TÂY BAN CẦM "The Shadows" tập 1 và 2, gồm những bài Nhạc kích động hay ghi theo đĩa nhạc do Ban The Shadows trình bày, ghi rõ ràng để chơi 3 đờn. (Solo Guitar Rythm Guitar và Bass) giá 20đ. (3 bài)
nguồn: Chính Luận 23-24 tháng 5 1965.
Nhóm nhạc Anh Quốc The Shadows đã gây ảnh hưởng lớn nhất hơn bất cứ nhóm nào khác cho nền nhạc rock Việt. Thực ra năm 1965 Việt Nam chưa có các thứ nhạc rock, nhạc trẻ mà chỉ có nhạc kích động. Nhóm The Shadows bắt đầu được nổi tiếng với tác phẩm không lời "Apache" năm 1960. The Shadows cũng đặt tiêu chuẩn cho nhạc kích động / trẻ / rock với ba đàn - guitar lead, guitar accord và guitar bass. Một điều thú vị nữa là dân ngoài Bắc cùng thời cũng mê và học trộm nhạc The Shadows nữa.
Có những đêm dài, anh ngồi nhìn hỏa châu rơi.
There are long nights, I sit and watch the flares fall. Nghe vùng tâm tư cháy đỏ xoay ngang lưng trời.
Feel the realm of my thoughts burning red across the low horizon. Những đóm mắt hỏa châu bừng lên trong màn tối.
Sparkling eyes like flares burst upon night's curtain. Như mắt em sáng ngời, theo anh đi ngàn lối.
Like your brilliant eyes, following me in all directions. Những đêm không ngủ anh ngồi tâm sự cùng hỏa châu rơi.
On sleepless nights I confide with the falling flares.
Dưới ánh châu hồng, anh ngồi gọi thầm tên em
Beneath the cinnabar light, I sit calling your name to myself Mơ một ngày mai pháo nổ vang trên lối về
Dreaming of tomorrow with firework bursts echoing along the path home Những đóm mắt hỏa châu là hoa đăng ngày cưới
Sparkling eyes, flares are the flower lantern of our wedding day Khi chiến chinh hết rồi, tương lai ta tìm tới
When war is over, our future will find us Có nhau trong đời đêm trường không sợ lạc loài yêu thương
Having each other in life on these long nights, there's no fear of love straying
Ôi đẹp làm sao, màu hỏa châu
Oh it's so beautiful, the flare's color Đêm đêm tô son, tô phấn những con đường
Nightly it rouges and powders the roads Ôi những con đường mang nặng đau thương
Oh those roads that bear a heavy burden of pain Cho anh nhận diện quê hương giữa đêm đen buồn
So I can identify with my homeland midst the dark, sad night Bằng những giòng sông chảy xuôi đêm trường
Through rivers flowing through the long night Ôi những giòng sông nhẫn nhục đau thương
O rivers of insult and pain
Tôi chia em
I'll share with you, brother Trọn kho tàng
All my treasure Tôi chia anh
I'll share with you, older brother Trọn kho tàng.
All my treasure. Niềm quý mến nhau là xâu chuỗi mầu
Our mutual esteem is the threading of a colored bracelet Buồng tim yêu thương là châu báu
Our loving heart's chamber is a precious jewel
Kim cương đây là môi cười
The diamonds here are smiling lips Tôi xin chia phần cho người
I wish to give some to anyone Từng ánh mắt vui
Every shining, gleeful eye Từng câu ấm lòng từng câu yêu thương hằn trên môi
Every heart-warming word, every loving phrase traced up your lips
ĐK: Ta sẽ chia kho tàng
We'll share the treasure Tình yêu cho anh em cùng dòng máu.
The love of brothers of the same blood. Ta sẽ chia kho tàng tình thương cho khắp quê hương.
We'll share this loving treasure throughout our homeland.
Tôi xin mua lại căm thù
I would like to buy back the hatred Tôi xin mua lại lao tù
I would like to buy back the prison Bằng những cánh hoa cài trên áo người
With flowers pinned on anyone's blouse Bằng đôi tay non còn rướm máu.
With hands still moist with blood.
Tôi dâng anh vạn chân tình.
I offer you countless feelings of sincerity Tôi dâng em
I offer you, little brother Trọn tim người
All of anyone's heart Đời sống sẽ vui dù ta có nghèo.
