroissiale de sept heures, les dimanches et les jours de fêtes. Les élèves du séminaire sont chargés d'officier et de chante à la messe de huit heures, célébrée par Mgr le vicaire apostolique, et à laquelle assiste M. le gouverneur...

Viện Taberd được thành lập nhằm ủng hộ các trẻ em lai của thuộc địa bởi ông Kerlan ...

M. Kerlan rất đau khổ khi nhìn thấy lang thang trên phố phường, những đứa trẻ nghèo túng và rách rưới, phần lớn là những đứa của các mối quan hệ bất chính, bị bỏ rơi bởi những người cha đã qua đời hoặc trở về Âu Châu, và ít được chăm sóc bởi các bà mẹ đã lồng vào các mối tình mới ...

Hiện nay chúng tôi có 34 khách nội trú và 8 người bán trú hoặc bên ngoài. Những người lớn tuổi hơn là từ năm mười lăm đến mười sáu tuổi. Họ được chuẩn bị, bằng cách giảng dạy nghiêm túc, trở thành thư ký và thông dịch viên của chính quyền hoặc nhân viên thương mại. Một số có lec, ons của âm nhạc và hiển thị dispositions tốt cho harmonium và piano. Chính họ hát cho đoàn giáo xứ bảy giờ đồng hồ, các ngày chủ nhật và các ngày lễ. Các học sinh của chủng viện được hướng dẫn và hát trong Thánh Lễ tám tiếng đồng hồ, được Đức Tổng Giám Mục cử hành và có sự tham dự của Thống Đốc ...

nguồn: Les Missions Catholiques no. 501 (10 janvier 1879), 45.

26 tháng 8, 2017

La leçon d'amour domestique (Bài học tình yêu bản xứ) M. Lorach (1932)

L'ancienne -- Avang... nhé! Qui ça Monsieur vouloir, toi faire.
La jeune -- Phai... Et après?
-- Oh! après... tout ça toi vouloir, Monsieur faire.

Gái già -- Tới đây... nhé! Cái mà ông thích, em làm.
Gái trẻ -- Phải... Và sau đó?
-- À! Sau đó... tất mà em thích, ông sẽ làm.

nguồn: Chanticleer (6 tháng 5 1932), 1.

20 tháng 8, 2017

Théatre de Saigon. Direction L. Achard (1888)

Théâtre de Saigon
Direction L. Achard.
---------
Spectacles de la dernière semaine.
Mardi 3 avril.
Représentation offerte aux abonnés au
mois et à l'année, pour les adieux de la
troupe d'opéra-comique et d'opérette.
1er acte de Mignon,
Opéra-comique.
2e acte du Barbier de Séville,
Opéra-comique.
3e acte de Boccace,
Opérette.
------
Jeudi 5 avril.
Clôture. -- Seconde soirée au bénéfice
des musiciens, artistes et choeurs.
1re Représentation de
Le Grand Casimir
Opérette-vaudeville en 3 actives

Kịch trường Sài Gòn
L. Achard [tức Louis Levy] chỉ huy
Buổi biểu diễn của tuần cuối.
Thứ hai 3 tháng 4.
Buổi diễn dâng 
năm tháng, để tạm biệt
đoàn ca kịch hài opêret.
Hồi thứ 1 của Mignon
Kịch opêra hài.
Hồi thứ 2 của Thợ cắt tóc ở Séville
Kịch opêra hài.
Hồi thứ 3 của Boccacio
Kịch opêret
--------
Thứ ba ngày 5 tháng 4
Kết thức.--Đêm thứ hai để giúp
các nhạc công, nghệ sĩ và hợp ca
Buổi diễn đầu của
Le Grand Casimir
Kịch opêret-vôđơvin, 3 hồi

nguồn: Le Courrier de Saigon (3 avril 1888), 3.

19 tháng 8, 2017

Cô Nguyển-thị-Nữ, cô Huỳnh-thị-Liểu, cô Trần-thị-Bông Vủ nử ở Ecole de danse Fanfasio No. 254 rue Lagrandière (1937)



nguồn: Tố Quyên, "Chị em tân thời vẩn muốn mặc đẹp, nhưng lại không biết làm sao may mặc cho đúng theo ý muốn cũa mình!" Công luận báo (Xuân 1937), 22.

Ảnh minh họa này của cô xinh ăn mặc đẹp làm quảng cáo cho trường dạy khiêu vũ.  Chắc tên thật của trường ấy là Fantasio.  Hiện này rue Lagrandière là đường Lý Tự Trọng, Sài Gòn. 

16 tháng 8, 2017

kịch nói ở Radio Saigon

bìa sách Jacques Le Bourgeois Ici Radio Saigon: 1939-1945 (Paris: Edition France-Empire, 1985).

Một đoàn nghệ sĩ Việt Nam thể hiện vở kịch trên đài trong những năm đầu thập niên 1940.

2 tháng 8, 2017

Monsieur Milewitch ở Huế (1926)


Une subvention de cinquante piastres (50$00) est accordée à M. Milevitch, pour organisation d'une soirée artistique pour les élêves des écoles de Hué.

Tiền trợ cấp năm mươi đồng (50$00) được trao cho ông Milevitch để tổ chức một buổi tối nghệ thuật cho học sinh các nhà trường Huế.

nguồn: Bulletin administratif de l'Annam #20 (1926), 1080.


Ông S. M. Milewitch (миливич) là một nghệ sĩ chơi đàn piano.  Ông là một cựu giáo sư của Nhạc Viện Viễn Đông ở Khabarovsk, Siberia, nước Nga.  Chắc là sau cuộc Cách mạng Tháng tám 1917 ở Nga ông thuộc phe người Bạch Nga (tức những người theo triều đình Nga hoàng) thành tị nạn sống rải rác khắp bốn phương.  Ông Milewitch được sống lâu năm ở xứ Đông Nam Á.  Trong những năm 1940 ông từng chơi nhạc ở quán Taverne Royal với một số nhạc sĩ người Việt.

