19 tháng 7, 2017

Cao bồi Việt Nam (1953)


Khoảng 11 giờ đêm 26-6, 1 phần vì tiết trời quá nóng, một phần vì cãi nhau, cậu Phạm văn Tạ, 14 tuổi, ở 16 ngõ Mai-hương Bạch-mai, đã dùng quả đấm Mỹ đánh vào mặt cậu Dương-văn-Kỳ, 15 tuổi, ở ngõ Thọ-lão, bị thương ở mặt. Cậu Kỳ đi nhà thương, cậu Tạ tạm vào nhà giam.


nguồn: Tia Sáng 28 tháng 6 1953


Tôi không biết chữ cao bồi được du nhập từ vào tiếng Việt từ bao giờ.  Hai cao bồi trong bài báo này là lứa tuổi teen thế 2x.  Trước khi có ảnh hưởng của các phim Mỹ (với các quả đấm Mỹ) chắc Việt Nam chưa biết tên hiện tượng cao bồi.

13 tháng 7, 2017

Paramount Dancing (1951)

Những biểu diễn và nhẩy múa chưa từng có ở Hanoi

Một đoàn ca vũ Hồng-Kông ghé qua Hanoi sẽ hiến các bạn nhiều điệu nẩy múa rất ngoạn mục tại tiệm nhảy

PARAMOUNT
DANCING

No. 9 Đồng-Khánh, vào hai tối Thứ Bẩy 17 và Chủ Nhật 18 Février 1951
Xin các bạn nhớ gữ ghế trước

nguồn: Tia Sáng 18 tháng 2 1951, tr. 2


Sau năm 1954 phố Đồng Khánh đổi tên thành Hàng Bài.  Paramount Dancing là một trong những vũ trường chính Hà Nội.

8 tháng 7, 2017

họ đàn họ hát, họ đánh bài “đô-mi-nô”, v.v… (1975)

Miền Nam đã hoàn toàn được giải phóng.  Chế độ cũ đã bị xóa bỏ.  Cách mạng, như một luồng gió mát thổi vào cuộc sống tối tăm nghẹt thở của người dân Sài Gòn …

Nhưng tàn tích của lối sống phi lao động, phi sản xuất, ăn bám, lối sống vội vàng, chụp giựt, đồi trụy … vẫn chưa dễ một sớm một chiều quét sạch được …

Một trong những tàn tích đó là những quán “cà phê ôm, bia ôm” mấy lúc gần đây nhan nhản mọc ra, choán nhiều vĩa hè thành phố. …

Từ sau ngày giải phóng, các vỉa hè đường phố Sài Gòn bị tràn ngập bởi vô số quán lều và những thứ hàng hóa bày bán ngổn ngang làm nghẽn lối lưu thông ở một vào đoạn đường, như khu chợ trời vùng Chợ Cũ Sài Gòn, vùng Ngã Bả Chợ Lớn, v.v… Người Sài Gòn gọi đó là một hiện tượng xô bồ… xô bồ gần như cùng khắp.

Trong cái xô bồ hỗn tạp này, người ta thấy có rất đông đảo quán “bia ôm” xuất hiện nhanh như nấm gặp mưa trên các vỉa hè đường Gia Long, Trần Quý Cáp, Phan Đình Phùng, Pasteur, Công Lý, Duy Tân, Tự Do, v.v…

Đối với loại quán “dã chiến” này, người ta thấy có ba loại: một số rất ít của anh chị sinh viên, còn thì đại đa số đều là những tay “chuyên môn” tức của các cô gái bán “ba” và gái “nhảy.”

Ban này, dạo qua khu vực quán lều “bia ôm” này, người ta thấy lòe loẹt đủ màu sắc của những chiếc dù nhà binh Mỹ, của các loại hoa híp-py dán lên tường, lên bàn ghế, quầy hàng, của những cái mẹt sơn phết loang lỗ về tên quán như: Cõi Tạm, Nhớ Quên, Uyên Ương, Lim Dim, Ru, Mộng, Chạy v.v… đong đưa trước gió.  Những cái tên làm cho thanh niên, thiếu niên rã rượi chán đời (?) xa lánh, tách rời cuộc sống hiện thực.

Để cho quán có vẻ nên thơ mộng mị, họ thi nhau hát những bản nhạc đồi trụy, lai căng của chế độ cũ, họ treo lủng lẳng những cây đàn ghi-ta trên tường, họ đàn họ hát, họ đánh bài “đô-mi-nô”, v.v… và họ chúi mũi vào những cuốn tiểu thuyết dâm ô, đồi trụy …

Lúc đêm về, khu vực này lại càng mờ ảo hơn với vô số chiếc đèn lồng lấp lánh, trông vào như một thư “bến Tầm Dương.” Dưới ánh sáng thiêu thân này, chủ và khách thì thầm tâm sự, mặc cả…

Chủ quán lại còn là một số người mang danh nghệ sĩ, là văn sĩ, là trí thức, tự chọn vị trí đứng bên lề “nhìn thế sự.”  Họ mở quán để làm nơi tập họp những bè bạn cùng “quan điểm.” Chính những nơi này, những “chính trị gia xa lông” ấy đã turng những luận điệu bêu riếu, xuyên tạc chính quyền cách mạng.

Chủ là thế.  Còn khách của “cà phê đô” là hạng thế nào? Khách ở đây là một số thanh niên, thiếu niên trước kia sống cuộc đời “hiện sinh” lêu lồng chơi bời, bỏ phí tuổi xanh trong các cuộc vui chơi phủ phiếm sa đọa.  Nhìn lướt qua đám khách này, ta nhớ ngay đến những cô cậu “nhạc trẻ sở thú” đời Mỹ ngụy, tóc tai, ăn mặc chẳng còn ra người hay ngợm, gái hay trai…



Đúng như điều mong muốn của đa số phụ huynh sinh viên, học sinh và bà con lương thiện, chính quyền cách mạng đã phát động chiến dịch “trật tự an ninh, làm sạch thành phố” từ ngày 15-8-1975.


nguồn: Hà Dương Ngân "Cà phê ôm," Giải phóng (bộ mới) 24 tháng 8 1975, tr. 4.