Life will be happy even though we're poor. Người vui ta cùng vui theo.
If anybody's happy then I'm happy too.
Bài ca này có 5 đại từ / 5 nhân vật là tôi, em, anh, ta và người. Tôi là người hát, người sáng tác. Hình như anh và em là anh em trai khái quát hóa chung một dòng máu với cái tôi. Ta là chúng ta, là tôi, em, và anh chung một dòng máu.
Người là ai? Người thì được sự quý mến của tôi, anh và em. Người được chia phần, được cài cánh hoa trên áo, được dâng trọn tìm người. Người được vui chúng ta được vui theo. Người có phải là người yêu, hay có phải là toàn đồng bào người Việt?
Đây là thêm một bài ca có cuộc nội chiến người Việt giết người Việt. Nguyễn Trung Cang muốn mỗi anh em (chắc là tất cả thanh niên) Việt Nam được thành chung một "xâu chuỗi mầu," "niềm yêu thương" chung thành "ngọc báu." Bài ca này diễn tả một lý tưởng cao cả, một mỗi "tình yêu cho anh em cùng dòng máu" là kho tàng được chia cho mỗi người Việt, cho khắp que hương.
Việc trao đổi cái ác ("mua lại căm thù" và "mua lại lao tù") với cái thiện ("những cánh hoa cài trên áo trên áo người") là một hình ảnh hay. Hình ảnh này thành sâu xa hơn khi việc trao đổi được làm "bằng đôi tay non còn rướm máu." Tay non là tay của tuổi trẻ, tuổi thanh niên. Thời chiến thì tay của nhiều thanh niên bị rớm máu, hay không thực sự bị như vậy thì cảm thấy vậy vì nghĩ rằng mình chưa làm đủ để ngăn cản việc máu dân Việt bị đổ.
Tình anh em, tình bạn phải dễ dàng, phải đơn giản chứ? Với "vạn chân tình," với trọn tim thì mỗi người sẽ xây một xã hội hòa bình, sẽ xây một niềm vui chung. Ý đẹp này đầy lý tưởng cũng rất ngây thơ. Nhưng tại sao không cố gắng thể hiện cái lý tưởng này bằng một bài ca?
Loài ngọc đá mang tên em đã hơn mấy mùa gọt đau từng phiến A kind of gem with your name more than a few seasons painfully carved, each slab Loài hoa trắng mang môi em đã hơn mấy lần ủ nhụy hương đêm A kind of white flower with your lips more than a few times covered its stamen with night fragrance Loài rêu biếc mang mắt em đã hơn mấy lần phiêu du dòng nước A kind of green moss with your eyes more than a times drifted in the current Loài sen trắng mang tay em về trên vóc ngà rừng sâu không tên A kind of white lotus holding your eyes came to an ivory jungle brocade with no name
Ðêm lắng sầu sương xuống đọng hàng cây khô bao kiếp cuối đầu A sad, silent evening, mist falling on rows of dried out trees for so many births, beginning, ending Ðôi mắt buồn nghe dỗi hờn, hồn lạc về đâu, đời lạc về đâu?
A pair of sad eyes in a pout, soul lost somewhere, life lost somewhere?
Loài tuyết trắng trong tim em từ lâu vẫn còn ngủ yên trìu mến
A kind of white snow in your heart for a long time has affectionately slumbered in peace Loài mây trắng mang tóc em về trên chín tầng gọi nhau gió lên
A kind of white cloud with your hair back upon nine levels calling together for the wind to rise Loài ngư nữ mang thân em ngủ yên giấc nồng trong câu hát thiên thần
A mermaid with your body dreams a passionate dream singing in an angel's voice Loài chim trắng mang chân em về nơi suối cạn biển khô không tên
A kind of bird with your feet returns to a nameless dried out stream, a drained ocean.
nguồn: Lê Hựu Hà, "Huyền thọai người con gái" (Sài Gòn: Tác Giả, 1973).
Bài ca "Huyền thoại người con gái" là bài hát trước 1975 đầu tiên của Lê Hựu Hà được phép phổ biến sau 1975. Ngày 8 tháng 10 1991 bài ca được cấp phép. Theo báo Nhân Dân (28 tháng 5 1992) thì bài ca này được Đoàn Ca Múa Nhạc Nhẹ Sao Biển biểu diễn. Như thế là tiến bộ chứ.