30 tháng 7, 2017

Nghiêm trị bọn tư sản mại bản làm giàu trên xương máu nhân dân (1975)

Nghiêm trị bọn tư sản mại bản
Làm giàu trên xương má nhân dân

Câu đối lục bát. Bọn tư sản mại bản là kẻ tích trữ.  Tài sản tích trữ là tài sản chung (là xương máu) của nhân dân.  Các người tố cáo (là thanh niên thanh nữ) có khuôn mặt sắc.  Người bên nón cối phải băng tay có ngôi sao là bộ đội.  Người bị tối cáo được vẽ rõ hơn, nhưng có khuôn mặt bóp méo (tất nhiên có tội nặng).  Các người tố cáo không chỉ kêu đả đảo mà lại có súng để chiếm lại tài sản.

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 11 tháng 9 1975, tr. 1

Dựa hơi Mỹ-ngụy phất cờ
Tư sản mại bản bây giờ "cáo chung"

Lại thơ lục bát. Ở đây người tư sản mại bản ăn mặc lịch sự nhưng lòe loẹt.  Hai người mập này đem theo pín, sắt, sữa và vải.  Thiếu các thứ ấy thì phải tìm người để trách.  Trong nhóm người tố cáo có chú nông dân và chú công nhân khỏe mạnh.

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 11 tháng 9 1975, tr. 4

Toàn dân đoàn kết kiến quyết bài trừ tư sản mại bản..

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 12 tháng 9 1975, tr. 4
Nhân dân phường Nguyễn Huỳnh Đức hô vang khẩu hiệu "Nghiêm trị bọn tư sản mại bản làm giàu trên xương máu của nhân dân."

Người tư sản mạn bản là toàn người Việt gốc Trung Hoa - như vậy phải có băng biển ngữ bằng tiếng Trung Hoa.  Nghiêm trị xong thì kinh tế được ra sao?

nguồn: Giải phóng (bộ mới) 13 tháng 9 1975, tr. 1

26 tháng 7, 2017

Tiếng gió xôn xao (The Turbulent Breeze) - Tường Văn (2003)

Gió vẫn hát thì thầm đến bên tôi như thật gần.
The breeze sings in a whisper, comes to me like it's close by
Gió muốn nói điều gì tha thiết.
The breeze wants to tell me something urgent.
Gió vẫn nhắc một người đã ra đi không trở lại.
The breeze still reminds me of someone who has left and isn't coming back.
Nỡ mất chuyện tình không thể quên.
How could a love be lost and never forgotten?
Bước những chuỗi ngày dài ấp ôm bao đêm huyền diệu.
Step through a succession of long days treasuring so many magical nights.
Ánh mắt ấy giờ này xa lắm.
Those bright eyes now are far far away.
Thoáng phút chốc giật mình ngỡ như em đang thật gần.
In an instant of sudden surprise I thought that you were close by.
Gió đánh thức vì tôi ngủ mơ.
The breeze awoke me because I was in a dreamy slumber.

Thắp ánh sáng bước qua đêm thâu chờ mong ngày mai khát vọng.
A light walks past during the long night awaiting a tomorrow with promise.
Và gió vẫn thế gió mang tôi đi tìm em.
And the wind is still the same, bringing me to find you.
Dẫu có lúc nước mắt tuôn rơi như hạt sương hạt sương bé nhỏ.
Though at times tears are shed like dew, tiny dewdrops
Gió sẽ hát rì rào gió ru tim tôi ngày ngày mãi xôn xao.
The breeze will sing, rustling wind lulls everyday, forever turbulent.

nguồn: Tuyển tập những ca khúc được yêu thích trên Làn Sóng Xanh (TPHCM: Nxb Phương Đông, 2008)

Video chính thức cho bài ca này được quay với màu xê-pia hay màu vàng của quá khứ mặc dù có cảnh rất hiện đại.  Cảnh video này cũng biểu lộ sự căng thẳng tình dục (sexual tension), như vậy tiếng gió gây ra cảm giác của "bao đêm huyền diệu."



Trước đây đã có một Youtube clip của bài ca này hát trong chương trình "Trò chơi âm nhạc" đêm 22 tháng 7 2015.  (Link https://www.youtube.com/watch?v=BW7f3u51Oyc không còn được hiển thị).  Clip ấy có lời bình luận đi cùng video ấy ở dưới đây.


qua bao nhiêu năm từ khi bài này dc sáng tác. tôi nghe hoài nhưng cảm giác vẫn cứ như lần đầu được nghe vậy. giai điệu nhẹ nhàng ấm áp. mỗi khi có khó khăn trong cuộc sống tôi lại mở bài này lên nghe bỗng chốc thanh thản cõi lòng.


Tôi nghĩ rằng một bài ca không thể nào có lời khen hay hơn.

23 tháng 7, 2017

Hôtel Indochinois (Đông-Pháp Lữ-Quán) (1923)

172-174, rue d'Espagne.-- Saigon

ĐỒNG BANG!

Hả đến nhà hàng ĐÔNG-PHÁP LỬ-QUÁN, là nơi bán cơm Annam mùi vị cho qúi ông và các ngài ăn cơm tháng dùng, mời mở rộng thêm, trước uống rượu sau nghe tài-tử đờn-ca theo kiểu kiêm-thời; đã mua vui mà lại giúp đồng-bang vững bước trong trường Thương-mãi. Nên đến đó dùng thữ cho biết, ông nào muốn tiện hảy ăn cơm tháng tại đó, mỗi tháng là 14$00.

Mỗi bữa đều đỗi món ăn theo các nhà hàng Langsa. -- Nấu-nướng đã khéo mà lại tinh-khiết.

nguồn: Công luận báo (23 novembre 1923), tr. 2.


