Dốc hết tình này ta trả nợ người Pouring out this love I'll pay a debt just to her Dốc hết tình này ta trả nợ đời Pouring out this love I'll pay a debt to life Trả hết tình tôi còn nợ không thôi Paying back all this love, there will still be a debt Mắt đã mù lòa vì đợi tin xa My eyes blinded because they await a distant word Tóc trắng bạc màu vì nợ yêu nhau White hair turned silver because of our debt of love Nào biết ngày sau trả nợ tình nhau Who knows when we can pay back our mutual debt of love
Trả hết, trả hết cho người Pay it all, pay it all back to her Trả luôn mắt môi nụ cười Pay for the eyes, lips, smiles Trả xong đời còn hư không Paid up, life is would still be nothing Nào gió gió bay về trời The wind, it will flies back to the sky Này hoa sẽ bay về cội Flowers, they're flying back to their roots Còn ta đường nào cho ta Yet for us, what road is there for us
Em ơi em anh không thể My dear, I could never Nuôi bao nhiêu yêu thương này Nurture that much love Nhớ nhung hoài Always longing Em ơi em anh không thể My dear, I could never Nuôi bao nhiêu yêu thương này Nurture that much love Chờ mong mãi Forever waiting
Một bài của tôi viết về nhạc blues Việt mới được đăng trên báo Thể thao và Văn hóa, và chắc sắp được xuất hiện trên mạng. Tôi mới biết rằng bài này có một thiếu xót lớn là tôi không nhắc đến bài ca "Trả nợ tình xa" của Tuấn Khanh. Đoạn đầu của bài ca này có nét blues trong giai điệu và cũng áp dụng cấu trúc 12 bar của blues truyền thống.
"Trả nợ tình xa" vào Làn Sóng Xanh tháng 3 1999 (là số 10) với nhạc sĩ hát rồi lên ví trị cao nhất tháng 4 1999 là số 7 với Thu Hà hát. Thu Hà hát bài này cũng hay - dù thay đổi lời một ít ("nhớ nhung hoài" thành "nhớ mộng hoài"). Và tôi không hiểu tại sao bài ca ngắn này thành dài 6 phút 30 giây.
Mỹ Tâm biểu diễn "Trả nợ tình xa" trong một Đại nhạc hội năm 2009. Đầu bài thì Mỹ Tâm và ban nhạc thể hiện bài này theo phong cách blues.
Gerhard Schmidtchen, “Light Music and the Radio Listener,” in Entertainment: A Cross-Cultural Examination (New York: Hastings House, Publishers, 1979) 286-298.
p. 290 - “Who am I?” is the question facing young people. We know from investigations that young people take themselves more severely to task than older people. The thought “I would like to change the kind of person I am” is common among younger people, but occurs to them less frequently as they grow older. During this phase, the personality is confronted by a particularly serious set of problems related to the control of their emotional makeup. And it is in this area that light music probably has a function...
“Tôi là ai?” chính là câu hỏi trước mặt lớp trẻ. Chúng tôi biết qua sự điều tra nghiên cứu rằng lớp trẻ tự phê bình nặng nề hơn người lớn tuổi hơn. Cái ý “tôi muốn thay đổi loại người là tôi rồi” là chuyện bình thường với người trẻ, nhưng ý ấy nảy ra ít hơn khi họ lớn lên. Trong giai đoạn ấy, cái nhân cách phải đương đầu với một đống vấn đề nặng liên quan với việc điều khiển bản chất cảm xúc của họ. Và chính trong lĩnh vực này mà nhạc nhẹ có chức năng...
p. 291 - Hence music is not simply music, important cognitive and social structure are dependent upon it. Music--indeed the music that we would classify as popular music in its widest sense--has become the symbol of the cultural revolution that has taken place among young people. It is possible that the Beatles have contributed more to the “modern spirit” that was inspired by the younger generation and that has so affected our institutions than we are at present capable of recognizing. In any case, we feel entitled to say that this music has not contributed to any social anaesthetization but rather to its exact opposite.
Vậy nhạc không chỉ đơn giản là nhạc, một cấu trúc về nhận thức và xã hội cũng phụ thuộc vào nó. Nhạc--quả thực là nhạc mà chúng ta sẽ phân loại là nhạc phổ thống với ý nghĩa rộng rãi nhất--thành ký hiệu của cách mạng văn hóa đã xây ra với lớp trẻ. Rất có thể là nhóm The Beatles đã gốp phần nhiều cho “xu hướng tinh thần hiện đại" mà thế hệ trẻ gây ra và đã làm tác động đến các cơ quan của chúng ta hơn khả năng nhận biết của chúng ta hiện nay. Dù thế nào nữa, chúng tôi cảm thấy như có quyền để nói rằng nhạc kiểu này không góp phần đến tình trạng phản cảm song sự thật thì trái hẳn.
p. 293 - [The] program, You Choose It … We’ll Play It [from South German Radio / Süddeutscher Rundfunk], was introduced in 1967 and is broadcast between 11 and 12 every morning. Some time after its introduction, this request program achieved … a cumulative audience of 14 percent of those at whom the program was aimed. We are familiar with the general pattern of what happens to new programs. Usually a program reaches its audience, its circle of interested listeners, almost immediately after a relatively short initial period... Comparable polls, carried out three years later in the autumn and winter of 1971, showed that the program You Choose It … We’ll Play It had doubled its audience. The program was the same as when it was when it started, nothing had been changed, yet the audience levels rose constantly...
Chương trình, Bạn chọn... Chúng tôi sẽ phát [của Đài Phát Thanh Nam Đức] giới thiệu năm 1967 và được phát thanh từ 11 đến 12 giờ mỗi buổi sáng. Một thời gian sau, chương trình yêu cầu này được … các thính giả một tỷ lệ 14 phần trăm đối với mục tiêu của chương trình. Chúng ta quen với tổng mô hình của các chương trình. Thường lệ một chương trình đến với thính giả, một phạm vi thính giả thấy thích thú gần ngay sau một giai đoạn ngắn... Các cuộc thăm dò ý kiến tương tự được thực hiện ba năm sau, lúc mùa thu và mùa đông năm 1971, tỏ ra số thính giả nghe của chương trình Bạn chọn... Chúng tôi sẽ phát được gấp đôi. Chương trình này giữ y như thuở ban đầu, không có gì thay đổi, song số lượng thính giả luôn luôn thăng lên.
These request programs involve social activity, an appeal to the listeners. Listeners -- predominately female -- are encouraged to send in their telephone numbers... They are telephoned during the program and can express their particular choice of music... The course is thus determined by direct participation. One not only listens to the music and announcer but also to the other listeners speaking on the telephone... The program offers a surrogate that compensates for a lack of human contact.
Các chương trình yêu này đòi hỏi hoạt động xã hội, những lời kêu gọi cho thính giả. Thính giả -- chủ yếu là phái nữ -- được khuyến khích gửi các số điện thoại... Quá trình như vậy được định đoạt do sự tham gia trực tiếp. Người ta không chỉ nghe nhạc và chuyên viên giới thiệu chương trình, còn cũng nghe các thính giả khác nói trên điện thoại... Chương trình đưa ra một cái thay thế để bù cho sự thiếu tiếp xúc với con người [trong đời thường hàng ngày].
p. 297 - The relationship of the listener to the station follows a series of psycho-economic laws: The greater the quantity of hedonistic material contained within the overall program output, the more positive will be the attitude of the listener to the entire range of programs offered by the station. The the emotion is positive, there will be a growing tendency to enter into a close relationship with an object... Vice versa, if the effect of a program is overwhelmingly non-hedonistic, negative emotions are built up that block any interaction with the broadcasting system...
Mối quan hệ thính giả với đài theo một loạt quy luật tâm lý-kinh tế. Số lượng chất liệu khoái lạc được càng nhiều chứa đựng trong toàn thể các chương trình sản xuất, thì ý thích của thái độ thính giả sẽ càng tích cực với tất cả các loại chương trình của đài phát thanh phát ra. Ngược lại, nếu tác dụng của một chương trình bị ắt hẳn những cái không khoái lạc, các xúc cảm tiêu cực tích lũy sẽ ngăn chặn tất cả mỗi tác động với hệ thống truyền thông.
Tóm lại: một vài điều nổi bật trong bài nghiên cứu của ông Schmidtchen. Ban nhạc The Beatles đã tạo nên một cuộc cách mạng văn hóa. Tuổi thanh niên là thời gian mà nhân cách con người phát triển. Nhạc nhẹ có tác dụng tích cực, nhất là nếu thanh niên được tham gia trong sinh hoạt thưởng thức nhạc. Như các chương trình Làn Sóng Xanh hay Xon-FM ở Việt Nam. Thanh niên đòi hỏi nhạc với chất liệu khoái lạc -- vậy chắc gây sốc ít nhiều cho các nhà giáo dục, nhà mỹ học. Nhưng nhạc nhẹ không thể gọi là phản cảm.