Như thế đấy:
Để cho quán có vẻ nên thơ mộng mị, họ thi nhau hát những bản nhạc đồi trụy, lai căng của chế độ cũ, họ treo lủng lẳng những cây đàn ghi-ta trên tường, họ đàn họ hát, họ đánh bài “đô-mi-nô”, v.v… và họ chúi mũi vào những cuốn tiểu thuyết dâm ô, đồi trụy …
Làm sao mà không hay?  Đồi trụy chỉ có nghĩa là đề cập đến cặp tình nhân.  Lai căng có nghĩa là có tiếng xập xình của nhịp điệu Cuba xã hội chủ nghĩa.

28 tháng 6, 2017

"Quên cách yêu" (Forgetten How To Love) - Khánh Đơn (2013?)

Từ bao lâu không thấy nhớ em đã không nói yêu thương một ai
For so long I have not missed you, I have not spoken of love to anyone
Sợ câu chia tay hay nước mắt rơi đêm đêm đầm đìa trên gối
Fearing words of parting or falling tears that fall nightly moist upon a pillow
Từ khi anh bước ra đi em không muốn nhớ điều gì
Ever since you left I don't want to remember anything
Mà vết thương trong em vẫn đau đấy thôi
And the wounds inside still hurt, that's all

Để quên anh em đã cố quên những năm tháng bên anh buồn vui
To forget you, I've tried to forget the months and years with you, happy and sad
Nụ hôn trên môi hay cái nắm tay bên nhau ngọt ngào khi ấy
A kiss on the lips or holding hands sweetly back then
Mà em quên trái tim em vẫn còn cần lắm yêu thương
And I've forgotten that my heart still needs a lot of love
Nhưng vì anh từ lâu tình yêu với em thật bình thường
But because of you, loving for me is just so so

Từ lúc anh đi vội vàng em bàng hoàng em giật mình em hoang mang
Since you left so quickly, I was just stunned, was startled, was confused
Là lỗi do em hay là do anh đã đổi thay âm thầm
Was the fault with me or with you and your secret changes
Em càng níu tay anh thì anh lại càng buông tay
The more I clung closely the more you let go
Để cho em chơi vơi giữa đời quá đắng cay
Leaving me hanging in a life too miserable

Từ đó em không còn cười em lạnh lùng em chẳng buồn em không vui
Since then I no longer smile, I'm cold, not happy, not sad
Học cách quên anh theo thời gian trôi cũng đã quên anh rồi
Learned how to forget you with the passing of time I've forgotten you
Nhưng rồi trái tim em giờ đây chẳng thể yêu anh
But now my heart couldn't love you
Quên được anh em cũng quên cách để em yêu một người
Able to forget you I also have forgotten how I could love someone


Nói về kinh tế thì chắc bài ca "Quên cách yêu" là một trong những bài ca thành công nhất của thế kỷ 21 đến bây giờ.  Trong bài của Nguyên Minh, "Nhạc Việt 2014 ẩn dưới những con số," (Thể Thao & Văn Hoa 2 tháng 1 2015) có danh sách các nhạc sĩ Việt được hưởng tiền tác quyền nhiều nhất.

Đứng thứ hai trong danh sách là nhạc sĩ Khánh Đơn. Năm ngoái, Khánh Đơn là nhạc sĩ nhận tiền tác quyền cao nhất cho ca khúc Quên cách yêu (164 triệu) ...
Một bài ca được khán giả đón nghe nhiều như vậy phải phản ánh một thực tế nào đó của một thành phần xã hội Việt Nam.  Tôi được biết đến nhạc sĩ Nguyễn Khánh Đơn khi nghe bài ca "Mặc kệ người ta nói" trước đây hơn 10 năm.  Đó là một trong những bài ca bị xếp vào loại "nhạc gây sốc" mà tôi từng tìm hiểu đến.

Nhạc của Khánh Đơn được phục vụ nhu cầu nghe của người trẻ - chắc từ tuổi 10 đến tuổi 18.  Tôi đoán như vậy.  Và các bài ca kiểu này (có hằng trăm được sản xuất mỗi năm) đều nói đến những khó khăn trong tình yêu.  Thông điệp của "Quên cách yêu" là vì "anh bước ra đi" em không thể nào hạnh phúc nữa.  Lạnh mành hay không, thông điệp này hợp với tâm trạng của nhiều người của thế hệ này.  Thực ra đây là một thông điệp rất bình thường trong nhạc thị trường bốn phương và muôn thuở.


Cái MV / music video hiện nay là yếu tố then chốt để một bài ca được thành phổ biến. Xem phim này thì mới biết rằng chàng trai ấy "bước ra đi" trước một xe tải và bị đập chết luôn.

Cảnh phim video này rất êm đềm và thơ mộng, như vậy chắc không phản ánh thực tế của ai cả. Nhưng ký ức lắm lần được thơ mộng hơn thực tế.  Chỉ có hai người, không có đám đông. Hai người ăn mặc đẹp như vậy trông khá giàu có, nhưng đi lại bằng xe buýt công cộng và xe đạp. Có phải video này xây nên một vũ trụ theo ước vọng của khán giả?

Có vài điều lạ nữa.  Hình như video này được quay ở Trung Quốc - xem chữ trên xe búyt ở dưới.

"Quên cách yêu" cũng được phát hành bằng tiếng Trung Quốc với tên "忘了爱" (Vong liễu ái).  Tôi không được bài ca này được khán giả Trung Quốc đón nghe nhiều không?

Một điều lạ nữa là cặp tình nhân trông như sinh đôi - cải hai trông androgynous (có tính nét vừa nam vừa nữ), cả hai nhuộm tóc như nhau, tóc hơi ngắn của một cô gái, hơi dài cho một chàng trai.