Có phải chưa có ai nghiên cứu về lịch sử của nhà hàng nước Việt?  Đáng chú ý là khách sạn đề nghị ăn cơm tháng.  Nghĩa là các "quí ông" doanh nhân làm việc gần Rue d'Espagne, tức đường Lê Thánh Tôn đến ăn mỗi ngày.

Mà khách không chỉ đến ăn.  Khách sạn này muốn tạo không khí thuận lợi cho công việc kinh doanh.  Các quí ông uống rượu rồi được giải trí.  Họ được nghe "tài tử đờn ca theo kiểu kiêm thời."  Tài tử không có nghĩa là nghiệp dư - không được hưởng gì thì các nghệ sĩ chơi đàn không đến chơi.  Chơi nhạc nào?  Chắc là nhạc tài tử chứ?  Không biết có cô nào đến hát cùng?  Đây là nhạc "kiểu kiêm thời" nghĩa là nhạc hiện đại nhất ở xứ này.

Như ngày hôm nay uống rượu + nghe nhạc = giúp cho "vững bước trong trường Thương-mãi."

19 tháng 7, 2017

Cao bồi Việt Nam (1953)


Khoảng 11 giờ đêm 26-6, 1 phần vì tiết trời quá nóng, một phần vì cãi nhau, cậu Phạm văn Tạ, 14 tuổi, ở 16 ngõ Mai-hương Bạch-mai, đã dùng quả đấm Mỹ đánh vào mặt cậu Dương-văn-Kỳ, 15 tuổi, ở ngõ Thọ-lão, bị thương ở mặt. Cậu Kỳ đi nhà thương, cậu Tạ tạm vào nhà giam.


nguồn: Tia Sáng 28 tháng 6 1953


Tôi không biết chữ cao bồi được du nhập từ vào tiếng Việt từ bao giờ.  Hai cao bồi trong bài báo này là lứa tuổi teen thế 2x.  Trước khi có ảnh hưởng của các phim Mỹ (với các quả đấm Mỹ) chắc Việt Nam chưa biết tên hiện tượng cao bồi.

13 tháng 7, 2017

Paramount Dancing (1951)

Những biểu diễn và nhẩy múa chưa từng có ở Hanoi

Một đoàn ca vũ Hồng-Kông ghé qua Hanoi sẽ hiến các bạn nhiều điệu nẩy múa rất ngoạn mục tại tiệm nhảy

PARAMOUNT
DANCING

No. 9 Đồng-Khánh, vào hai tối Thứ Bẩy 17 và Chủ Nhật 18 Février 1951
Xin các bạn nhớ gữ ghế trước

nguồn: Tia Sáng 18 tháng 2 1951, tr. 2


Sau năm 1954 phố Đồng Khánh đổi tên thành Hàng Bài.  Paramount Dancing là một trong những vũ trường chính Hà Nội.

8 tháng 7, 2017

họ đàn họ hát, họ đánh bài “đô-mi-nô”, v.v… (1975)

Miền Nam đã hoàn toàn được giải phóng.  Chế độ cũ đã bị xóa bỏ.  Cách mạng, như một luồng gió mát thổi vào cuộc sống tối tăm nghẹt thở của người dân Sài Gòn …

Nhưng tàn tích của lối sống phi lao động, phi sản xuất, ăn bám, lối sống vội vàng, chụp giựt, đồi trụy … vẫn chưa dễ một sớm một chiều quét sạch được …

Một trong những tàn tích đó là những quán “cà phê ôm, bia ôm” mấy lúc gần đây nhan nhản mọc ra, choán nhiều vĩa hè thành phố. …

Từ sau ngày giải phóng, các vỉa hè đường phố Sài Gòn bị tràn ngập bởi vô số quán lều và những thứ hàng hóa bày bán ngổn ngang làm nghẽn lối lưu thông ở một vào đoạn đường, như khu chợ trời vùng Chợ Cũ Sài Gòn, vùng Ngã Bả Chợ Lớn, v.v… Người Sài Gòn gọi đó là một hiện tượng xô bồ… xô bồ gần như cùng khắp.

Trong cái xô bồ hỗn tạp này, người ta thấy có rất đông đảo quán “bia ôm” xuất hiện nhanh như nấm gặp mưa trên các vỉa hè đường Gia Long, Trần Quý Cáp, Phan Đình Phùng, Pasteur, Công Lý, Duy Tân, Tự Do, v.v…

Đối với loại quán “dã chiến” này, người ta thấy có ba loại: một số rất ít của anh chị sinh viên, còn thì đại đa số đều là những tay “chuyên môn” tức của các cô gái bán “ba” và gái “nhảy.”

Ban này, dạo qua khu vực quán lều “bia ôm” này, người ta thấy lòe loẹt đủ màu sắc của những chiếc dù nhà binh Mỹ, của các loại hoa híp-py dán lên tường, lên bàn ghế, quầy hàng, của những cái mẹt sơn phết loang lỗ về tên quán như: Cõi Tạm, Nhớ Quên, Uyên Ương, Lim Dim, Ru, Mộng, Chạy v.v… đong đưa trước gió.  Những cái tên làm cho thanh niên, thiếu niên rã rượi chán đời (?) xa lánh, tách rời cuộc sống hiện thực.

Để cho quán có vẻ nên thơ mộng mị, họ thi nhau hát những bản nhạc đồi trụy, lai căng của chế độ cũ, họ treo lủng lẳng những cây đàn ghi-ta trên tường, họ đàn họ hát, họ đánh bài “đô-mi-nô”, v.v… và họ chúi mũi vào những cuốn tiểu thuyết dâm ô, đồi trụy …

Lúc đêm về, khu vực này lại càng mờ ảo hơn với vô số chiếc đèn lồng lấp lánh, trông vào như một thư “bến Tầm Dương.” Dưới ánh sáng thiêu thân này, chủ và khách thì thầm tâm sự, mặc cả…

Chủ quán lại còn là một số người mang danh nghệ sĩ, là văn sĩ, là trí thức, tự chọn vị trí đứng bên lề “nhìn thế sự.”  Họ mở quán để làm nơi tập họp những bè bạn cùng “quan điểm.” Chính những nơi này, những “chính trị gia xa lông” ấy đã turng những luận điệu bêu riếu, xuyên tạc chính quyền cách mạng.