Khi tuổi còn trẻ, người ta thường nghĩ đến ra đi; và khi đã có tuổi, người ta thường nghĩ đến trở về. Một người không thể có sự trở về nếu họ chưa hề biết ra đi. Ra đi và trở về không có nghía là sự ra đi về của chân cẳng, mà là một cuộc hành trình dai dẳng của cảm xúc và tư duy; của tu luyện và sáng tạo. Và cứ thế con suối thời gian lặng lẽ trôi đi... Có đôi lúc tôi cũng cảm thấy hơi mệt mỏi về trò chơi chữ nghĩa, về tất cả những vai chính, phụ, bi, hài mà tôi đã phải đóng trong một vở kịch đời mênh mông, vô tận; về những bông hoa thật, giả mà những người khác đã tặng tôi. Trong cuộc sống riêng tư, tôi thường thích cho hơn nhận, và thường tước bỏ hơn giữ lại. Phải tước bỏ tất cả những gì không phải là mình và không phải của mình để nhẹ nhõm trở về với chính mình, với dòng sông quê nhà êm ả đang chảy mãi trong lòng ta, cho ta đôi chút thơ ngây trong cuộc sống, hồn nhiên trong vui chơi và sáng táo. Hãy cho tôi được làm người hát rong ngay trên quê hương xứ sở của mình. Vì nếu không, lồng ngực tôi sẽ vớ ra tức khắc! Hát để người người nhìn nhau thân ái, tươi cười hơn là nhìn nhau đầy nghi ngờ, đố kỵ. Tiếng hát ấy đôi khi có thể làm ta rơi nước mắt, nhưng chắc chắn sẽ không làm ai mếu máo khóc thanh và tuyệt vọng.
Trần Long Ẩn viết ngày 27-4-1998. Nguồn: Tuổi trẻ Chủ nhật 3 tháng 5 1998
When we're young, we often think of leaving; and when we come of age, we often think of returning. A person cannot return if they have no experience of leaving. Leaving and returning doesn't mean the coming and going of ones limbs but is a prolonged journey of feelings and reflection; of practice and creation. And in that way time's stream flows on in silence... Sometimes I tire a bit of the knowledge game and all of the leading, supporting, tragic, and comic roles that I must play in life's endless play; of the flowers, both real and fake, that others offer to me. In my private life I prefer giving to receiving, and usually stripping away more than possessing. One must strip away those things that are not ours or of us in order to nimbly return to ourselves, with the calm village of home river that flows always inside us, to give us a little innocence in life, spontaneity in our amusements and creativity. Let me be an itinerant singer in my own land. Because if I don't, my ribcage will immediately crack! Sing so that people see each other gaily and lovingly more than seeing each other with doubt and envy. That singing sometimes can make our tears fall, but it probably won't make anybody whine and weep and despair.
Ngày 23 tháng 5 năm này tôi có soạn một bài ngắn về "Xin làm một người hát rong" của Trần Long Ẩn. Mới đây tôi tìm lại một vài lời tâm sự của nhạc sĩ về bài ca này. Ông nói rõ hơn về ý muốn khỏi những phiền phức trong đời thường. Ông muốn tìm lại một nguồn góc tốt đệp để được tìm lại sự hồn nhiên trong đời.
Tôi vẫn nghĩ rằng hai việc "đi về" và "hát rong" không hợp với nhau. Nhưng cả hai đều là những cách để được giải thoát, để được ẩn ở tránh đời sống của một người công cộng.
Gió nhớ gì ngẩn ngơ ngoài hiên What does the wind long for, dumbstruck, outside the verandah Mưa nhớ gì thì thầm ngoài hiên What does the rain long for, whispering, outside the verandah Bao đêm tôi đã một mình nhớ em Many, many nights I, alone, have longed for you Ðêm nay tôi lại một mình Tonight I'm still alone
Nhớ em vội vàng trong nắng trưa I long for you hurriedly in the noon sun Áo phơi trời đổ cơn mưa Blouse drying it's pouring rain Bâng khuâng khi con đang còn nhỏ Sorrowful when our children are still young Tan ca bố có đón đưa After my shift, father brings them home Nhớ em giọt mồ hôi tóc mai Recalling the sweat upon your hair Gió sương mòn cả hai vai Fog and wind wore down your shoulders Ðôi chân chênh vênh con đường nhỏ A couple of feet unsteady on the lane Nghiêng nghiêng bóng em gầy At an angle your thin shadow
Vắng em còn lại tôi với tôi With you gone it's just me with myself Lá khô mùa này lại rơi Dry leaves this season once again fall Thương em mênh mông chân trời lạ My love for you boundless at an unfamiliar horizon Bơ vơ chốn xa xôi Lonely in a far off place Vắng em đời còn ai với ai With you gone does life have anyone for another Ngất ngây men rượu say Drunk on strong wine Ðêm đêm liêu xiêu con đường nhỏ Nightly stumbling along the small road Cô đơn, cùng với tôi về Lonely, returning with me.
"Một mình" của Thanh Tùng vào Top Ten của Làn Sóng Xanh ngày 15 tháng 11 1998 với vị trí số 9 với Mỹ Linh hát. Bài ca này là bài ca số 1 Làn Sóng Xanh của tháng 1 năm 1999.
"Một mình" được sáng tác trong thời đầu của Làn Sóng Xanh. Theo Tuổi trẻ Chủ Nhật 19 tháng 4 năm 1998 thì ca khúc này được giới thiệu tại Cung Hữu Nghị ở Hà Nội 31-3 do ca sĩ Hồng Nhung và tác giả đánh phận đệm với ban nhạc Con Gái. Theo bài báo ấy "'Một mình' thấm đẫm nỗi buồn ly biệt, làm không ít khán giả đã trào nước mắt ngay trong đêm diễn. Tác phẩm được viết tại Hà Nội chỉ trong một đêm 28-3 trong nỗi nhớ người vợ đã khuất, nhưng là cộng hưởng từ hơn bảy năm sống một mình."
Không biết Mỹ Linh có thu bài "Một mình" bao nhiêu lần. Sau đây có Mỹ Linh hát với bản phối kiểu jazz-fusion.
Say đây Mỹ Linh lại hát kiểu nửa cổ điển.
Mỹ Linh cũng có hát bài này kiểu pop, nhưng tôi chưa tìm lại được trên mạng. Tôi đoán rằng bản phối pop là bản được lên top của Làn Sóng Xanh.
"Nhớ" trong ca khúc thì có nghĩa là người kể chuyện bị bỏ lại một mình. Biết đến tiểu sử tác giả thì chắc nhiều người cũng biết rằng chủ đề bài ca là vợ tác giả chết và chắc là chết trẻ. Ca từ "Một mình" dù thanh lịch nhưng nghe buồn quá. Một nỗi buồn xác thực. Vì thế thì có lẽ đây là một nỗi buồn dễ chấp nhận hơn? (Nhạc buồn là địch của những người kiểm soát của dòng nhạc chính thống). Hai bộ lời điệp khúc rất hợp với nhau - bộ lời một mô tả người đi, bộ lời thứ hai mô tả người bị bỏ lại. Người vợ có lẽ bị ốm thì đi chênh vênh, người chồng say một mình thì liêu xiêu. Cả hai đi trên một con đường nhỏ.
Đoạn ca từ đầu của "Một mình" được đặt theo một phong cách khá giống một đoạn ngâm, hay đoạn rao của vọng cổ được chậm lại. Dân tộc tính thì rõ rệt. Đoạn rao này chỉ có bốn nốt A C D G với đầy đủ quãng năm và quãng tư (D-G, D-A, C-G, A-D).
Bài ca này không có phiên khúc, chỉ có một điệp khúc lặp lại với hai bộ lời. Điệp khúc thì giữ nét tứ cung (bốn nốt) như ở trên nhưng cũng bổ thêm ba nốt (Bb, F và E) để thành một thang âm nguyên cung (diatonic). Gây ấn tượng nhất là nốt Bb hàng xóm nửa cung của nốt A (trong nắng trưa / tôi với tôi). Trong ca khúc này nốt D là âm chủ, nhưng nốt F được thành một âm chủ tạm thời (A-A-A-G-F với lời "bố có đón đưa" và "chốn xa xôi"). Tạm đổi từ D thứ đến F trưởng gây ấn tượng an uỉ một chút. Nốt E chỉ xuất hiện trong lần đầu của điệp khúc để làm nốt hàng xóm cho nốt chủ D (E-E-G-F-D - nghiêng nghiêng bóng em gầy) lúc mà bài ca chưa kết thúc hẳn.
Bài ca có cấu trúc giai điệu khá cổ điển vậy hát kiểu cổ điển cũng được. Nhưng vì nét ngũ cung (D-F-G-A-C và D-E-G-A-C) hát kiểu dân gian thì vẫn được. Nghe Hương Lan chẳng hạn:
Này là cỏ non rất mềm This is fresh grass, quite soft Này là mùa xuân rất hiền This is spring, quite nice Này là hoa rất thơ This is a flower, quite like a dream Này là giọt sương trĩu nặng This is a drop of mist weighing it down Hạt ngọc trên lá cỏ trên bông tầm xuân trước hiên nhà A gem on the blade of grass, upon the dog rose blossom before the veranda
Vì em đã biết anh chiều qua Because you knew me from an evening before Người em vẫn thấy khi nằm mơ Someone you still see as you lie dreaming Người vừa hiền khô, dễ thương lại vừa đẹp trai nhất vùng đến theo cùng hoa cỏ của mùa xuân Someone gentle and mind, likable, the most handsome in the realm comes with the flowers and grasses of spring
Và mùa xuân biết em biết em đã mang một mối tình (woo) biết em biết em thế nên cỏ hoa thật là dễ thương. And spring knows you, knows that you possess a love (woah) it knows you, knows you, that's why the flowers and grass are likable.