25 tháng 6, 2017

Địa ngục trần gian - trong triển lãm cải cách ruộng đất - Tượng của Song-Văn và Văn-Hòe (1955)











Tượng của Song-Văn và Văn Hòe
từ trên xuống dưới từ trai sang phải
-- Điạ chủ Bang (xã Xuân Hòa Vĩnh Phúc) hiếp chị Hiệp có mang rồi đá chị trụy thai (2 ngày sau chị chết). Nó còn đá chết 1 em bé và 30 nông dân khác.
-- Địa chủ Nguyễn Văn Điều (xã Quỳnh Thanh - Nghệ An) dùng gậy dâm mù mắt chị Sách, vì chị ốm không làm được.
-- Địa chủ Vũ Văn Tá (xã Hùng Sơn -- Thanh Hóa) dùng dinh hai dâm chết 57 người, đánh chết và bị thương 500 người.
-- Địa chủ Trạch (xã An-Trạch -- Quảng Bình) đã tập trung hàng trăm người cho tay sai báo, giết 136. Anh Đĩnh du kích, bị nó bắt, lấy kiếm chém làm nhiều khúc.
-- Địa chủ Bách (xã An Trạch -- Quảng Bình) quỵt tiền công ở 12 năm của anh Liên vu cho ăn cắp bắt anh trèo lên thang ôm bó nứa, đạp đổ thanh cho nứa cắt nát người.
-- Địa chủ Lối và tay sai (xã Sơn Động -- Vĩnh Phúc) dùng dao giết anh Quyền du kích.
-- Địa chủ Tuân (xã Quỳnh Tái -- Nghệ An) vu cho ông Liên ăn cắp ván, treo ngược ông lên, nung đỏ lưỡi cày áp vào bụng. Khi thả ra ông đi được 2 bước rồi chết.
-- Địa chủ An (xã Minh Thành -- Nghệ An) tro8 em Thưởng cho vào cối giã, vì em không làm vừa ý nó.
-- Địa chủ Bồn (xã Phú Lâm -- Thanh Hóa) làm lý trưởng đã bắt 3 chiến sĩ cách mạng, dùng móc sắt vào mồm treo lê sà nhà tra tấn.


nguồn: Văn Nghệ #91 20 tháng 10 1955, tr. 1.

Scars of Independence

Tôi vừa đọc xong quyển Scars of Indepedence: America's Violent Birth [Vết sẹo của độc lập: Sự ra đời bạo lực của nước Mỹ] của Holger Hoock (New York: Crown, 2017).  Giáo sư Hoock là một nhà sử gốc Đức, như vậy ông được nhìn lịch sử Mỹ từ bên ngoài.

Đối với tôi, đây là lần đầu tiên tôi thấy một nhà sử coi chiến tranh cách mạng Mỹ như một cuộc nội chiến.  Lúc bấy sống ở Mỹ có hai phe chống lại nhau là phe patriots [ái quốc] và phe loyalists [trung thành - nghĩa là trung thành với đề quốc Anh].  Phe patriot đồng hơn phe loyalist, nhưng cả hai đều là lực lượng đáng kể.

Cuộc chiến tranh này cũng có sự tham gia của nước khác.  Tất nhiên nhóm loyalist là đồng minh của nước Anh và bên ấy cũng được đấu tranh chung với lính thuê của vùng Đức quốc và người da đỏ của bộ lạc Iroquois.  Nhóm patriot được sự bảo trợ của đề quốc Pháp.  Cuộc chiến này phụ thuộc vào một chiến tranh toàn cầu có sự tham gia của nước Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Hoa Lan, Ấn Độ và Nam Dương.

Trong sách của ông Hoock điều nổi bật nhất đối với tôi là hai phe chung một dân tộc, chung một giòng máu đánh nhau một cách khốc liệt - họ giết nhau, tra tấn nhau, chiếm tài sản của nhau một cách ác liệt quá.

Ở nhà trường và trong trí nhớ chung của dân Mỹ, chúng tôi chỉ nhớ đến tính cao thượng của các cha thành lập nước Mỹ [founding fathers].  Ý chí tìm đến tự do và độc lập của các vị ấy cũng rất đáng quý.  Ở nhà trường và sách sử cuộc chiến tranh này là một cuộc cách mạng, một một chiến để giành độc lập và chống một đề quốc. Nhưng ở đằng sau có người Mỹ không chung một lý tưởng đánh và giết nhau một cách khinh khủng.

24 tháng 6, 2017

Một chỗ trên ô tô buýt (A Place On The Bus) - Thanh Tâm Tuyền (1964)

Tặng Nguyễn
Dedicated to Nguyễn

Buổi chiều vào chật khoang xe. Ðèn thắp lên. 
Evening crowding into its hold. The lights turn on
Tiếng máy nổ bỗng thành tiếng cười dài 
The roar of the engine becomes a long laugh
Mưa xuống bên ngoài, ngoài cửa sổ. Những bàn tay níu lấy vòng sắt lạnh 
Rain is falling outside, outside the window. Hands cling to cold iron hoops
Mỗi ngày chúng ta đứng bên nhau không quen nhau 
Every day we stand next to each other not knowing each other
Thân mật ngó lên mái tóc rối nền trời khuya 
Intimately peering over tousled hair in a midnight sky
Ngó vào mắt hoang xa dòng sông không bờ 
Peer into corrupted eyes, rivers without a bank
Sau một ngày làm việc em mơ về khói ấm khuôn mặt riêng 
After a day at work you dream of warm steam, an individual face
Tôi nghĩ về cuộc đời thầm thầm hàng ngày 
I think of a murky life every day
Trên những thành ô tô buýt người ta xô chạm vô tình 
Upon the bus-fortresses where people bump and push without intent
Tôi bám chặt cửa xe xin một chân đứng 
I stick fast to the door, ask for a place to stand
Nhớ đến chúng bạn: một người bên Xóm Cỏ một người ngoài Phú Thọ 
Think of us friends: one from Grass Hamlet, one out in Phú Thọ
Muốn gặp nhau mang cảm tình qua hai chặng đường len giữa đám ồn ào 
Wanting to meet to bring our sympathies past two stretches of road midst a noisy crowd
Chuyến xe buýt chạy trong buổi chiều. Trời mưa, mưa ngoài châu thành 
The bus runs through the evening. It rains, rains outside the city
Không tìm thấy bến không đỗ lại 
Seeing no dock, no place to pull over
Vai áo đã ướt đầy 
The shoulder of my shirt is completely soaked
Tóc em rét mướt 
Your hair is very cold
Một ngày mới bắt đầu với tờ báo phát hành sớm gói trên tay 
The day begins with a newspaper published early, wrapped up in your hand
Xe còn chạy mưa hoài dòng sông hoang mắt bỏ cố níu lấy cửa xe 
It keeps running, incessant rain, wild river, discarded eyes, still sticking fast to the door
Nhưng chúng ta không kiếm được một lời nào mà nói
But we can not find any words to say
 

Thanh Tâm Tuyền, Liên Đêm Mặt Trời Tìm Thấy (Sài Gòn: Sáng Tạo xuất bản, 1964)

21 tháng 6, 2017

phim Trận Phong Ba tại rạp Olympia (1950)

nguồn: Tia Sáng (30 tháng 8 1950), tr. 2.