Chủ là thế.  Còn khách của “cà phê đô” là hạng thế nào? Khách ở đây là một số thanh niên, thiếu niên trước kia sống cuộc đời “hiện sinh” lêu lồng chơi bời, bỏ phí tuổi xanh trong các cuộc vui chơi phủ phiếm sa đọa.  Nhìn lướt qua đám khách này, ta nhớ ngay đến những cô cậu “nhạc trẻ sở thú” đời Mỹ ngụy, tóc tai, ăn mặc chẳng còn ra người hay ngợm, gái hay trai…



Đúng như điều mong muốn của đa số phụ huynh sinh viên, học sinh và bà con lương thiện, chính quyền cách mạng đã phát động chiến dịch “trật tự an ninh, làm sạch thành phố” từ ngày 15-8-1975.


nguồn: Hà Dương Ngân "Cà phê ôm," Giải phóng (bộ mới) 24 tháng 8 1975, tr. 4.


Như thế đấy:
Để cho quán có vẻ nên thơ mộng mị, họ thi nhau hát những bản nhạc đồi trụy, lai căng của chế độ cũ, họ treo lủng lẳng những cây đàn ghi-ta trên tường, họ đàn họ hát, họ đánh bài “đô-mi-nô”, v.v… và họ chúi mũi vào những cuốn tiểu thuyết dâm ô, đồi trụy …
Làm sao mà không hay?  Đồi trụy chỉ có nghĩa là đề cập đến cặp tình nhân.  Lai căng có nghĩa là có tiếng xập xình của nhịp điệu Cuba xã hội chủ nghĩa.

28 tháng 6, 2017

"Quên cách yêu" (Forgetten How To Love) - Khánh Đơn (2013?)

Từ bao lâu không thấy nhớ em đã không nói yêu thương một ai
For so long I have not missed you, I have not spoken of love to anyone
Sợ câu chia tay hay nước mắt rơi đêm đêm đầm đìa trên gối
Fearing words of parting or falling tears that fall nightly moist upon a pillow
Từ khi anh bước ra đi em không muốn nhớ điều gì
Ever since you left I don't want to remember anything
Mà vết thương trong em vẫn đau đấy thôi
And the wounds inside still hurt, that's all

Để quên anh em đã cố quên những năm tháng bên anh buồn vui
To forget you, I've tried to forget the months and years with you, happy and sad
Nụ hôn trên môi hay cái nắm tay bên nhau ngọt ngào khi ấy
A kiss on the lips or holding hands sweetly back then
Mà em quên trái tim em vẫn còn cần lắm yêu thương
And I've forgotten that my heart still needs a lot of love
Nhưng vì anh từ lâu tình yêu với em thật bình thường
But because of you, loving for me is just so so

Từ lúc anh đi vội vàng em bàng hoàng em giật mình em hoang mang
Since you left so quickly, I was just stunned, was startled, was confused
Là lỗi do em hay là do anh đã đổi thay âm thầm
Was the fault with me or with you and your secret changes
Em càng níu tay anh thì anh lại càng buông tay
The more I clung closely the more you let go
Để cho em chơi vơi giữa đời quá đắng cay
Leaving me hanging in a life too miserable

Từ đó em không còn cười em lạnh lùng em chẳng buồn em không vui
Since then I no longer smile, I'm cold, not happy, not sad
Học cách quên anh theo thời gian trôi cũng đã quên anh rồi
Learned how to forget you with the passing of time I've forgotten you
Nhưng rồi trái tim em giờ đây chẳng thể yêu anh
But now my heart couldn't love you
Quên được anh em cũng quên cách để em yêu một người
Able to forget you I also have forgotten how I could love someone


Nói về kinh tế thì chắc bài ca "Quên cách yêu" là một trong những bài ca thành công nhất của thế kỷ 21 đến bây giờ.  Trong bài của Nguyên Minh, "Nhạc Việt 2014 ẩn dưới những con số," (Thể Thao & Văn Hoa 2 tháng 1 2015) có danh sách các nhạc sĩ Việt được hưởng tiền tác quyền nhiều nhất.

Đứng thứ hai trong danh sách là nhạc sĩ Khánh Đơn. Năm ngoái, Khánh Đơn là nhạc sĩ nhận tiền tác quyền cao nhất cho ca khúc Quên cách yêu (164 triệu) ...
Một bài ca được khán giả đón nghe nhiều như vậy phải phản ánh một thực tế nào đó của một thành phần xã hội Việt Nam.  Tôi được biết đến nhạc sĩ Nguyễn Khánh Đơn khi nghe bài ca "Mặc kệ người ta nói" trước đây hơn 10 năm.  Đó là một trong những bài ca bị xếp vào loại "nhạc gây sốc" mà tôi từng tìm hiểu đến.

Nhạc của Khánh Đơn được phục vụ nhu cầu nghe của người trẻ - chắc từ tuổi 10 đến tuổi 18.  Tôi đoán như vậy.  Và các bài ca kiểu này (có hằng trăm được sản xuất mỗi năm) đều nói đến những khó khăn trong tình yêu.  Thông điệp của "Quên cách yêu" là vì "anh bước ra đi" em không thể nào hạnh phúc nữa.  Lạnh mành hay không, thông điệp này hợp với tâm trạng của nhiều người của thế hệ này.  Thực ra đây là một thông điệp rất bình thường trong nhạc thị trường bốn phương và muôn thuở.