Phong cách bài ca này phải coi là rất tiêu biểu của giai đoạn đầu của Làn Sóng Xanh. Bài "Hoa cỏ mùa xuân" cũng dễ thương, giản dị, hợp với nhiều danh ca của thời ấy - Thanh Lam, Mỹ Linh, Thu Phương và Quang Linh có hát bài này.
Hình như "Hoa cỏ mùa xuân" có vào top 10 của Làn Sóng Xanh từ tháng 12 1998 và được làm bài ca số một của tháng ấy. "Mùa xuân là mùa" viết niềm hy vọng và đây là một ca khúc của một cảm giác tình yêu đầy hy vọng.
Theo website Đặc Trưng thì nhạc của bài ca này là "Touch Me When We're Dancing" [Hãy gần em/anh lúc nhảy chung - hay dịch cho chính xác hơn - Hãy sờ em/anh lúc nhảy chung] của Terry Skinner, J. L. Wallace, và Ken Bell mà nhóm The Carpenters cho phổ biến năm 1981. Viết thế không đúng gì cả và rất bất công cho nhạc sĩ Bảo Chấn. Hai bài chỉ có một nét chung là mô típ "whoa" như sau:
Nguồn: Carpenters Anthology (Hal Leonard, 2001)
Nguồn: 99 Bài hát được nhiều người yêu thích (Nxb Thanh Niên - Báo Hà Nội Mới, 2000)
Đúng là năm nốt đầu tiên y hệt nhau, nhưng các nốt sau thì khác về tiết tấu, cao độ và cách hòa âm. Bảo Chấn có biết bài ca này, có được ảnh hưởng của bài này? Cũng có thể - tôi không biết được. Bài ca "Hoa cỏ mùa xuân" là một bài ca ngũ cung và bài ca "Touch Me When We're Dancing" cũng thế. Ngũ cung cũng là một nét của nhạc dân gian Mỹ. "Touch Me When We're Dancing" vốn là một bài ca đồng quê (country). Giai điệu có năm nốt ngũ cung đi lên rất là bình thường trong nhạc của trái đất này - cả Á, Âu và Mỹ.
Sau đây là live show của Thanh Lam hát "Hoa cỏ mùa xuân." (Trong đoạn đầu Thanh Lam trông rất là cô giáo).
Rồi bài ca "Touch Me When We're Dancing" của The Carpenters trình diễn:
Rồi nhóm nhạc đồng quê Alabama trình diễn:
[Ca từ của Touch Me When We're Dancing nếu dịch sang tiếng Việt chắc sĩ bị coi như là văn hóa đối trụy]
Cũng đành xin làm người hát rong. Reluctantly I ask to be an itinerant singer Chỉ mong đời không chê trách. Only with the wish that life does not scorn this Chỉ mong chuyến xe muộn màng không dừng sớm khi đang rong chơi. Only with the wish that the tardy bus doesn't pause early as I wander free.
Cũng đành xin làm người đến sau. Reluctantly I ask to be the one who comes after Để nghe niềm đau phía trước. To hear of the pain in front Tình như chiếc môi dịu ngọt. Love like soft sweet lips Treo hờ hững trên cây hoang đường. That hang indifferently upon a fabulous tree
Thôi đành đi về lại quê xưa. That's all, reluctantly I return to my old home. Thôi đành xin về dòng sông đó. That's all, reluctantly I ask to go back to that river. Từ bao năm chân phiêu lãng quên quay về. For so many years these wondering legs had forgotten to turn back. Từ bao năm em như mãi ngủ mê. For so many years it's like I/you were in deep slumber Như mây chiều như mây chiều để cơn gió đưa. Like afternoon clouds letting the wind take them Dù trăm năm ai quên lũy tre làng. Even after a hundred years who can forget the village's bamboo hedge. Dù ngàn năm ai quên tiếng mẹ ru. Even after a thousand years who can forget the sound of mother's lullaby. Ơ ơ ơ ơ ơ tiếng ru hời ngày xưa. Oh, ah, the sound of that lullaby of days long ago.
Kiếp này xin làm người hát rong. In this life I ask to be an itinerant singer Để cho tình yêu lên tiếng. To allow love to lift its voice. Để cho trái tim bội bạc. To allow the heart to be thankless. Không còn đến trong đêm hoa đăng. No longer coming on evenings of night's flowered lanterns Sẽ còn câu chuyện người hát rong. It will remain, the story of the itinerant singer Còn nghe ngày sau kế tiếp. Still heard in the coming days Tặng riêng những ai thật lòng. A present for just those people who are sincere Đang còn hát yêu thương con người. And still sing their love for people
Ca khúc "Xin làm người hát rong" có mặt trên top 10 của Làn Sóng Xanh từ 4 thăng 7 năm 1999 qua giọng hát Mỹ Linh, rồi đầu tháng 8 năm ấy qua giọng hát của Phương Thanh. Bài hát này được điểm số 1 của tháng ấy.
Những năm tháng ban đầu chương trình Làn Sóng Xanh bị chê trách nhiều vì chất lượng của ca khúc mà thính giả lựa chọn. Nói cụ thể hơn chương trình ấy bị chê trách vì không cho phổ biến các ca khúc được giải của Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Nhạc sĩ Thế Bảo trong bài "Vì sao ca khúc được giải Hội Nhạc sĩ Việt Nam không có mặt trong top ten" (Thể thao và Văn hóa #22 16-3-1999, tr. 24) có viết: "...người ta vẫn có cảm giác phần lớn tác phẩm của họ [họ là các nhạc sĩ soạn ca khúc top ten] hình như chưa đủ sức năng để ở lại với thời gian, vẫn thiếu một cái gì đó để có thể đặt họ bên cạnh những tên tuổi đã làm nên ca khúc mới của Việt Nam từ nhiều chục năm nay... Cái thiếu ấy có lẽ không thuộc về khả năng âm nhạc mà là về nội tâm, về vốn sống, về thân phận về trình đội và sự hiểu biết vă hóa trên bề rộng."
"Xin làm người hát rong" là trong những ca khúc ít ỏi được giải của Hội Nhạc sĩ mà lên top ten Làn Sóng Xanh. Bài hát này của Trần Long Ẩn được Giải nhì năm 1998 - nghĩa là bài hát này được đánh giá là có chất lượng.
Mỹ Linh hát "Xin làm người hát rong":
Mỹ Linh hát một cách khá "nội tâm" - ca sĩ đứng tại một chỗ như một cây. Vài lần ca sĩ nhắm mắt, nhìn xuống. Cử chỉ bằng tay thì không nhiều. Phong cảnh ánh màu xanh cũng buồn buồn (kể cả lạnh lùng), nhưng không đầy cảm xúc.
Giai điệu bài ca này rất đẹp, rất hay. Nói có bản sắc thì phải. Nhưng tôi vẫn "thắc mắc" về quãng năm giảm (giữa nốt của hai từ "hờ hững") một quãng âm mà không có trong ngũ cung nhạc Việt truyền thống.
Bài ca này không có "tôi/ta" nào cả. Trong ca từ chỉ có riệng một đại từ chỉ ngôi là "em." Nhưng em có phải là người nghe hay là người hát? Để mà dịch ca từ này tôi phải xen kẽ nhiều chữ "I" vào bản dịch. Một điều nữa là ca từ trong ca khúc thiếu những tính từ có chất xúc cảm - không có vui buồn nào cả. Chỉ có riêng "niềm đau" - nhưng đây không phải là sự đau đớn của người hát rong lại là của người ở "phía trước" (tiên phong?). Hình như người hát rong không có cảm xúc riêng nhưng là người "kỹ sư tâm hồn." Phải chăng người này là kỹ sư để đẩy xuống những xúc cảm cá nhân, vì sợ sức mạnh của những xúc cảm ấy?
Nhưng người kể chuyện này thì "đành" và "xin." Nghĩa là không "xung phong." Người này cũng e rằng việc hát rong sẽ trái với ý muốn của xã hội (sẽ chê trách). Có một mẫu thuận trong ca khúc này tôi thấy khó giải thích - là người hát rong này vừa "đành xin" rong chơi vừa "đành xin" về quê. Tất nhiên miền quê hương là một niềm an ủi lớn, nhưng nói thật thì việc về hẳn rất khó. Trong đời sống hiện đại thì một chuyến về luôn là ước mong không phải là thục tế.
Bài ca này cũng được Phương Thanh hát trong phim "Trái tim không ngủ yên" của Châu Huế đạo diễn. (Tôi chưa xem lần nào, nhưng hình như phim này không được coi như một phim hay).
Hình như video ở trên có những cảnh trong phim ấy? Video này cũng làm một khung khác để nghĩ đến ca khúc này. Phương Thanh có tìm cảm xúc trong ca khúc này - ca sĩ hát luyến láy, hít thở khát khao. Trong ca từ thì có hình ảnh "hoa đăng." Trong video thì có minh họa hình ảnh ấy, nhưng cách thể hiện của Phương Thanh cũng là một cách minh họa nữa. Tôi nghĩ rằng hoa đăng là một ẩn dụ của sự ngây thơ, sự vô tư. Cách hát của Phương Thanh có sự hồn nhiên mà tôi thấy rất thích hợp - mới làm cho ca khúc này được thật hay.