Phim Les montagnards sont vốn có tên tiếng Anh là Swiss Miss (Cô Thụy Sĩ) của năm 1938.


Chung một chương trình cũng có phim Trận Phong Ba là một trong hai phim nói đầu tiên của Việt Nam đã được sản xuất 12 năm trước.  Chủ nhân rạp Olympia cho chiếu lại Trận Phong Ba "để các bạn có dịp so sánh sự tiến bộ, bắt đầu từ phim này, với những phim sắp có của người Việt Nam đóng."

Đây là một cách quảng cáo rất buồn cười.  Trong hồi ký Cát Bụi Chân Ai, Tô Hoài kể rằng phim Trận Phong Ba "tồi quá, không có người xem" mặc dù có nhà Nguyễn Tuân tham gia đóng vai phụ (Westminster, CA: Hồng Lĩnh, 1993, tr. 17).  Nhưng thực từ khi phim ấy được sản xuất đến năm 1950 thì chưa có phim nào của người Việt Nam được thực hiện.  Như vậy mục quảng cáo phải so sánh phim này với "những phim sắp có."

Một điều đặc biệt của phim Trận Phong Ba là nhạc sĩ Phạm Đăng Hinh đóng vai "nhạc sư." Ca khúc "Đám mây hàng" cũng được xuất hiện trong phim này với tên "Cám dỗ."  Tôi chưa lần được thấy một tấm ảnh của Phạm Đăng Hinh.  Năm 1950 thì phim Trận Phong Ba vẫn còn, nhưng hiện nay thì chắc cuốn phim ấy bị mất luôn.

18 tháng 6, 2017

2 Sim 2 Máy Yêu 2 Người (2 Sims 2 Phones In Love With 2) - Yuki Huy Nam (2014)


Một buổi sáng khi thức giấc anh nhìn quanh căn phòng
One morning on awaking I looking around the room
Chỉ có mỗi anh mà thôi
Only myself, that's it
Rồi bỗng đâu có tiếng phone reo lên từng hồi
Then suddenly the sound of a phone with each ring
Bàng hoàng trước chiếc phone của ai
Dumbfounded before somebody's phone
À thì chắc là chiếc phone em đánh rơi thôi mà
Ah, it must be your phone you misplaced, that's it
Thì thôi anh nghe máy thử xem
So, that's it I'll listen and see

A-lô, a-lô ???
Hello, hello?

Vậy là sao vậy là sao vậy là sao
So how's that, how's that, how's that

Một máy dành cho anh một máy cho người ta
One phone just for me and one for someone
Để rồi em yêu hai người sao
So you can love two people
Vì quá yêu em nên anh nào nghĩ đến
Because I loved you too much, how could I imagine
Sau lưng em đã dối lừa anh
That behind my back you deceived me
Một máy thì nhắn tin một máy thì nghe phone
One for taking messages the other to listen to the phone
Để rồi không ai phát hiện ra
So that nobody can discover
Thế gian nhiều đổi thay tình yêu là thế sao
This world has many changes, love is just like that
2 sim 2 máy yêu 2 người.
2 sims 2 phones and loving 2.

Giờ em đã cất bước đi thì thôi anh cũng cầu chúc cho em được bình yên
Now you've off to go, fine, I pray that you find peace
Thà là như thế hơn là bên cạnh anh mà em cứ dối lừa anh
It's better that way then being next to me when you deceive me

Tình yêu có những lúc khiến ta thật hạnh phúc rồi lại khiến ta thật khổ đau
Love has moments that make us really happy then make makes us really miserable
Khi mà anh biét em không còn yêu nữa tim đau chợt anh không đứng vững.
When I knew you didn't love me any more my heart hurt I no longer stand steadily


Tình yêu thế kỷ 21.  Có rất nhiều cách lừa người tình.  Đây là một cách rất hiện đại.  Đâu bài ca người hát rất ngây thơ, không thể tưởng rằng người tình đã giả dối.  Người hát vô tội này ngẫm nghĩ là tình yêu vừa "hạnh phúc" vừa "khổ đau."  Bị lừa thì đốt nhiên cảm thấy như không còn được "đứng vững."

Không biết dư luận muốn cho rằng bài ca này phản ánh một thế hệ thanh niên hiện vô cảm, vô đạo đức, nhưng bất cứ thế hệ có người như thế - chỉ có kỷ thuật đổi thay.


7 tháng 6, 2017

trích "Sắc nước hương trời Việt Nam" - Thanh Hậu (1975)

Chào mừng miền Nam đại thắng và kỷ niệm lần thứ 85 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bộ Thông tin—Văn hóa đã tổ chức một đợt biểu diễn nghệ thuật rầm rộ.  Tham gia đợt biểu diễn nào có:

— Đoàn chèo trung ương.
— Đoàn tuồng trung ương.
— Đoàn múa rối trung ương.
— Đoàn giao hưởng hợp xướng nhạc vũ kịch Việt Nam.
— Đoàn ca múa trung ương.
— Đoàn ca múa miền Nam.
— Đoàn ca múa thủ đô Hà Nội.
— Đoàn ca múa Hải Phòng.
— Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị.
— Đoàn ca múa Cục Chính trị Quân giải phóng.
— Đoàn ca múa Phòng không—Không quân.
— Đoàn kịch nói Hải Phòng.
— Đoàn cải lương Nam Bộ.
— Đoàn kịch nói Nam Bộ.


Tổng cộng 14 đoàn, trong đó có ba đoàn quân đội....


nguồn: Giải phóng (bộ mới) 24 tháng 7 1975, tr. 3.


Sau cuộc chiến thắng ngày 30 tháng 4 1975, hơn 1000 diễn viên ở miền Bắc được chuyển vào miền Nam là một cuộc xâm chiến văn hóa tiếp theo.

Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam biểu diễn tại thành phố Hồ Chí Minh.

-- Điệu múa xuống đường (ảnh trên)
-- Một tiết mục của tốp ca nữ (ảnh dưới)

ảnh: Khắc Điệp và Nguyễn Đăng

6 tháng 6, 2017

William H. Chan (1947)

tức Trần-văn-Hưng
Giáo sư Anh văn và Guitare Hawaienne
Đờn Guitare Hawaienne theo
phương pháp Hawaii và Mỹ
Anh ngữ theo phương pháp giáo khoa
Anh-Cát-Lợi
Ghi tên: 14, Henri d'Orléan -- Hanoi

Tia Sáng, Số 50, 5 Tháng Mười 1947

Hình như tên thật của William Chan là Trần Vạn Hưng.  Rue Henri d'Orléans hiện nay là phố Phùng Hưng.  William H. Chan từng dạy ghi ta Hạ Uy Di cho Đoàn Chuẩn, Huyền Linh và Phó Quốc Thăng.


30 tháng 5, 2017

un quatuor d'aveugles qui râclaient des guitars monocordes (1887)


Plus loin nous nous mélions au cercle d'auditeurs pressés autuor d'un quatuor d'aveugles qui râclaient des guitares monocordes, soufflaiens dans des flûtes ou plus simplement cognaient deux bambous l'un contre l'autre, tirant de ces instruments inoffensifs en apparence, une musique à faire hurler les chiens.

Hơn nữa chúng tôi giao thiệp với một vòng người nghe xum quanh một tứ tấu người mù nạo một cây đàn đơn huyền, thổi một cây sáo hoặc đơn giản là đập hai cây tre với nhau, kéo những nhạc cụ theo bề ngoài có vẽ vô hại, nhưng chơi loại âm nhạc nghe như con chó hú.

nguồn: "Croquis tonkinois: Thi-Hai," L'Avenir du Tonkin (26 novembre 1887), 4.


Nhà báo người Pháp này đi tham quan ở khu Nam Định nghe một nhóm hát xẩm.  Năm 1887 người Pháp chưa biết thưởng thức nhạc Việt.  Nhưng thực ra người Việt 130 năm sau chắc cũng phản ứng như thế.

26 tháng 5, 2017

Khuê các diễn kịch (1927)


Một dạo đi đến đâu cũng nghe thấy bình phẩm về khuê các diễn kịch, chuyện ấy hình như mới nguội đi được độ mươi hôm nay thì lại nghe thấy thiên hạ nhao nhao đồn vang về mấy thứ thuốc của Hiệu chính Từ Ngọc Liên 46 rue Principale à Dapcau và chi điếm Từ Ngọc Liên 74 rue Tiêntsin à Hanoi.

nguồn: Hà Thành Ngọ Báo (26 août 1927), tr. 2.

Chuyện các phụ nữ "khuê các" diễn kịch gây dư luận Hà Nội năm 1927.  Một tiệm lợi dụng sự việc này để quảng cáo sản phẩm của mình.

15 tháng 5, 2017

Không quan tâm (Not Interested) - Dương Khắc Linh + Hoàng Huy Long (2016?)

Chẳng muốn biết đến điều gì
Don't want to think about anything
Tôi không quan tâm để ý
I'm not interested, don't pay any mind
Tránh lãng phí chút thời gian, ôm muộn phiền vào lòng
Avoid wasting any time, hold the sorrow in my heart
Cứ nói tiếp, nói tiếp đi
Just keep talking, talk some more
Cho mình là người có lý
Saying you're the one who's right
Không quan tâm ai buồn vui, thế sao
With no interest in who is sad or happy, what's up?

Có ai nhìn thấy, từ trong tâm hồn
Does anyone see, from inside my soul
Những hao gầy đã hằn sâu
The wear and tear has left deep traces

Giờ thì tôi chẳng quan tâm ai nói gì
Right now I'm not interested in what anyone says
Chẳng quan tâm ai nghĩ gì
Not interested in what anyone thinks
Who cares?
Ai để ý?
Who minds?
Ai thấy phiền?
Niềm vui chỉ đến khi tôi là chính mình
Happiness will only come when I am myself
Hãy cho tôi chút yên bình
Give me a little peace
Who cares?
Ai để ý?
Who minds?
Ai thấy phiền?

Nếu muốn nói điều gì cứ nói, nói, nói, hãy nói đi
If you want to say something, then say it, say it, just say it
Nếu muốn trách điều gì cứ trách, trách, trách, hãy trách đi
If you want to blame something, then blame, blame, just blame

I don't mind
Tôi không thấy phiền

Vì tôi không nghĩ thêm gì
Because I'm not thinking of anything more
Nhiều điều thật vô lí
Many pointless things
Chỉ muốn sống mãi là tôi
Just want to live always as myself
Không ưu tư phiền muộn
Without sorrow and care
Và tôi sẽ không buồn
And I won't be sad
Vì những lời ghen tuông
Because of jealous words
Xem như tôi chẳng nghe, chẳng thấy
See it's like I don't hear or see
Có ai nhìn thấy, từ trong tâm hồn
Does anyone see, from inside my soul
Những hao gầy đã hằn sâu
The wear and tear has left deep traces



 Minh Như ca "Không quan tâm" trong chương trình X-Factor tháng 7 2016

Có những người muốn làm chủ người yêu của mình, muốn bắt người tình làm theo ý mình. Vì ghen tị, người đó áp buộc người yêu của mình phải xa lánh bạn bè, gia đình và cả quá khứ mình.  Người yêu đó nhiều lần chưa tự tin hay chưa biết tự tôn trọng mình sẽ chấp nhận điều đó để giữ một cuộc tình mặc dù mặc cuộc tình ấy không được lành mạnh. Nhưng dần dần người yêu đó tự nhận rằng mình không còn được sống như chính mình.

Bài hát "Không quan tâm" mô tả một người định thoát khỏi tình trạng như tình trạng đó.  Người đã từng chỉ huy mình và "Cho mình là người có lý / Không quan tâm ai buồn vui, thế sao."  Người đó sử dụng đến trí thông minh và sự lý lẽ để chỉ huy người khác.  Song dù xây lên một khối lý lẽ để bênh vực quan niệm và ý muốn của mình, nhưng mỗi trái tim có lý riêng ở trong.  Và có những lúc mình phải "tắt" khối lý lẽ đó - cứ nói, cứ trách nhưng không nghe nữa - để tự bảo về mình.