Cái MV / music video hiện nay là yếu tố then chốt để một bài ca được thành phổ biến. Xem phim này thì mới biết rằng chàng trai ấy "bước ra đi" trước một xe tải và bị đập chết luôn.

Cảnh phim video này rất êm đềm và thơ mộng, như vậy chắc không phản ánh thực tế của ai cả. Nhưng ký ức lắm lần được thơ mộng hơn thực tế.  Chỉ có hai người, không có đám đông. Hai người ăn mặc đẹp như vậy trông khá giàu có, nhưng đi lại bằng xe buýt công cộng và xe đạp. Có phải video này xây nên một vũ trụ theo ước vọng của khán giả?

Có vài điều lạ nữa.  Hình như video này được quay ở Trung Quốc - xem chữ trên xe búyt ở dưới.

"Quên cách yêu" cũng được phát hành bằng tiếng Trung Quốc với tên "忘了爱" (Vong liễu ái).  Tôi không được bài ca này được khán giả Trung Quốc đón nghe nhiều không?

Một điều lạ nữa là cặp tình nhân trông như sinh đôi - cải hai trông androgynous (có tính nét vừa nam vừa nữ), cả hai nhuộm tóc như nhau, tóc hơi ngắn của một cô gái, hơi dài cho một chàng trai.

25 tháng 6, 2017

Địa ngục trần gian - trong triển lãm cải cách ruộng đất - Tượng của Song-Văn và Văn-Hòe (1955)











Tượng của Song-Văn và Văn Hòe
từ trên xuống dưới từ trai sang phải
-- Điạ chủ Bang (xã Xuân Hòa Vĩnh Phúc) hiếp chị Hiệp có mang rồi đá chị trụy thai (2 ngày sau chị chết). Nó còn đá chết 1 em bé và 30 nông dân khác.
-- Địa chủ Nguyễn Văn Điều (xã Quỳnh Thanh - Nghệ An) dùng gậy dâm mù mắt chị Sách, vì chị ốm không làm được.
-- Địa chủ Vũ Văn Tá (xã Hùng Sơn -- Thanh Hóa) dùng dinh hai dâm chết 57 người, đánh chết và bị thương 500 người.
-- Địa chủ Trạch (xã An-Trạch -- Quảng Bình) đã tập trung hàng trăm người cho tay sai báo, giết 136. Anh Đĩnh du kích, bị nó bắt, lấy kiếm chém làm nhiều khúc.
-- Địa chủ Bách (xã An Trạch -- Quảng Bình) quỵt tiền công ở 12 năm của anh Liên vu cho ăn cắp bắt anh trèo lên thang ôm bó nứa, đạp đổ thanh cho nứa cắt nát người.
-- Địa chủ Lối và tay sai (xã Sơn Động -- Vĩnh Phúc) dùng dao giết anh Quyền du kích.
-- Địa chủ Tuân (xã Quỳnh Tái -- Nghệ An) vu cho ông Liên ăn cắp ván, treo ngược ông lên, nung đỏ lưỡi cày áp vào bụng. Khi thả ra ông đi được 2 bước rồi chết.
-- Địa chủ An (xã Minh Thành -- Nghệ An) tro8 em Thưởng cho vào cối giã, vì em không làm vừa ý nó.
-- Địa chủ Bồn (xã Phú Lâm -- Thanh Hóa) làm lý trưởng đã bắt 3 chiến sĩ cách mạng, dùng móc sắt vào mồm treo lê sà nhà tra tấn.


nguồn: Văn Nghệ #91 20 tháng 10 1955, tr. 1.

Scars of Independence

Tôi vừa đọc xong quyển Scars of Indepedence: America's Violent Birth [Vết sẹo của độc lập: Sự ra đời bạo lực của nước Mỹ] của Holger Hoock (New York: Crown, 2017).  Giáo sư Hoock là một nhà sử gốc Đức, như vậy ông được nhìn lịch sử Mỹ từ bên ngoài.

Đối với tôi, đây là lần đầu tiên tôi thấy một nhà sử coi chiến tranh cách mạng Mỹ như một cuộc nội chiến.  Lúc bấy sống ở Mỹ có hai phe chống lại nhau là phe patriots [ái quốc] và phe loyalists [trung thành - nghĩa là trung thành với đề quốc Anh].  Phe patriot đồng hơn phe loyalist, nhưng cả hai đều là lực lượng đáng kể.

Cuộc chiến tranh này cũng có sự tham gia của nước khác.  Tất nhiên nhóm loyalist là đồng minh của nước Anh và bên ấy cũng được đấu tranh chung với lính thuê của vùng Đức quốc và người da đỏ của bộ lạc Iroquois.  Nhóm patriot được sự bảo trợ của đề quốc Pháp.  Cuộc chiến này phụ thuộc vào một chiến tranh toàn cầu có sự tham gia của nước Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Hoa Lan, Ấn Độ và Nam Dương.

Trong sách của ông Hoock điều nổi bật nhất đối với tôi là hai phe chung một dân tộc, chung một giòng máu đánh nhau một cách khốc liệt - họ giết nhau, tra tấn nhau, chiếm tài sản của nhau một cách ác liệt quá.

Ở nhà trường và trong trí nhớ chung của dân Mỹ, chúng tôi chỉ nhớ đến tính cao thượng của các cha thành lập nước Mỹ [founding fathers].  Ý chí tìm đến tự do và độc lập của các vị ấy cũng rất đáng quý.  Ở nhà trường và sách sử cuộc chiến tranh này là một cuộc cách mạng, một một chiến để giành độc lập và chống một đề quốc. Nhưng ở đằng sau có người Mỹ không chung một lý tưởng đánh và giết nhau một cách khinh khủng.