Có một khung khác để hiểu biết ca khúc này là tiêu sử của tác giả. Thí dụ: "Có nhiều đóng góp cho nền âm nhạc Việt Nam nhưng Trần Long Ẩn suốt đời chỉ xin làm người hát rong. Chính sự khiêm nhường ấy đã đưa âm nhạc của ông đến gần hơn với công chúng, được công chúng đón nhận như những sẻ chia về tình người – tình đời" [xem "Khúc tự tình của 'người hát rong'"]. Theo tôi biết thì cùng với việc sáng tác chủ yếu ông Ẩn là người của phong trào, rồi là công chức. Ông có nhiều trách nhiệm. Chắc kèm theo trách nhiệm có âu lo nữa mà thỉnh thoảng muốn giải thoát. Một đời rong chơi sẽ có sức quyến rũ đặc biệt với một người ở cương vị ông. Một "người đến sau ... nghe niềm đau phía trước" thì là hơi hơi như đi thực tế, sống gần dân.
Bài báo vừa trích ở trên nói đến sự "khiêm nhường" của nhạc sĩ. Khiêm nhường đến mức ca từ này không có tôi / ta không có cảm xúc cá nhân. Và chỉ có "đành" và "xin" và mong - nhạc sĩ chỉ có đòi hỏi, có nhu cầu khá khiêm nhường nữa.
Tôi xin trở về phía phim "Trái tim không ngủ yên." Trong phim ấy Phương Thanh đóng vai một người ca sĩ trẻ tên là Hà Nhung. Trích bài báo "Ca sĩ đóng phim" của Vũ Thanh Bình (Tuổi trẻ 8 tháng 10 năm 1998): "Nhung là một cô gái mơ mộng và hát hay. Mồ coi mẹ, cô đã nhiều lần cùng người cha lang thang hát rong trên đường kiếm sống. Nhưng rồi người cha cũng qua đời. Được một vị linh mục nhận về nuôi trong một tỉnh lẻ, cô có dịp trau dồi âm nhạc với dàn đồng ca ơ đây..."
Vậy có những nét khá thích hợp với bài ca "Xin làm người hát rong" - không biết người soạn kịch bản phim có lấy cảm hứng từ ca khúc này, hay ca khúc này có được viết cho cuốn phim này?
Một người hát rong cũng có thể gọi là một hòn đá lăn (rolling stone). Một hòn đá lăn ngại trao xúc cảm cho mọi người, nhưng cũng muốn hiến cho quần chúng (những ai thật lòng) những gì mà có thể trao được, trong đó có tình yêu lên tiếng. Hòn đá lăn này cũng lưu luyến với một miền quê dù quê hương đó không còn ngoài những hình ảnh quen thuộc. Đọc ca từ thì khó thấy tình yêu đó, nhưng qua tiếng hát của Phương Thanh thì tình yêu đó thật sự được lên tiếng.
Ngày nào em tuổi mười lăm Once when you were fifteen Em hay nghe tôi ngồi đánh đàn You'd listen to me sit and play my lute Tiếng đàn làm nỗi nhớ mênh mang The lute's sound makes boundless longing Rồi thời gian dần trôi mau Then time ebbed quickly past Em không nghe tôi dạo phím đàn You didn't hear me at the frets Mà chỉ nhìn lén lén bên sông But just looked furtively at the river
Sao em không như ngày nào sang đây nghe tôi ngồi đàn Why weren't you like before, coming to hear me play Để điệu đàn buồn mênh mang For the lute's notes to be sad, boundless Em như mây trôi dịu dàng trôi lang thang trên bầu trời You're like a gentle cloud wandering in the firmament Và mây đã xa tôi And that cloud went far from me Ầu ơ, ầu ơ ... Ah o, ah o
Có con chim đa đa nó đậu cành đa There was a partridge it landed on a banyan branch Sao không lấy chồng gần mà đi lấy chồng xa Why didn't you take a husband nearby but took one from afar Có con chim đa đa hót lời nỉ non There's a partridge singing words of lament Sao em nỡ lấy chồng từ khi tuổi còn son Why did you take a husband from when you're still untouched Để con chim đa đa ngậm ngùi đành bay xa So the partridge feeling sorry must fly far away
Tình cờ tôi gặp lại em By chance I met you again Ta đi chung trên một chuyến đò We went aboard the same ferry crossing Con đò chiều đưa khách sang sông The evening ferry took its customers across the river Tình cờ ta nhận ra nhau By chance we recognized each other Nghe mênh mông nhớ chuyện hôm nào Listening vastly recalling the stories of those days Để đò chiều sóng vỗ lao xao So the evening ferry was slapped by rustling waves
Hôm cô dâu sang nhà chồng qua sông trên con đò hồng The day a bride went to her husband's house crossing the river on a rose colored ferry Mà giọt buồn nhỏ bên sông Tiny sad drops along the river Hôm cô dâu sang nhà chồng ai ru con nghe buồn lòng The day the bride went to her husband's house, who sings a lullaby, feels sad at heart Lời ru nghe nhớ mong Words of a lullaby of longing Ầu ơ, ầu ơ ...
Bài ca này được vào Làn Sóng Xanh tháng 8 1999 và được vị trí số một trong tuần 26 tháng 9 1998 do Quang Linh hát.
Chắc bài hát này được nhiều người yêu thích do đôi câu "Có con chim đa đa nó đậu cành đa / Sao không lấy chồng gần mà đi lấy chồng xa" nghe rất là ca dao. Nhưng tôi chưa thấy ca dao nào với chủ đề này. Chỉ có một chuyện dân gian về chim đa đa không liên quan gì đến tình yêu. Hình như sang sông thì phải có chim sáo, phải không?
Cái chủ đề "sang ngang" đã được phổ biên đã lâu năm rồi. Và một phần lớn các ca khúc, thi phẩm thì viết về tình trạng của người phụ nữ bắt buộc đi lấy chồng lạ. Có phải những tác phẩm viết về các chàng trai bị bỏ lại là một hiện tượng mới hơn. Có lẽ bài ca nổi bật nhất theo chủ đề này là "Sao em nỡ vội lấy chồng" của Trần Tiến?
Từ 1999 trở sau có phải lấy chồng xa có ý nghĩa đi nước ngoại? đi lấy chồng người Việt hải ngoại?
Theo tập nhạc Khác nhạc tình yêu (Nxb Âm Nhạc, 2006) thì bài ca này theo nhịp Latin Rock. Cái chất Latin vẫn hợp với miền Lục Tỉnh.
Rồi có ban nhạc Hắc Miêu chơi bài ca này kiểu "dân tộc":
Tôi thấy một số nét yếu về dân tộc tính trong ca khúc này. Đoạn "Sao em không như ngày nào sang đây nghe tôi ngồi đàn" là như một sequence: sáu nốt sau lặp lại sáu nốt đầu - chỉ thấp hơn một cung. Giữa hai từ "tôi" và "ngồi" có quãng năm giảm (một quãng không có trong nhạc truyền thống Việt Nam). Rồi hai câu đều có mô hình - 4 từ không dấu, 2 từ dấu huyền.
Người yêu ơi sẽ đến lúc duyên tình ta chia đôi đường Oh lover, a time will come, our fated love will take a fork in the road Dù hôm nay ôm em trong vòng tay Although today I hug you, arm in arm Nhưng tình nào cũng nhạt phai But any love will fade one day Bài ca ngày nào anh viết cho tình mình The song I wrote one day for our love Giờ đây lòng anh xót xa Now my heart is pained Người ơi cuộc tình anh đã trao về người là mãi mãi suốt đời ta Dear, the love I offered you is forever, all our lives
ĐK: Người đi xa mãi trọn đời chẳng đến bên tôi You're gone forever, all your life you won't come to me Người đi xa mãi sương sớm phai mờ dấu chân You're gone forever, happiness fades like your footprints Người như cơn gió trọn đời tìm chốn xa xôi You're like the wind, all your life looking for some distant place Từ nay tôi sẽ quên hết đi ngày tháng trôi From now on I'll forget all those passing days and months Này người yêu dấu So my love, Tình mình còn nhớ hay quên chăng em? Our love, do you still remember or did you forget dear? Tình yêu nay đã như lá rơi chiều cuối thu tràn về lặng buồn Love now is like a leaf falling at evening's end, overflowing with silent sadness
2. Nhẹ bàn chân em quên anh đi về nơi Lightly your feet have forgotten me as they come back Nơi chân trời lắm buồn vui To the horizon with lots of sadness and happiness Và từ đây trong con tim lạnh giá From now on in my heart it's frozen Anh mơ về bóng hình xưa I dream of that figure of long ago Ngày qua chỉ còn đêm với đêm lạnh lùng The days past there's night after cold night Và nhớ người không nhớ ta And remember someone who does remember me Bài ca chợt dừng trên nét môi ngại ngùng A song suddenly ceases upon shy lips Chờ mơ đến em về bên That wait for you to come close
40 năm trước Đoàn Chuẩn có hỏi "Có tình nào không phai?" rồi Việt Anh viết "Nhưng tình nào cũng nhạt phai." Gặp bài ca "Người đi xa mãi" tôi cũng đã nghĩ đến hai bài ca "Buồn tàn thu" và "Bóng ai qua thềm." Có lẽ những đêm lạnh lùng không ngừng? Chốn xa xôi? Lá rơi cuối thu?
Thời tiền chiến thì chàng ra đi, thiếp ở lại. Văn Cao thì "chàng quên hết lời thề" rồi thiếp "cố quên dáng người." Việt Anh thì "tôi sẽ quên hết" rồi nàng "còn nhớ hay quên chăng em." Cuối cùng "bàn chân em quên anh đi về nơi" Thời tiền chiến chàng đi giang hồ, thời mới nàng cũng đi được. Đi về nơi - nơi nào?