Một bài ca như "Không quan tâm" chứng nhận rằng tình yêu không phải một cuộc chơi và có những lần mình phải chống đối người tình để bảo mình để "sống mãi là tôi."  Tôi nghĩ rằng thông điệp của bài ca này có giá trị cao.

Nhưng mới đây tôi được đọc một bài "Nhạc “rác”, vô nghĩa đang ngấm ngầm “gây hại” người nghe" của Hà Tùng Long (chứ phải là Bà Tùng Long) viết trên trang web Dân Trí (5 tháng 5 2017).  Sự nghiệp nghiên cứu nhạc Việt của tôi đã dạy tôi một điều - khi nào có nguồn thông tin ở Việt đánh một thể loại nhạc hay một tác phẩm nào đó chắc đây mới là sự kiện nghệ thuật đáng kể và đáng chủ ý đến. Như vậy tôi phải cám ơn bài báo này.

Trong bài ấy có đoạn này:
Tùng Dương cho rằng, thông điệp mà bài hát đưa ra không những không có giá trị gì, lại còn rất nguy hiểm cho giới trẻ. “Tôi cảm thấy bị xúc phạm khi nghe bài hát này, một tuyên ngôn của giới trẻ như vậy tôi không thể chấp nhận được”

Thực tế, sau đó đã có rất nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc, giới nhạc sỹ và ca sỹ lên tiếng ủng hộ quan điểm của Tùng Dương bởi họ thấy những bài hát như thế này quả là đang “đầu độc” trình cảm thụ âm nhạc của giới trẻ.
Điệp khúc của các bài viết kiểu này là trách giới trẻ. Giới trẻ càng ngày càng tệ. Thế 8x đã ghê gớm, nhưng thế hệ 9x và 0x thì ghê gớm hơn. Nhạc mì ăn liền dành chỗ cho nhạc gây sốc hiện nay dành chỗ cho nhạc rác.  Các cuộc tranh luận có ích cho các nguồn thông tin trong việc kiếm sống.

Trong bài viết họ phỏng vấn ngừơi cho rằng ca khúc "Không quan tâm" "không có giá trị gì."  Bị "đầu độc" như thế nào hỡi, các nhà nghiên cứu và nhạc sỹ hỡi? Cái đó là quan niệm nhạc vàng (chỉ có thay "nọc độc" với "đầu độc"). Tôi chỉ trách bài hát này về một điều là tại sao phải xen những lời tiếng Anh vào?  Chắc viết như thế hợp gu của thế hệ trẻ hiện nay.

13 tháng 5, 2017

Lửa cười (Laughing Flames) - Nguyễn Đắc Xuân (1971)

— Con về con chẳng báo tin
Làm sao mẹ biết đêm đêm mẹ chờ?
Cửa sau mẹ chỉ khép hờ
Nồi cơm mẹ dấu trong bồ đợi con?

— Chiều qua bếp lửa cười dòn
Tin vui mẹ nấu nồi cơm để dành
Làm sao mẹ ngủ cho đành
Khi con của mẹ đang hành quân đêm?

- When I come I won't send word
How is you know, mother, every night you wait?
The back door, you leave it half open
Your rice pot hiding a basket that awaits me?

- Evening passing the kitchen, the flame's brittle laughter
Happy news, you're cooking a pot of rice to set aside
How are you able to sleep when you have no choice
When your son is on a night march?

nguồn: Cờ Giải Phóng 15 tháng 5 1971, tr. 3

9 tháng 5, 2017

Lớp đàn Ha-Uy-Di trong 3 tháng


Lớp đàn HA-UY-DI
trong 3 tháng
Nhạc sĩ Nguyễn Bổng hướng dẫn
-- Nhiều bản nhạc thuần túy Hạ Uy Di
-- Nhiều kiểu dây mới lạ.
-- Phương pháp soạn bản đàn Hạ Uy Di
Khai giảng ngày 4-7-1952
Ghi tên:
44, Nguyễn Trãi (Chợ hàng Da)
và 20 Reinach


Lớp SOLFEGE đặc biệt
do giáo sư THUẬT điểu khiển
sau 2 tháng sẽ cầm bản nhạc tự hát được
Khai giảng ngày 1-7-1952
Ghi tên tại hiệu Đa-Minh
18bis Tôn Thất Thuyết

Tia Sáng, Số 1283, 28 Tháng Sáu 1952

Tôi đâu biết gì về hai nhân vật "nhạc sĩ Nguyễn Bổng" và "giáo sư Thuật."  Không biết năm 1954 hai ông vào Nam hay ở lại?  Phố Nguyễn Trãi đổi tên thành phố Nguyễn Văn Tố. Rue Reinach đổi tên thành phố Trần Quốc Toản.  Phố Tôn Thất Tuyết đổi tên thành phố Lê Hồng Phong.

Hai quảng cáo cho ta thấy một Hà Nội rất khác.

23 tháng 4, 2017

định nghĩa chữ "kiểm duyệt"

KIỂM DUYỆT sự giám sát của cơ quan nhà nước đối với các bản thảo, tài liệu, tin bài đưa in thành sách hoặc công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng.

CENSORSHIP the supervision by a government agency towards manuscripts, documents, news and essay printed in books or in the mass media.

(Từ điển Bách khoa Việt Nam quyển 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Từ điển học, 2002).


Theo Oxford English Dictionary (Từ điển Tiếng Anh Oxford) thì censor (danh từ) là:

An official in some countries whose duty it is to inspect all books, journals, dramatic pieces, etc., before publication, to secure that they shall contain nothing immoral, heretical, or offensive to the government.

Một công chức trong một số quốc gia có nhiệm vụ kiểm tra tất cả các sách, báo chí, kịch bản, v.v. trước khi xuất bản bảo đảm rằng tất cả sẽ không bao gồm nội vô đạo đức, dị giáo, hay xúc phạm nhà nước.

Censor (động từ) cũng có ý nghĩa:

[censor with] reference to the control of news and the departmental supervision of naval and military private correspondence (as in time of war)

[kiểm duyệt theo] phạm vi để có quyền hành về thông tin và sự quản lý thuộc cục của thư từ hải quân và quân sự (thời chiến).