24 tháng 6, 2017

Một chỗ trên ô tô buýt (A Place On The Bus) - Thanh Tâm Tuyền (1964)

Tặng Nguyễn
Dedicated to Nguyễn

Buổi chiều vào chật khoang xe. Ðèn thắp lên. 
Evening crowding into its hold. The lights turn on
Tiếng máy nổ bỗng thành tiếng cười dài 
The roar of the engine becomes a long laugh
Mưa xuống bên ngoài, ngoài cửa sổ. Những bàn tay níu lấy vòng sắt lạnh 
Rain is falling outside, outside the window. Hands cling to cold iron hoops
Mỗi ngày chúng ta đứng bên nhau không quen nhau 
Every day we stand next to each other not knowing each other
Thân mật ngó lên mái tóc rối nền trời khuya 
Intimately peering over tousled hair in a midnight sky
Ngó vào mắt hoang xa dòng sông không bờ 
Peer into corrupted eyes, rivers without a bank
Sau một ngày làm việc em mơ về khói ấm khuôn mặt riêng 
After a day at work you dream of warm steam, an individual face
Tôi nghĩ về cuộc đời thầm thầm hàng ngày 
I think of a murky life every day
Trên những thành ô tô buýt người ta xô chạm vô tình 
Upon the bus-fortresses where people bump and push without intent
Tôi bám chặt cửa xe xin một chân đứng 
I stick fast to the door, ask for a place to stand
Nhớ đến chúng bạn: một người bên Xóm Cỏ một người ngoài Phú Thọ 
Think of us friends: one from Grass Hamlet, one out in Phú Thọ
Muốn gặp nhau mang cảm tình qua hai chặng đường len giữa đám ồn ào 
Wanting to meet to bring our sympathies past two stretches of road midst a noisy crowd
Chuyến xe buýt chạy trong buổi chiều. Trời mưa, mưa ngoài châu thành 
The bus runs through the evening. It rains, rains outside the city
Không tìm thấy bến không đỗ lại 
Seeing no dock, no place to pull over
Vai áo đã ướt đầy 
The shoulder of my shirt is completely soaked
Tóc em rét mướt 
Your hair is very cold
Một ngày mới bắt đầu với tờ báo phát hành sớm gói trên tay 
The day begins with a newspaper published early, wrapped up in your hand
Xe còn chạy mưa hoài dòng sông hoang mắt bỏ cố níu lấy cửa xe 
It keeps running, incessant rain, wild river, discarded eyes, still sticking fast to the door
Nhưng chúng ta không kiếm được một lời nào mà nói
But we can not find any words to say
 

Thanh Tâm Tuyền, Liên Đêm Mặt Trời Tìm Thấy (Sài Gòn: Sáng Tạo xuất bản, 1964)

21 tháng 6, 2017

phim Trận Phong Ba tại rạp Olympia (1950)

nguồn: Tia Sáng (30 tháng 8 1950), tr. 2.

Phim Les montagnards sont vốn có tên tiếng Anh là Swiss Miss (Cô Thụy Sĩ) của năm 1938.


Chung một chương trình cũng có phim Trận Phong Ba là một trong hai phim nói đầu tiên của Việt Nam đã được sản xuất 12 năm trước.  Chủ nhân rạp Olympia cho chiếu lại Trận Phong Ba "để các bạn có dịp so sánh sự tiến bộ, bắt đầu từ phim này, với những phim sắp có của người Việt Nam đóng."

Đây là một cách quảng cáo rất buồn cười.  Trong hồi ký Cát Bụi Chân Ai, Tô Hoài kể rằng phim Trận Phong Ba "tồi quá, không có người xem" mặc dù có nhà Nguyễn Tuân tham gia đóng vai phụ (Westminster, CA: Hồng Lĩnh, 1993, tr. 17).  Nhưng thực từ khi phim ấy được sản xuất đến năm 1950 thì chưa có phim nào của người Việt Nam được thực hiện.  Như vậy mục quảng cáo phải so sánh phim này với "những phim sắp có."

Một điều đặc biệt của phim Trận Phong Ba là nhạc sĩ Phạm Đăng Hinh đóng vai "nhạc sư." Ca khúc "Đám mây hàng" cũng được xuất hiện trong phim này với tên "Cám dỗ."  Tôi chưa lần được thấy một tấm ảnh của Phạm Đăng Hinh.  Năm 1950 thì phim Trận Phong Ba vẫn còn, nhưng hiện nay thì chắc cuốn phim ấy bị mất luôn.

18 tháng 6, 2017

2 Sim 2 Máy Yêu 2 Người (2 Sims 2 Phones In Love With 2) - Yuki Huy Nam (2014)


Một buổi sáng khi thức giấc anh nhìn quanh căn phòng
One morning on awaking I looking around the room
Chỉ có mỗi anh mà thôi
Only myself, that's it
Rồi bỗng đâu có tiếng phone reo lên từng hồi
Then suddenly the sound of a phone with each ring
Bàng hoàng trước chiếc phone của ai
Dumbfounded before somebody's phone
À thì chắc là chiếc phone em đánh rơi thôi mà
Ah, it must be your phone you misplaced, that's it
Thì thôi anh nghe máy thử xem
So, that's it I'll listen and see

A-lô, a-lô ???
Hello, hello?

Vậy là sao vậy là sao vậy là sao
So how's that, how's that, how's that

Một máy dành cho anh một máy cho người ta
One phone just for me and one for someone
Để rồi em yêu hai người sao
So you can love two people
Vì quá yêu em nên anh nào nghĩ đến
Because I loved you too much, how could I imagine
Sau lưng em đã dối lừa anh
That behind my back you deceived me
Một máy thì nhắn tin một máy thì nghe phone
One for taking messages the other to listen to the phone
Để rồi không ai phát hiện ra
So that nobody can discover
Thế gian nhiều đổi thay tình yêu là thế sao
This world has many changes, love is just like that
2 sim 2 máy yêu 2 người.
2 sims 2 phones and loving 2.