"Người đi xa mãi" được vị trí số 10 trên danh sách Làn Sóng Xanh tháng 10 1997. Trong tuần 15-21 tháng 2 bài ca này được điểm số 1 do Lam Trường ca. Nếu tin được thông tin tôi có sưu tầm, thì ca khúc này được sáng tác lúc tác giả chỉ 15 tuổi. Văn Cao sáng tác "Buồn tàn thu" lúc 16, 17 gì đó.
Lam Trường hát - phối khí với nhiều piano điện tử (tiếng Fender Rhodes). Phiên khúc và điệp được phân biệt rõ - điệp khúc có nhịp nặng hơn.
Ca khúc này cũng được quần chúng tự phát (tiếc là bị lạc cao độ cuối điệp khúc):
Nhà tôi trên bến sông có chiếc cầu nhỏ cong cong My house is above the docks, there's a small, curved bridge Hàng cau dưới nắng trong lá trầu không And rows of areca palms in the clear sunlight, betel leaves Chị tôi trông dễ thương bán rau chợ cầu Ðông í a My big sister looked cute selling vegetables at the East Bridge market Chị tôi chưa lấy chồng. My big sister had yet to take a husband
Thời con gái lưng ong có bao người thầm mong theo At a girl's age when they've a wasp waist, so there are many who secretly await Mẹ dục con gái yêu lấy chồng đi Mother urged her beloved daughter to go ahead and marry Chị thương hai đứa em thương mẹ già còn đau í a My sister loved her two little sisters and her old mother who's still ill Chị tôi chưa lấy chồng. My big sister had yet to take a husband
Rồi mẹ tôi khuất xa, chúng tôi không còn thơ ngây Then my mother passed on, the rest of us were no longer inexperienced Chị lại lo các em chuyện chồng con Yet big sister still worried about us, our own husbands and children Ngày chia tay bến sông thấy chị buồn mà thương í a When we separated at the docks, we could see she was sad and felt for her Chị tôi chưa lấy chồng. My big sister had yet to take a husband
Rồi một đêm sáng trong có một người đàn ông qua Then one clear moonlit night a man came past Họ về xây chiếc cầu nối bờ sông They had come to build a bridge connecting the riverbanks Gặp chị tôi dễ thương mới xin lời cầu hôn í a Meeting my cute sister he asked for her engagement Chị cũng muốn lấy chồng. My big sister wanted to take a husband
Cầu xây xong đã lâu không thấy người về đưa dâu The bridge had been built for a while, but no one saw anyone return to take a bride Để chị tôi ngóng chờ mắt lệ nhòa Which made my big sister stay on the look out, waiting, eyes bleary, in tears Hàng cau đau trái cau bao lá trầu buồn rơi theo Rows of areca palm hurt for their fruit, how many betel leave sadly fall with them Chị tôi chưa lấy chồng. My big sister had yet to take a husband
Nhiều năm xa cách xa tôi trở về làng quê thăm After many years afar I went back to my village to visit Nhìn hàng cau xác xơ lá trầu khô Saw the rows of areca palms tattered, the betel leaves dried out Mộ chị tôi bé xinh đứng bên cầu thương nhớ mêng mông My sister's grave is pretty and small by the bridge with her boundless longing Chị ơi sao vẫn chưa lấy chồng. Oh sister, why had you still not taken a husband
Chị tôi chưa lấy chồng... My big sister had yet to take a husband...
"Chị tôi" vào Làn Sóng Xanh tháng 5 1999, và lên vị trí số 1 mồng 4 tháng 7 1999 do Trần Tiến hát.
Người chị này là yếu tố bất biến. Thời cuộc thay đổi - các em đi, người mẹ qua đời. Và có một công trình đến nữa - nghĩa là làng này được hiện đại hóa. Đầu bài hát có cầu nhỏ cong cong, cuối bài hát có cầu mênh mông. Một điều hiện đại nữa là làng này cũng vắng các người trẻ - như bài "Quê nhà." Trong "Quê nhà" có hoa cải, rau răm, thì "Chị tôi" có cây cau, cây trầu. Hai cây này cũng ở lại bị xác xơ, bị khô. Người chị ở lại quê và chết tại quê. Nhưng người chị sống và chết đã tạo điều kiện cho các em được khỏi thôn quê này để theo một cuộc sống khác. Như vậy phải biết ơn người chị ấy.
Như nhiều bài khác của Trần Tiến (còn của Phạm Duy và Trịnh Công Sơn nữa) bài ca này theo cầu trúc strophic (lặp lại một đoạn nhạc nhiều lần) để kể truyện. Cầu trúc này không được sử dụng nhiều trong nhạc thị trường hiện nay.
Hai thanh niên tự phát hát "Chị tôi" - nghe buồn và nghiêm trang - một đứa như sắp gục xuống.
Thanh niên xa nhà (hình như ở Đức?) hát buồn man mác và nghiêm trang nữa. Tôi tự hỏi các cậu hát cho thân phận đàn bà hay cho chính thân phận mình (hay chỉ hát cho các cô em nghe?).
Trần Tiến hát bài ca buồn vẫn giữ được mỉm cười duyên dáng.
Tình yêu như tiếng hát bỗng cất cánh trong tim tình cờ Love is like a song that takes flight in your heart by chance Tình yêu như tiếng sét bỗng giáng xuống nào ai có ngờ Love is like the sound of thunder suddenly coming down, who could know? Phút chốc vai kề vai In a moment shoulder to shoulder Phút chốc tay cầm tay In a moment hand in hand Tình yêu như thế cứ đến cứ đến như đã hẹn bao giờ Love like that keeps coming keeps coming, never sets a time
Phải thế chăng tình yêu Must love be like that? Phải thế chăng tình yêu Must love be like that? Phải thế chăng tình yêu Must love be like that? Phải thế chăng thì sánh đôi If it must then be a couple
Tình yêu như ánh nắng chiếu ấm áp tim ta tình cờ Love is like evening sunlight warming our hearts by chance Tình yêu như gió xoáy bỗng cuốn lóc lòng ai có ngờ Love is like wind spiraling like a sudden whirlwind in the heart, who could know? Phút chốc chung lời ca In a moment a shared song Phút chốc chung vần thơ In a moment a shared rhyme Tình yêu như thế cứ đến cứ đến như đã hẹn bao giờ Love like that keeps coming keeps coming, never sets a time
Bài ca "Tình cờ" có mặt trên danh bạ Làn Sóng Xanh từ tháng 10 1998. Bài ca này có ví trị số 1 từ 15 tháng 11 và trong tháng 12 1998.
Đây cũng là một trong những tình ca không buồn ít ỏi. Bài ca này cũng chứng minh rằng một nhạc sĩ của chế độ có thể soạn nhạc thị trường. Nhưng khi trang web của tỉnh Tiền Giang nhắc đến sự nghiẹp của Diệp Minh Tuyền họ không viết gì ca khúc "Tình cờ." Phải chăng "Tình cờ" là tác phẩm của ông mà nhiều người ưa thích nhất?
Rất nhiều nhạc sĩ trẻ bị trách vì không đặt lời đúng giai điệu. Nhưng nốt cao nhất trong ca khúc này được đặt chữ "phải" (Phải thế chăng...).
Phi Nhung ca "Tình cờ" ở đây có chút bản sắc dân tộc. (Tôi nghe đoạn "Tình yêu như thế cứ đến cứ đến như đã hẹn bao giờ" và nghe chất Lien Xô).
Một hôm mây trắng bỗng nhớ tiếng hát em One day white clouds suddenly remember the sound of your song Mây lang thang hoài để bầu trời thêm vắng Clouds wander always making the horizon even emptier Một hôm có nắng bỗng nhớ tiếng hát em A day with sunshine suddenly remembered your song Nắng bâng khuâng hoài tựa chưa muốn quên Melancholy sunlight always imagined it would never want to forget
Đừng mang trong lời ca những nỗi ưu phiền Don't bring distress to your lyrics Và đừng mang cho tình yêu những tiếng ca buồn And don't bring sad singing to love Này chú ve bé con Hey little cicada lad Đời cho ta lời ca hát để yêu người Life gives us lyrics to love somebody Và người cho ta lời ca hát để yêu đời thiết tha đó em And somebody gives us lyrics so we can love that ardent love, dear Giọt mưa rơi trong đất, chiếc lá bỗng xanh Rain falls upon the ground, the leaves are still green Hóa chú ve nhỏ để ngày ngày ca hát Becoming little cicada lad so he can sing day after day Tình yêu trong sáng cũng sẽ đến với em A pure love will come to you, love Hỡi chú ve nhỏ ngày đêm hát ca Oh little cicada lad, singing day and night
"Hát với chú ve con" được vào top 10 của Làn Sóng Xanh từ tháng 7 1998 qua giọng hát của Thu Phương. Rồi bài ca này được vị trí số một trong tháng 10 1998 qua giọng hát của Thanh Lam.
Thanh Lam hát "Hát với chú vé con" ở Seattle ngày 30 tháng 4 2008. Và hát rất hồn nhiên và có sức lực. Ban nhạc này cũng hay. Nhưng vai trò của ca sĩ và ban nhạc ở đây là gây ra không khí cho khiêu vũ. Vậy đây là surf rock thật.