Luật xuất bản, Điều 17 (trích)

Đối với những tác phẩm trước Cách mạng tháng Tám, trong vùng tạm bị chiếm cũ và sách dịch của nước ngoài cần phải thẩm định nội dung thì nhà xuất bản và cơ quan chủ quản của nhà xuất bản phải có nhận xét, đề nghị cơ quan quản lý nhà nước về xuất bản có thẩm quyền tổ chức thẩm định và quyết định việc xuất bản, tái bản.

As for works before the August Revolution, in areas formerly occupied, and with translated books from overseas, there should be an evaluation of the subject matter, so publishers and agencies controlling publishers must have the judgement and suggestions of governmental managing agencies for publishing that have jurisdiction to organize judgement and decide the publication or republication.


Những lời định nghĩa việc kiểm duyệt không nói đến những lý do tại sao một nhà nước có ý cấm hay cho tác phẩm nào được in ấn hay phổ biến.  Tất cả các cách giải thích việc kiểm duyệt đều nói đến một quốc gia hay một cơ quan của quốc gia, nhưng thực ra một tổ chức tôn giáo, một công ty kể cả một cá nhân có khả năng kiểm duyệt những tác phẩm hay ý kiến.

20 tháng 4, 2017

Cánh Thiệp Đầu Xuân (A Spring Greeting Card) - Minh Kỳ và Lê Dinh (1962)

Hoa lá nở thắm đẹp làn môi hồng, 
Flowers bloom in full beauty with red lips
Xuân đến rồi đây nào ai biết không? 
Spring has come, surely someone knows?
Mang những hoài mong đi vào ngày tháng
Bringing enduring hopes into the months ahead
Bao nhiêu mơ ước đến khi mùa Xuân sang.
So many wishes arrive when Spring comes.

Tôi chúc gì đây vào mùa Xuân này.
What greetings will I make this spring?
Khi nắng vàng tươi nhuộm làn tóc ai,
As fresh golden sunlight dyes someone's tresses
Khi gió nhẹ lay hoa đào hồng thắm, trong khi Xuân ấm mới tô đẹp tháng năm.
When a light breeze stirs the pink peach blossoms, while warm Spring beautifully colors the year ahead

Tôi chúc muôn người mọi điều ước muốn, non nước vinh quang trong tia nắng thanh bình để người anh lính chiến [yêu dấu] quay về gia đình tìm vui bên lửa ấm.
I bring a wish for thousands to have all they desire, glorious mountains and waters in the sunny rays of peace so the soldier at war [your beloved] can come back to his family find enjoyment by warm fires.

Tôi chúc yên lành người người khắp chốn mong gió đưa duyên cho cô gái Xuân thì ước nguyện sao chóng thành rượu hồng se duyên.
I send a restorative wish to everybody everywhere, hope for a wind bearing predestined love to girls in the Spring of life, a desire that somehow quickly becomes rosy wine of shared life

Tôi chúc ngày mai dù đường xa vời, trai gái bền duyên đẹp tình lứa đôi, cho bướm vàng bay trên nẻo đường mới, vai bên vai những lúc tâm tình lên khơi
I send greetings for a tomorrow, though the road goes far away, young men and women steadfast in their destined loves, so the golden butterfly will fly across new pathways, shoulder to shoulder when tenderness is aroused

Tôi chúc rồi đây người về phương nào cho dẫu thời gian lạnh lùng lướt mau, mong ước ngày sau như là ngày trước, tay trong tay nhớ lúc trao thiệp đầu xuân.
I give greetings to people wherever they go so that even if time indifferently glides past, a wish that tomorrow will be like before, arm in arm remembering the exchange of greetings at spring.

nguồn: "Cánh thiệp đầu xuân," Minh Kỳ và Lê Dinh ̣(Sài Gòn: Tinh Hoa Miền Nam, 1962).

Lệ Thanh ca bài "Cánh thiệp đầu xuân" dĩa Việt Nam

Năm mới có hy vọng mới.  Người ta có "ước muốn" nào?  "Non nước vinh quang" và "binh mình" có nghĩa là đất nước được thống nhất và hòa bình.  Khi được như thế thi người anh lính chiến, hay người yếu dấu được về với gia đình.  Hai chữ "lính chiến" như bị cấm kỵ trong nước Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam như vậy phải thay thế bằng hay chữ "yêu dấu."

Bài ca này không có hận thù mà chỉ "mong ước ngày sau như ngày trước."  Người chung một nước được "tay trong tay" đón xuân mới.

Các với nhiều bài ca boléro, "Cánh thiệp đầu xuân" viết theo điệu trưởng.  Như vậy bài ca này, dù có chút ít chất nhớ nhung, cũng nghe vui vui.

19 tháng 4, 2017

Rừng xưa (The Jungle of Old) - Lam Phương (1963)

Người về đâu hỡi người về đâu?
Where have you gone, oh, where have you gone?
Có nhớ chăng một chiều bên suối mơ?
Do you remember an evening by the stream of dreams?
Nghe gió cuốn mây trôi về nơi xa tít chân trời: tình đã trao không lời.
Hear the swirling winds, clouds drifting far away to the sky's end: love was exchanged without a word.

Rồi mùa thu thương tiếc quá.
Then autumn with so many regrets.
Anh nỡ đi trong lòng hoa xác xơ.
How could you go into heart of a ragged flower.
Ôi thắm thoát trôi qua mười năm quá xa rồi mà tình mãi còn vương
Oh quickly they fly by, ten years, very far gone but love still lingers

Bao năm qua người ơi mang tin yêu cho đời.
How many years pass, oh you bring love to life.
Mong có ngày đoàn viên giữa núi reo triền miên,
I expect there will be a day of reunion in tangled raucous mountains
Về với em nghe nắng mai chan hòa, nghe lúa vàng dâng tràn đầy hương yêu.
Come back to me feeling tomorrow's overflowing sunlight, hear golden rice stalks rise full of beloved fragrance

Người về đâu hỡi người về đâu?
Where are you going, oh, where are you going?
Đây ước mơ của miền Nam mến yêu.
Here's the wish of the beloved South.
Tha thiết đến tin anh về bên mái gia đình tìm hạnh phúc ngày qua.
Urgently coming news of you at your family home searching for the happiness of past days.


nguồn: Lam Phương, "Rừng xưa," (Sài Gòn: Tác giả, 1963).