Giờ em đã cất bước đi thì thôi anh cũng cầu chúc cho em được bình yên
Now you've off to go, fine, I pray that you find peace
Thà là như thế hơn là bên cạnh anh mà em cứ dối lừa anh
It's better that way then being next to me when you deceive me

Tình yêu có những lúc khiến ta thật hạnh phúc rồi lại khiến ta thật khổ đau
Love has moments that make us really happy then make makes us really miserable
Khi mà anh biét em không còn yêu nữa tim đau chợt anh không đứng vững.
When I knew you didn't love me any more my heart hurt I no longer stand steadily


Tình yêu thế kỷ 21.  Có rất nhiều cách lừa người tình.  Đây là một cách rất hiện đại.  Đâu bài ca người hát rất ngây thơ, không thể tưởng rằng người tình đã giả dối.  Người hát vô tội này ngẫm nghĩ là tình yêu vừa "hạnh phúc" vừa "khổ đau."  Bị lừa thì đốt nhiên cảm thấy như không còn được "đứng vững."

Không biết dư luận muốn cho rằng bài ca này phản ánh một thế hệ thanh niên hiện vô cảm, vô đạo đức, nhưng bất cứ thế hệ có người như thế - chỉ có kỷ thuật đổi thay.


7 tháng 6, 2017

trích "Sắc nước hương trời Việt Nam" - Thanh Hậu (1975)

Chào mừng miền Nam đại thắng và kỷ niệm lần thứ 85 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bộ Thông tin—Văn hóa đã tổ chức một đợt biểu diễn nghệ thuật rầm rộ.  Tham gia đợt biểu diễn nào có:

— Đoàn chèo trung ương.
— Đoàn tuồng trung ương.
— Đoàn múa rối trung ương.
— Đoàn giao hưởng hợp xướng nhạc vũ kịch Việt Nam.
— Đoàn ca múa trung ương.
— Đoàn ca múa miền Nam.
— Đoàn ca múa thủ đô Hà Nội.
— Đoàn ca múa Hải Phòng.
— Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị.
— Đoàn ca múa Cục Chính trị Quân giải phóng.
— Đoàn ca múa Phòng không—Không quân.
— Đoàn kịch nói Hải Phòng.
— Đoàn cải lương Nam Bộ.
— Đoàn kịch nói Nam Bộ.


Tổng cộng 14 đoàn, trong đó có ba đoàn quân đội....


nguồn: Giải phóng (bộ mới) 24 tháng 7 1975, tr. 3.


Sau cuộc chiến thắng ngày 30 tháng 4 1975, hơn 1000 diễn viên ở miền Bắc được chuyển vào miền Nam là một cuộc xâm chiến văn hóa tiếp theo.

Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam biểu diễn tại thành phố Hồ Chí Minh.

-- Điệu múa xuống đường (ảnh trên)
-- Một tiết mục của tốp ca nữ (ảnh dưới)

ảnh: Khắc Điệp và Nguyễn Đăng

6 tháng 6, 2017

William H. Chan (1947)

tức Trần-văn-Hưng
Giáo sư Anh văn và Guitare Hawaienne
Đờn Guitare Hawaienne theo
phương pháp Hawaii và Mỹ
Anh ngữ theo phương pháp giáo khoa
Anh-Cát-Lợi
Ghi tên: 14, Henri d'Orléan -- Hanoi

Tia Sáng, Số 50, 5 Tháng Mười 1947

Hình như tên thật của William Chan là Trần Vạn Hưng.  Rue Henri d'Orléans hiện nay là phố Phùng Hưng.  William H. Chan từng dạy ghi ta Hạ Uy Di cho Đoàn Chuẩn, Huyền Linh và Phó Quốc Thăng.


30 tháng 5, 2017

un quatuor d'aveugles qui râclaient des guitars monocordes (1887)


Plus loin nous nous mélions au cercle d'auditeurs pressés autuor d'un quatuor d'aveugles qui râclaient des guitares monocordes, soufflaiens dans des flûtes ou plus simplement cognaient deux bambous l'un contre l'autre, tirant de ces instruments inoffensifs en apparence, une musique à faire hurler les chiens.

Hơn nữa chúng tôi giao thiệp với một vòng người nghe xum quanh một tứ tấu người mù nạo một cây đàn đơn huyền, thổi một cây sáo hoặc đơn giản là đập hai cây tre với nhau, kéo những nhạc cụ theo bề ngoài có vẽ vô hại, nhưng chơi loại âm nhạc nghe như con chó hú.

nguồn: "Croquis tonkinois: Thi-Hai," L'Avenir du Tonkin (26 novembre 1887), 4.


Nhà báo người Pháp này đi tham quan ở khu Nam Định nghe một nhóm hát xẩm.  Năm 1887 người Pháp chưa biết thưởng thức nhạc Việt.  Nhưng thực ra người Việt 130 năm sau chắc cũng phản ứng như thế.

26 tháng 5, 2017

Khuê các diễn kịch (1927)


Một dạo đi đến đâu cũng nghe thấy bình phẩm về khuê các diễn kịch, chuyện ấy hình như mới nguội đi được độ mươi hôm nay thì lại nghe thấy thiên hạ nhao nhao đồn vang về mấy thứ thuốc của Hiệu chính Từ Ngọc Liên 46 rue Principale à Dapcau và chi điếm Từ Ngọc Liên 74 rue Tiêntsin à Hanoi.

nguồn: Hà Thành Ngọ Báo (26 août 1927), tr. 2.

Chuyện các phụ nữ "khuê các" diễn kịch gây dư luận Hà Nội năm 1927.  Một tiệm lợi dụng sự việc này để quảng cáo sản phẩm của mình.

15 tháng 5, 2017

Không quan tâm (Not Interested) - Dương Khắc Linh + Hoàng Huy Long (2016?)