Thanh Lam hát trên sân khấu lớn thì không hay bằng ở trên. Nhịp điệu hơi bị chậm và disco hóa. Mọi người đang chịu khó để gây một không khí đặc biệt nhưng tôi thấy hơi nhạt. Có lẽ vì bị chuyên nghiệp quá?
Ở đây Thanh Lam hát với một ban nhạc có chất jazz/r&b; mình nghe thấy thích hợp hơn.
"Tháng 10/75 chúng tôi tham gia một lớp bồi dưỡng sáng tác đầu tiên của Bộ TTVH tổ chức. Chính qua lớp này chúng tôi đã được mở mang kiến thức về âm nhạc rất nhiều... Lúc này nhạc sĩ Thanh Tùng tham gia hưởng dẫn môn chỉ huy hợp xướng và dàn nhạc. Sau này anh mới tham gia sinh họat nhóm [Nhóm Sáng tác Âm nhạc Quần chúng] khi anh sáng tác bài Hat với chú ve con. Nhưng đó là chuyện của sáu năm sau." (Ñguyễn Văn Hiên, "Nhạc sĩ trẻ - Cuộc hành trình mai nươi năm," Hồi ức 50 năm âm nhạc cách mạng miền Nam (TPHCM: Nxb Văn nghệ TPHCM; Hội Âm nhạc TPHCM, 1997; 353).
Nghĩa là bài ca này có chút chất phong trào. Là một trong những bài ca Làn Sóng Xanh ít ỏi không viết về tình yêu buồn.
Giữa đêm tối nhớ về em yêu In the middle of the night, I miss you love Như đại dương nhớ trời xanh. Like the open seas miss blue skies Ôm lòng đêm đón sầu lên. Caressing the heart of night, greeting the rising sadness Ôi nỗi nhớ buồn tênh. Oh such sad longing
Xa mù khơi gió về xôn xao Far from sight rising winds come back in an uproar Trái tim đã lạc lối về bên nhau. Hearts that were lost come back together Anh chờ em giữa lặng câm, nghe bão tố trong tim I await you midst a mute silence, listening to the tempest in my heart
Em ơi dù cho tình mình đã xa quá, Oh dear, though your love as gone away too far Trái tim anh vẫn nhớ đến em. My heart still longs for you Anh luôn niềm tin một ngày nắng mới I always have faith in a new day of sunlight Xóa bao đêm cô đơn ta chờ nhau To wipe away the lonely nights we awaited each other
Có lúc giông tố cuộc tình ngỡ tan vỡ, There are times when love's tempest I thought had shattered Lòng ta yêu thương nhau ngời sáng Our hearts love each other brightly, Hứ hư hư hừ, có em trong đời với anh nơi ấy bình yên. Hư-hư-hư-hư, you in my life, for me that place is calm
Bài ca này có mặt trên Làn Sóng Xanh từ tháng 9 1998 và được vị trí số một trong tháng 12 1998 và tháng 1 1999. Dễ nghe với ca từ hay cái "hook" ở cuối bài "hứ hư hư hừ" là cao điểm. Tôi vốn thích chuỗi hợp âm VI-IV-V-I.
Ngồi nhìn chiếc lá rụng rơi theo cội nguồn Sitting watching each leaf fall back to its source Lá rơi lá rơi Leaves fall leaves fall Rồi khi anh đến dịu êm trong cuộc đời Then when you gently came into my life Nhớ thêm nhớ thêm More longing, more longing Giờ đây sao trống vắng nhớ anh em buồn Now, why this void longing for you, I'm sad Buồn vì ai For whom am I sad Vì sao tôi bỗng thấy nỗi cô đơn trong lòng Why do I suddenly feel loneliness in my heart Ai vì ai Who, because of who Những lúc gặp nhau anh đâu nào có biết When we met each other you couldn't know Có những hờn ghen nhỏ nhoi That there would be those small jealousies Tiếc nuối làm chi yêu thương và dĩ vãng What the use of regretting love and the past Thà rằng anh nói tiếng chia tay It's better if you say the word farewell Thà rằng biết đến để em không buồn đau It's better to know that than for me not to be sad Thà rằng biết đến làm chi It's better to know that, why's that? Trống vắng chiều nay giăng trong hồn em The void this evening spreads into my soul Tình em còn đây còn trong nồng say My love is still here in my passion Và em ngồi đây chờ ai đợi ai And I sit here, who do I await
Chiều về nắng tắt, hoàng hôn đang buông dần Evening returns, sunlight goes out, twilight slowly falls Lá rơi lá rơi Leaves fall leaves fall Rồi khi anh đến dịu êm trong cuộc đời Then when you gently came into my life Nhớ thêm nhớ thêm More longing, more longing Giờ đây sao trống vắng nhớ anh em buồn Now, why this void longing for you, I'm sad Buồn vì ai For whom am I sad Vì sao tôi bỗng thấy nỗi cô đơn trong lòng Why do I suddenly feel loneliness in my heart Ai vì ai Who, because of who
"Trống vắng" của Quốc Hùng vào danh sách top của Làn Sóng Xanh từ tháng 6 1998. Tháng 7, đầu tháng 10 và trong tuần lệ 8 đến 14 tháng 11 bài ca này được vị trí số 1 trong Top 10 này.
Tôi thấy một số nét của bài ca "Trống vắng" nghe na ná như "Giọt sương trên mi mắt" của Thanh Tùng. Có lẽ đó là do cả hai đều tựa vào nhịp điệu surf / slow surf. Còn nữa cải hai bài ca có mô típ bốn nốt kép - "ngồi nhìn chiếc lá / "em đâu có biết."
Về thang âm, cả hai bài đều sử dụng đến "lục cung" (sáu nốt trong gam thứ). Và khác với hai bài hát "Dòng sông lơ đãng" và "Vẫn hát lời tình yêu," "Trống vắng" và "Giọt sương trên mi mắt" đều vắng quãng năm giảm. Lục cung của "Giọt sương trên mi mắt" gồm các nốt I-III-IV-V-VI-VII. "Trống vắng" có lục cung gồm I-II-III-IV-V-VII.
"Trống vắng" có một nét hay và dễ thuộc là các từ đội lặp lại - "lá rơi lá rơi," "nhớ thêm, nhớ thêm." Lúc Phương Thanh biểu diễn ca khúc này thì khán giả hay hát theo các cụm từ nay. "Lá rơi" = "nhớ thêm" + "buồn vì ai" + "chờ ai đợi ai" cũng giữ một ít chất tiền chiến.
...muốn xin phát hành ca khúc mới cũng vẫn còn khó khăn vì nhiều thủ tục rườm rà. Sau khi làm những thủ tục cần thiết thì được một người làm trong sở văn hóa thông tin kêu lên nói là nhạc của em bi quan quá!!! không lạc quan tí nào nên bọn anh không thể duyệt cho em được và phải chờ thêm một thời gian nữa!!! Tôi chờ thêm 2 năm nữa tức là vào năm 1997 vẫn chưa được duyệt.
Nghĩa là năm 1995 phổ biên ca khúc "Trống vắng" này như bị phạm pháp luật. Đến năm 1997 thì không sao. Ca từ "Giọt sương trên mi mắt" cũng buồn, nhưng không bị coi là "bi quan quá." Dù có "cuộc đời buồn tênh" nhưng vẫn có "nụ hồng trong tim" và "mặt trời dịu êm."
Ca từ "Trống vắng" không có nét an ủi nào - "nắng tắt," "hoàng hôn buông dần." Niềm "an ủi" là "anh" đã mất và hiện nay nhắc đến chỉ gây buồn nhớ, trống vắng trong tim.
Nếu anh nói anh vẫn chưa yêu là thật ra anh đang dối mình If I said I've never loved, the truth is that I'd be lying to myself Còn anh nói đã trót yêu em rồi là hình như anh đang dối em And if I said I'd run out of love for you, seems I'd be lying to you.
Nếu anh nói anh muốn xa em là thật ra anh mong rất gần If I said I wanted to be far from you, the truth I wish to be very close Còn anh nói đã muốn quên em rồi là trong tim anh luôn nhớ em And if I said wanted to forget you, my heart always remembers you.
Rồi một ngày vắng em. Then one day when you're gone Bước chân buồn tênh. My footsteps forlorn Rồi từng ngày nhớ em. Then every day I miss you Trái tim không ngủ yên My heart doesn't sleep quietly Thôi xin em hãy hờn dỗi như ngày mới quen nhau Alright, please keep pouting like when we first met Thôi xin em hãy hờ hững như là đã xa nhau. Alright, please be indifferent like we're far apart.
"Trái tim không ngủ yên" có mặt trên top 10 Làn Sóng Xanh từ tháng 4 1998. Trong hai tuần 5 tháng 7 và 12 tháng 7 nó chiếm được điểm số 1. Giai điệu này nghe quen quen, có chất r&b nhẹ nhàng. Hơi hơi như bài ca "Have I Told You Lately That I Love You" chẳng hạn. Giai điệu này đơn giản và dễ thuộc. Ông Thanh Tùng không ngại sử dụng đến dấu ngã, nhất là ở chỗ cuối điệp khúc:
Nhưng có lẽ dấu hỏi là khó phổ nhất--chỉ có riêng chữ "ngủ." Con số dấu nặng hơi bị nhiều, chắc vì bài ca này có rất nhiều anh (9) và em (9).