Hoàng Oanh ca "Rừng xưa," ban nhạc Văn Phụng, Hãng Dĩa Việt Nam M.3354

Lúc bài ca này được cấp phép lưu hành ở nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam ngày 6 tháng 12 2011 tôi nghĩ là ít người lưu ý. Trên danh mục của Cục Nghệ Thuật Biểu Diễn ngày hôm nay thì bài ca này vẫn được phép lưu hành.

Nhưng cách đây vài hôm thì Cục Nghệ Thuật Biểu Diễn rút phép biểu diễn bài "Rừng xưa" với Công văn số 1575/BVHTTDL ngày 14 tháng 4 2017 (thực ra bài này chỉ bị "tạm dừng phổ biến).

"Gió cuốn, mây trôi" làm ẩn dụ cho thời loạn - hai người phải chia xa.  Cô gái hát trong bài ca nhắn người trai này hãy về "miền Nam mến yêu." Như vậy cũng phải đoán rằng chàng trai ấy ở miền Bắc.  Mười năm trước là năm 1953 - nhiều người miền Nam tập kết ra Bắc năm 1954-5.  Vậy bài ca này là như một ca khúc chiêu hồi không trực tiếp.

16 tháng 4, 2017

Bà Sylvia Durand


Bà Sylvia Durand
Giải nhất Hoàng-gia Nhạc-viện ở Bruxelles
Lại bắt đầu mở lớp dạy từ
Ngày 22-10-1051
Ở 25 Đại-lộ Hùng Vương (B. de l'Isle)

nguồn: Tia Sáng (21 Tháng Mười 1951), trang 3.

Có vẽ như không cần nói là bà Durand dạy vĩ cầm.  Bà là vợ của nhà ngôn ngữ học Maurice Durand.  Từ những năm 1930 bà từng dạy những người Vũ Khánh, Nguyễn Trần Dư và Nguyễn Văn Long.

6 tháng 4, 2017

Lệ thu (Autumn Tears) - Nguyễn Đình Phúc (1943)

(Mélodie)

Andantino espressivo

Ôi! Giấc mơ hoa đã tàn.
Oh! The flower's dreams fade
Xa rồi nhỉ?
Aren't they distant?
Tìm đâu thấy!
Where to look!
Ôi! Phút say sưa mơ màng.
Oh! Rapturous minutes of reverie
Xa rồi nhỉ?
Aren't they distant?
Tìm đâu đây?
Where have they gone?

Buồn ơi xa vắng mênh mông buồn!
Oh sadness, faraway, vast sadness!
Nhớ nhung làm chi nữa
Why keep longing
Để mặc lệ sầu tuôn.
Don't bother with sad flowing tears.

Giờ thu đến trong muôn ngàn cây
When autumn arrived in thousands of trees
Với bao tình năm ấy vấn vương tơ lòng.
With so much feeling during those days of loving affection

Nay, bóng thu xưa đã mơ.
Now, autumn shadows of long ago have faded
Đâu rồi nhỉ?
Where are they?
Ngày thu ấy!
Those days of autumn!

Nay, lá thu rơi hững hờ quanh mình chỉ gợi buồn lây.
Now, autumn's leaves indifferently fall around me, only arousing sadness

Ngày vui xưa tới nay xa rồi.
Those happy days of long ago, up to now are far away.
Vấn vương làm chi nữa càng thêm bận chia phôi.
Why remain attached any more, there's more worry of separation

Đừng nên quá tiếc thương làm chi
Don't regret too much, what's the use?
Nhớ nhung càng thêm phí: kiếp hoa chóng tàn.
Longing is more of a waste: the flower's lot quickly fades.


nguồn: Nguyễn Đình Phúc, "Lời du tử (Mélodie)" (Hanoi: Imp. Xuân Thu, 1943).



5 tháng 4, 2017

Sáng trăng (Moon bright) - Đặng Thế Phong (1939)


Gai et rythmé - Vui vẻ và nhịp nhàng

Đêm sáng trăng mơ màng
At night moon bright and dreamy
Mầu biếc lan trên hoa vàng
A greenish hue spreads across golden blossoms
Cùng nhau ta cùng ca.
Together we sing.
Đời tươi thắm nhường hoa ngày niên thiếu vui.
A cheerful life yields to the flower, happy days of youth.
Ta gắng quên âu sầu.
We try to forget the sad.
Ta cứ chơi nô cười.
We play and laugh merrily.
Kìa ánh trăng trong trên đầu
There the clear moon over our heads
Khi thấy ta ưu phiền
If we feel worry
Thì dưới ánh trăng dịu dàng
Then beneath gentle moonlight
Ngồi ca trông Hằng Nga
Sit, sing and watch Chang'e
Còn vui hơn Bồng Tiên
It's more fun than the Fairy Isle

nguồn: Học Sinh 24 tháng 8 1939, tr. 8.

Xem bản nhạc trong bài "Đặng Thế Phong - sống và chết trước khi thời cơ đến" trên trang BBC Tiếng Việt.

26 tháng 3, 2017

Chiến đấu trong thành phố (Fighting in the City) - Huỳnh Phương Đông (1973)

toàn tranh
một chi tiết
một chi tiết khác

nguồn: Giải Phóng (bộ 2) #1 1973

"Chiến đâu trong thành phố" là một tranh thuốc nước rất thành công.  Bên Mặt Trận Giải Phóng thì các tấm ảnh chỉ được chụp kiểu đen trắng.  Còn nữa lắm lần các tác phẩm thường có thông điệp tuyên truyền.  Tranh này tỏ ra mốt số ý kiến phức tạp hơn.

Một ý là các chiến sĩ của mình gây sự phá hoại (là kết quả đương nhiên của chiến tranh, nhưng nhiều khi nghệ thuật tuyên truyền không cho phản ánh điều đó).  Ý thứ hai là thành phố miền Nam được đầy màu sắc và được thịnh vượng (khi tuyên truyền thì phải cho rằng đồng hương bên kia sống trong cảnh nghèo khổ).