Chẳng muốn biết đến điều gì
Don't want to think about anything
Tôi không quan tâm để ý
I'm not interested, don't pay any mind
Tránh lãng phí chút thời gian, ôm muộn phiền vào lòng
Avoid wasting any time, hold the sorrow in my heart
Cứ nói tiếp, nói tiếp đi
Just keep talking, talk some more
Cho mình là người có lý
Saying you're the one who's right
Không quan tâm ai buồn vui, thế sao
With no interest in who is sad or happy, what's up?

Có ai nhìn thấy, từ trong tâm hồn
Does anyone see, from inside my soul
Những hao gầy đã hằn sâu
The wear and tear has left deep traces

Giờ thì tôi chẳng quan tâm ai nói gì
Right now I'm not interested in what anyone says
Chẳng quan tâm ai nghĩ gì
Not interested in what anyone thinks
Who cares?
Ai để ý?
Who minds?
Ai thấy phiền?
Niềm vui chỉ đến khi tôi là chính mình
Happiness will only come when I am myself
Hãy cho tôi chút yên bình
Give me a little peace
Who cares?
Ai để ý?
Who minds?
Ai thấy phiền?

Nếu muốn nói điều gì cứ nói, nói, nói, hãy nói đi
If you want to say something, then say it, say it, just say it
Nếu muốn trách điều gì cứ trách, trách, trách, hãy trách đi
If you want to blame something, then blame, blame, just blame

I don't mind
Tôi không thấy phiền

Vì tôi không nghĩ thêm gì
Because I'm not thinking of anything more
Nhiều điều thật vô lí
Many pointless things
Chỉ muốn sống mãi là tôi
Just want to live always as myself
Không ưu tư phiền muộn
Without sorrow and care
Và tôi sẽ không buồn
And I won't be sad
Vì những lời ghen tuông
Because of jealous words
Xem như tôi chẳng nghe, chẳng thấy
See it's like I don't hear or see
Có ai nhìn thấy, từ trong tâm hồn
Does anyone see, from inside my soul
Những hao gầy đã hằn sâu
The wear and tear has left deep traces



 Minh Như ca "Không quan tâm" trong chương trình X-Factor tháng 7 2016

Có những người muốn làm chủ người yêu của mình, muốn bắt người tình làm theo ý mình. Vì ghen tị, người đó áp buộc người yêu của mình phải xa lánh bạn bè, gia đình và cả quá khứ mình.  Người yêu đó nhiều lần chưa tự tin hay chưa biết tự tôn trọng mình sẽ chấp nhận điều đó để giữ một cuộc tình mặc dù mặc cuộc tình ấy không được lành mạnh. Nhưng dần dần người yêu đó tự nhận rằng mình không còn được sống như chính mình.

Bài hát "Không quan tâm" mô tả một người định thoát khỏi tình trạng như tình trạng đó.  Người đã từng chỉ huy mình và "Cho mình là người có lý / Không quan tâm ai buồn vui, thế sao."  Người đó sử dụng đến trí thông minh và sự lý lẽ để chỉ huy người khác.  Song dù xây lên một khối lý lẽ để bênh vực quan niệm và ý muốn của mình, nhưng mỗi trái tim có lý riêng ở trong.  Và có những lúc mình phải "tắt" khối lý lẽ đó - cứ nói, cứ trách nhưng không nghe nữa - để tự bảo về mình.

Một bài ca như "Không quan tâm" chứng nhận rằng tình yêu không phải một cuộc chơi và có những lần mình phải chống đối người tình để bảo mình để "sống mãi là tôi."  Tôi nghĩ rằng thông điệp của bài ca này có giá trị cao.

Nhưng mới đây tôi được đọc một bài "Nhạc “rác”, vô nghĩa đang ngấm ngầm “gây hại” người nghe" của Hà Tùng Long (chứ phải là Bà Tùng Long) viết trên trang web Dân Trí (5 tháng 5 2017).  Sự nghiệp nghiên cứu nhạc Việt của tôi đã dạy tôi một điều - khi nào có nguồn thông tin ở Việt đánh một thể loại nhạc hay một tác phẩm nào đó chắc đây mới là sự kiện nghệ thuật đáng kể và đáng chủ ý đến. Như vậy tôi phải cám ơn bài báo này.

Trong bài ấy có đoạn này:
Tùng Dương cho rằng, thông điệp mà bài hát đưa ra không những không có giá trị gì, lại còn rất nguy hiểm cho giới trẻ. “Tôi cảm thấy bị xúc phạm khi nghe bài hát này, một tuyên ngôn của giới trẻ như vậy tôi không thể chấp nhận được”

Thực tế, sau đó đã có rất nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc, giới nhạc sỹ và ca sỹ lên tiếng ủng hộ quan điểm của Tùng Dương bởi họ thấy những bài hát như thế này quả là đang “đầu độc” trình cảm thụ âm nhạc của giới trẻ.
Điệp khúc của các bài viết kiểu này là trách giới trẻ. Giới trẻ càng ngày càng tệ. Thế 8x đã ghê gớm, nhưng thế hệ 9x và 0x thì ghê gớm hơn. Nhạc mì ăn liền dành chỗ cho nhạc gây sốc hiện nay dành chỗ cho nhạc rác.  Các cuộc tranh luận có ích cho các nguồn thông tin trong việc kiếm sống.

Trong bài viết họ phỏng vấn ngừơi cho rằng ca khúc "Không quan tâm" "không có giá trị gì."  Bị "đầu độc" như thế nào hỡi, các nhà nghiên cứu và nhạc sỹ hỡi? Cái đó là quan niệm nhạc vàng (chỉ có thay "nọc độc" với "đầu độc"). Tôi chỉ trách bài hát này về một điều là tại sao phải xen những lời tiếng Anh vào?  Chắc viết như thế hợp gu của thế hệ trẻ hiện nay.