Bài này cũng đã thành một "standard." Dalena và Henry Trúc ca "Trái tim không ngủ yên." Tôi đâu phải là fan của Dalena, nhưng Dalena thật hiểu r&b nhẹ. Chàng xướng ngôn viên giới thiệu bài ca này có nói là hỏi ý của Thanh Tùng về trường hợp viết bài ca này.
Song Bằng Kiều / Mỹ Linh ca "Trái tim này thuở Làn Sóng Xanh.
Ðừng xa vội xa em vội sớm câu vĩnh biệt Don't part, hurry to part, hurry those words of farewell Giận chi giận chi em lời nói êm gió thoảng. Why be mad, words spoken are a calm breeze wafting Lòng em còn yêu anh còn nhớ mong khắc khoải My heart still loves you, still pines, still yearns Một mai đành xa anh khổ đau anh có biết? One day realizing that I'm far from you hurts, don't you know?
Trời xanh còn âm u ngày bão giông nắng lửa The blue sky's still overcast, days of storms and fiery sunlight Biển xanh thật êm ru còn thét vang sóng đổ The blue sea's calm lullaby, still the breaking waves wail Tình em dành cho anh còn mãi như hơi thở The love I've saved for you is always like breath Ðừng xa vội xa nhau để mai ta hối tiếc. Don't part, hurry to part so that we'll regret it tomorrow.
Ðã biết em để mất anh rồi I know I've already lost you Tiếng chim ngừng hát bên trời. The birds have stopped singing in the sky Ðã biết sông mùa lũ dâng tràn I know in flood season the river rises, overflows Cuốn đi bờ bãi ngút ngàn tình yêu. Carries away the shoreline, love is spread and scattered
Ðã biết nhau để mãi xa rời Having known each other to be always apart Lá xanh rụng giữa xuân ngời. Green leaves tumble down midst resplendent spring Ðã biết yêu là vẫn thế rồi Having known love it's still that way Trái tim còn mãi hát lời tình yêu. My heart still sings always words of love.
Bài ca "Vẫn hát lời tình yêu" có mặt trên danh sách Top 10 Làn Sóng Xanh từ tháng 10 1997 (Mỹ Linh hát) đến tháng 10 1998 (Hồng Nhung hát). Trong tuần lệ 13 đến 19 tháng 9 nó là bài ca số một.
Như bài ca "Dòng sông lơ đãng," bài này cũng có một dòng sông và cũng sử dụng đến ẩn dụ của "bờ." Bài kia thì là "bờ phù sa quên bước chân qua," nghĩa là từng lớp phù sa là những kỷ niệm chung trong một cuộc tình yêu. Hình ảnh này mạnh hơn trong "Vẫn hát lời tình yêu" - mùa lũ xóa và "ngút ngàn" niềm tình yêu và các kỷ niệm đẹp.
"Vẫn hát lời tình yêu" hợp với phong cách Mỹ Tâm. Bài ca này hình như đã thành theo kiểu nói tiếng Anh một "standard," một bài ca "evergreen."
Giai điệu "Vẫn hát lời tình yêu" cũng đơn giản. Trong một thang âm thứ, mô típ V-II-I được lặp lại nhiều lần, nốt V như một cái neo - "Đừng xa vội," "vội sớm câu," "giận chi giận," và "lời nói em." Rồi mô típ được mở rộng V-IV-III - "Lòng em còn" "còn nhớ mong," và "Một mai đành." Cuối phiên khúc thì nốt IV dẫn lên một nốt V, là nốt cao nhất đến lúc ấy (đau anh có biết).
Khi vào điệp khúc thì nốt V cuối cùng ấy dẫn lên nốt VI, nốt cao nhất của bài ca này: "Đã biết em để mất anh rồi." Cái quãng âm gây ấn tượng nhất là từ nốt II đến nốt VI ("để mất") là một quãng năm giảm cũng gọi là "quãng quỷ" (diabolus in musica - con quỷ của âm nhạc). Nghĩa là đây là quãng âm bất ôn nhất cũng làm cho nét nhạc ở thêm xúc động.
Từng ngón tay khép như nụ hoa trắng Fingers clasped tightly like a white flower Bỏ lại hàng cây ngơ ngác sau lưng Leaving the dumbstruck tree behind its back Và nỗi đau rơi trong lòng đêm vắng And pain falls in our heart this forsaken night Nỗi đau ta nhận riêng mình A pain that recognizes me alone.
Rồi sớm mai sẽ không còn vết dấu Then that morning will have no trace Một bờ phù sa quên bước chân qua A newly deposited shore forgetting the steps that pass Chỉ có mưa bâng khuâng về trong mắt There's only melancholy rain returning to my eyes Khóc đi cho thỏa dỗi hờn Cry to satisfy a grudge
(ĐK) Ở chốn nào dòng sông đã hòa cùng đại dương Where does the river join with the sea? Cạn bến bờ chiều nay thẫn thờ nhìn hoàng hôn A dried out dock this afternoon listlessly looks out at the dusk
Rồi chúng ta sẽ đôi lần nuối tiếc Then once or twice we'll regret Để một dòng sông lơ đãng trôi qua Letting the unmindful river flow past Một sớm kia xuôi theo dòng em đến Some morning flowing back will come my current Cớ sao anh chẳng đứng chờ Why wouldn't you be there standing and waiting?
Tìm hiểu đến bài ca "Dòng sông lơ đãng" của Việt Anh tôi không thể không nhắc đến bài ca "Con thuyền không bến" của Đặng Thế Phong (mà tôi cho post ngày hôm qua). Khi mới xuất hiện tôi chưa để ý đến bài ca này, nhưng mới đây tập trung và nghe tôi thấy nó hay lắm. Tôi không ngạc nhiên khi biết rằng bài ca nằm trong danh sách top 10 của Làn Sóng Xanh từ tháng 4 1998 đến tháng 2 1999 và có lẽ lâu hơn nữa.
"Dòng sông lơ đãng" hợp lắm với giọng ca và phong cách hát của Thu Phương. Và cách phối khí (của Bảo Chấn? - tôi không rõ về điều này) rất phù hợp với thẩm mỹ bình dân ở Việt Nam. Không thể phủ nhận rằng đây là một bài ca nhịp bolero - một bolero không chậm lắm. Sao mà các nhịp điệu Mỹ La-tinh nghe rất nhiệt đới. Tôi thấy dễ tưởng tượng đến một con sông lơ đãng vùng nhiệt tính - im, êm đềm, trời nắng, gió nhẹ. Và nhịp điệu bolero cũng trôi qua chậm đều.
Trong văn chương và ca từ Việt Nam lắm lần một con sông thành một biên giới - một người qua con sông / biên giới này từ một trạng thái đến một trạng thái khác. Và một người ở lại. Nhưng hai người đều nuôi những kỷ niệm và cảm xúc riêng.
Trong "Con thuyền không bến" và "Dòng sông lơ đãng" thì chính con sông phản chiếu tâm trạng của hai người đó. Con sông trôi đều đều này không quan tâm đến mình - nó "lơ đãng" - "tỏ ra không chú ý ... đang mải nghĩ về những việc nào khác." Nghĩa là mình bị cái gì đó ảm ảnh nhưng thế giới xung quanh không cần biết chi về tâm trạng mình. Và cũng có thể đối tượng ám ảnh mình cũng không cần biết chi về mình nữa.
Con sông của "Con thuyền không bến" được miêu tả là "lờ lững" - "lững lờ" có nghĩa là "chậm chạp và êm ả, trông tựa như vẫn đứng yên." "Lờ lững" thì vô tư hơn "lơ đãng" - là lờ lững "nhớ thương ai." Là một nổi nhớ thương liên miên - nhưng không có ai đáng trách. Trong bài "Dòng sông lơ đãng" có một câu hát gây ấn tượng với tôi là "Khóc đi cho thỏa dỗi hờn." Thu Phương hát bài hát này rất đúng dấu. Nhiều nhạc sĩ tránh những chữ trắc dấu hỏi, dấu ngã - nhưng cách phổ lời và cách hát ở đây rất hay và đúng. Vừa có chất thơ vừa có chất giai điệu.
"Dỗi hờn" là cử chỉ "không bằng lòng," "không thiết nữa." "Con thuyền không bến" có chữ "oán" nghĩa là "giận nung nấu trong lòng." Chữ "oán" có vẻ kịch tính hơn. Thiên nhiên trong "Con thuyền không bến" cũng kịch tính hơn - "heo may," "sương lam mờ," "vi vu," "gió vang thông ngàn."
Một hình ảnh nữa trong "Dòng sông lơ đãng" mà tôi thấy hay là "Một bờ phù sa quên bước chân qua." Câu này miêu tả sư trôi qua của dòng sông này, của dòng thời gian. Dòng sông như đã dần dần và vô tư xóa những điều đã có ý nghĩa trong một thời gian trước.
Tài liệu tham khảo: Từ điển tiếng Việt, Hoàng Phê chủ biên (Nxb Khoa học xã hội / Trung tâm Từ điển học, 1994).
sung by Phương Thanh written by Trường Huy translated by Jason Gibbs
Evening alone on the road My heart frigid and indifferent Why do I feel like your mouth and lips are still here Restless nights lying awake How I long for those warm lips Beloved boy, how could you turn your back and leave Our love was devoted for so many months and days How could you walk away after her As your shadow recedes my soul falls to pieces Now you've followed love with her Because you ran out of love for me My shadow alone in the evening rain
Evening alone on the road My heart frigid and indifferent Why do I feel like your mouth and lips are still here Restless nights lying awake How I long for those warm lips Beloved boy, how could you turn your back and leave Our love was devoted for so many months and days How could you walk away after her As your shadow recedes my soul falls to pieces Now you've followed love with her Because you ran out of love for me And know you still remember the devoted old days together
I still long for you, for those amorous minutes Flowing hair, kisses deep How could you forget those moments together, where have they gone? I wander through the evening rain Shadowy love of love long past Beloved boy, how could you turn your back and leave
Our love was devote so many months and days How could you walk away after her As your shadow recedes my soul falls to pieces Now you've followed love with her Because you ran out of love for me My shadow alone in the evening rain
Phương Thanh là một trong những ca sĩ Việt được ái mộ nhiều nhất trong vòng hơn 10 năm. Nhìn các video của cô biểu diễn thì dễ nhận ra cô có một cách thể hiện rất quyến rũ. Tôi có viết đến ca khúc này trong lãnh vực "nhạc gây sốc" vì tôi đã nhìn thấy khá nhiều bài báo phê bình. Bài ca này quả là thành thật khi mà gợi đến những "môi ấm," "phút ân ái," và "môi hôn thật sầu."
Bài ca này lên đỉnh cao tại những lời ấy: "Em vẫn nhớ anh nhớ phút ân ái / Làn tóc xõa môi hôn thật sâu." Và Phương Thanh thể hiện những cảm giác ấy một cách rất thành công - giọng của cao lên một âm vực khá cao đến mức là như cô có thể quên cả lời ca làm cho chỗ này càng xúc động.
Có thêm một buổi biểu diễn thứ hai bắt đầu với những hình ảnh của Phương Thanh đi dạo qua cầu Golden Gate - một địa điểm nổi tiếng do những người nhảy xuống tự tử. Một điều lạ lùng và loan báo xây ra khi máy quay quay một tấm kỷ niệm trên cầu... cho một cô bé bất ngờ ngã xuống từ cầu này cách đây chục năm.
Phương Thanh has been one of Vietnam's most popular singers of the past 10 years. Viewing videos of her in concert it's apparent that she's a magnetic performer. I'm including this song in my gallery of "shocking music" because I've seen commentary about it's being "too adult." It is very frank in its longing and direct in its evocation of warm lips (môi ấm), amorous minutes (phút ân ái), kisses deep (môi hôn thật sâu).
The song reaches it's climax at one of those spots - "I still long for you, for those amorous minutes / Flowing hair, kisses deep" / "Em vẫn nhớ anh nhớ phút ân ái / Làn tóc xõa môi hôn thật sâu." And Phương Thanh really carries that across - her voice rises to a higher register and she even seems to forget the lyrics, which only raises the intensity of the moment.
Mới đây tôi đọc một bài báo rất hay mà Trần Minh Phi viết về Phương Thanh cách đây 10 năm.
Tình xa khuất
Phương Thanh hát Trường Huy sáng tác
Chiều một mình trên phố Tâm hồn lạnh lùng buốt giá Sao em nghe thấy mắt môi anh yêu còn đây Đêm về trằn trọc thao thức Nhớ thật nhiều làn môi ấm Anh yêu dấu hỡi sao nỡ quay lưng vội đi Tình ta vẫn thiết tha bao tháng ngày Sao anh nỡ bước đi theo người Bóng anh mờ khuất tâm hồn em vỡ nát rã rời Giờ anh đã bước theo tình với người Vì anh đã hết yêu em rồi Bóng em lẻ loi trong chiều mưa
Chiều một mình trên phố Tâm hồn lạnh lùng buốt giá Sao em nghe thấy môi mắt anh yêu còn đây Đêm về trằn trọc thao thức Nhớ thật nhiều làn môi ấm Anh yêu dấu hỡi sao nỡ quay lưng vội đi Tình ta vẫn thiết tha bao tháng ngày Sao anh nỡ bước đi theo người Bóng anh mờ khuất tâm hồn em vỡ nát rã rời Giờ anh đã bước theo tình với người Vì anh đã hết yêu em rồi Biết anh còn nhớ những ngày xưa bên nhau tha thiết
Em vẫn nhớ anh nhớ phút ân ái Làn tóc xõa môi hôn thật sâu Sao anh quên hết những phút giây bên nhau còn đâu Ta lang thang chiều mưa Tình bóng dáng của mối tình xưa Anh yêu dấu hỡi sao nỡ quay lưng bước vội đi
Tình ta vẫn thiết tha bao tháng ngày Sao anh nỡ bước đi theo người Bóng anh mờ khuất tâm hồn em vỡ nát rã rời Giờ anh đã bước theo tình với người Vì anh đã hết yêu em rồi Bóng em lẻ loi trong chiều mưa
[Bài này vốn đã được viết cách hơn một năm. Hôm nay tôi sửa lại vài chỗ, và dịch vài đoạn].
Bờ vai ơi đừng quá nghiêng nghiêng Oh shoulders, don't flag so much Đánh rơi buổi chiều thơm ngát Dropping a fragrant evening Làn môi ơi đừng quá run run Oh lips, don't tremble so much Lỡ tia nắng hồng tan mất Else the rosy sunbeams will fade and be lost Xin âu lo không về qua đây Please, care don't return here Xin thương yêu dâng thành mê say Please, love arise and become passion Xin cho ta nhìn ngắm lung linh Please, let me see the shimmer Từ đáy đôi mắt rất trong From the depths of a pair of eyes, very clear
Bàn tay em là cánh sen thơm Your hands are fragrant lotus petals Ướp trong vòng đêm mái tóc Scented midst night's ring of a head of hair Nụ thanh xuân còn ấp e nơi A bud of youth yet bashful Nét xinh áo lụa thơ ngây The beauty of an innocent silk blouse Xin trăm năm em về tinh khôi I ask for one hundred years from now you're still pure Đôi tay ta dang rộng hân hoan Our hands open amply in joy Xin cho ta một khắc reo ca Please give me a fifteen minutes of jubilation Vui cùng em Happy with you
Vì biết đâu có đôi lúc em xa vời vợi For who knows whether there'll be times when you'll be far, far away Biết đâu có đôi lúc con tim nghẹn lời Who knows whether sometimes your heart will choke off the words Biết đâu có đôi lúc ta quên chờ đợi Who knows whether sometimes I'll forget to wait Kề bên nhau quên một chiếc hôn Close together might we forget a kiss? Biết đâu sớm mai nắng em phơi cuộc tình Who knows whether tomorrow's early sunshine you'll dry out this love Biết đâu sớm mai gió tan cơn mộng lành Who knows whether this sweet dream will fade in the wind Biết đâu biết đâu đấy xin em lòng thành Who knows, who knows anything, I ask your sincerity Và xin cất lấy trái tim nay nhớ nhung phút giây And I ask to put away your heart as I now long in these minutes
Vì biết đâu cánh mây trắng yêu em gọi mời For who knows the white clouds that you've called here Biết đâu gió tha thiết mang em về trời Who knows the devoted wind that will carry you back to the skies Biết đâu bỗng em thấy tim ta chật chội Who knows that suddenly you'll feel your heart tighten up Và em tan đi cùng ánh sương And you fade with the misty light Biết đâu bỗng em thấy đôi chân mỏi mệt Who knows that suddenly your feet will feel tired Biết đâu bỗng em thấy sông Thương cạn kiệt Who knows that suddenly you'll see Love's river depleted Biết đâu bỗng mưa nắng gieo tin buồn phiền Who knows that suddenly rain and sunshine will sow sad news Và em sẽ cất cánh tung trời hóa thân giấc mơ And you'll spread your wings to burst into the sky to embody a dream Và em sẽ cất cánh phương nào thênh thang mây khói. And you'll spread your wings to fly anywhere into the vastness of clouds and smoke
"Em về tinh khôi" là một trong những bài ca đặc trưng của Làn Sóng Xanh. Bài ca này được điểm #9 của Làn Sóng Xanh ngày 13 tháng 12 1998, là số bài ca số 8 của cả tháng 12 1998, rồi được bầu số 1 trong tuần lễ đầu tháng 1 1999.
"Em về tinh khôi" được sáng tác năm 1991 và có chất light r&b như nhạc của những diva Mỹ được rất nhiều người ái mộ thuở đó như Whitney Houston, Vanessa Williams, và Anita Baker. Hình như năm ấy thể loại nhạc này chưa thích hợp với thính giả người Việt. Quốc Bảo kể rằng lúc bấy giờ "Những bài hát khác thì bị các vị đàn anh chê là “giai điệu thì cầu kỳ mà lời ca thì cũ kỹ”... “Em Về Tinh Khôi” bị chê nhiều nhất."
Lời ca này cũng đòi hỏi khá nhiều ở các người nghe. Bài hát này được chọn là ca khúc được bầu nhiều nhất một thời cũng làm tôi ngạc nhiên. Và tôi nghĩ người rằng mọi người phải công nhận rằng ca khúc này có "vượt thời gian."
Dịch "Em về tinh khôi" là "From Now You're Still Pure" tôi thấy chưa hay lắm.
Khánh Du là ca sĩ đầu tiên thu tác phẩm này năm 1997. Và phong cách của Khánh Du cũng nghe rất 1997 - Khánh Du hát tiết tấu của bài hát này không chính xác nhưng cũng táo bạo. Những ca sĩ sau như Bằng Kiều, Trần Thu Hà hát một cách trau chuốt, rất đúng, như ý của tác giả. Một cách đẹp đẽ vừa phải.
Bài đăng