Từ huyền thoại được định nghĩa là "câu chuyện huyễn hoặc, kì lạ, hoàn toàn do tưởng tượng" Từ điển tiếng Việt (Nxb Khoa học Xã hội; Trung tâm Từ điển học, 1994). Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (tập 2 Nxb Từ điển Bách khoa, 2002) thì huyền thoại là "chuyện huyễn hoặc, thần bí, do trí tưởng tượng hư cấu. HT thường kể về các vị thần linh, các nhân vật siêu phàm, những hành động kì vĩ, gắn ít nhiều với lịch sử, phần lớn không có cơ sở thực tế."
Oxford English Dictionary định nghĩa chữ "myth" một cách cũng tương tự "A traditional story, typically involving supernatural beings or forces" [Một câu chuyện truyền thống, tiêu biểu có các nhân vật hay lực tác dụng siêu tự nhiên].
Kể chuyện huyền thoại cũng là cách ca tụng một người. Một con gái siêu tự nhiên. Oxford English Dictionary cũng định nghĩa "myth" là "A person or thing held in awe or generally referred to with near reverential admiration on the basis of popularly repeated stories (whether real or fictitious) [Một con người hoặc đồ vật được kinh sợ hay thường được nhắc đến với gần như sự thuyết phục tôn kính nhờ các câu chuyện phổ thông được nhiều lần nhắc lại (dù thực hay hư)]. Hay "myth" là "A popular conception of a person or thing which exaggerates or idealizes the truth" [Một quan niệm phổ thông về một con người hoặc một đồ vật mà phóng đại hay lý tượng hóa cái sự thật].
Cô con gái này được thuyết phục tôn kính và cũng được phóng đại vày lý tượng hóa. Màu chính là trắng, màu trắng tinh khôi. Con gái này được so sánh với nhiều thứ đẹp của thiên nhiên. Ngọc đá, hoa, rêu biếc, sen, tuyết, mây, chim. Chỉ có ngọc đá được lâu dài nhưng con gái ngọc đá này bị gọt đau. Các thứ khác không được lâu bền, nhưng được về liên tục vào đúng lúc. Hoa trắng trong hương đêm, rêu biếc trong dòng nước, mây trắng lúc gió lên. Chỉ có một thứ đẹp chỉ thực sự thuộc về huyền thoại là ngư nữ. (Tôi cứ nghĩ rằng ngư nữ là mỹ nhân ngư, nhưng có lẽ chỉ là con cá cái?).
Hồn cô bị lạc, đời cô bị lạc thì rất đáng thương. Là cô con gái tuyệt đẹp về mỗi mặt chắc được càng đẹp nhờ "đôi mắt buồn nghe dỗi hờn."
Khi mới viết bài này tôi cũng không chắc chắn về nghĩa của từ huyền thoại. Trong đầu là myth, nhưng khi dịch tên bài hát của Lê Hựu Hà tôi chọn legend vì thích hợp hơn ở đây.
Theo Oxford English Dictionary thì legend vốn là "The story of the life of a Saint" [Chuyện của đời một vị thánh]. Ca ngợi con người trần gian như thế thì cũng quá đáng. Legend cũng được định nghĩa là "An unauthentic or non-historical story, esp. one handed down by tradition from early times and popularly regarded as historical" [Một câu chuyện không xác thực hay phản lịch sử, nhất là một câu chuyện trao theo truyền thống từ hồi xưa mà được coi như có tính lịch sử]. Định nghĩa như thế cũng gần như chữ myth.
Hình như huyền thoại có nghĩa nằm giữa ý nghĩa của cả hai từ myth và legend của tiếng Anh.
Khi mặt trời vắng bóng
When the sun takes its leave Khi lời nguyền khuất lấp
When promises are enshrouded Nghe lạc loài kiếp sống sao mỏi mong!
Feeling lost in a life of anticipation! Như giọt buồn nước mắt
Like sad teardrops Mưa ngại ngùng héo hắt thương người về buốt giá trên đường xa!
Wavering rain fades, pitying the one returning, cold upon a distant road! Bao là tình thắm thiết
So many ardent feelings Cho giờ này nuối tiếc thương nhiều rồi
So that right now ample regrets and pity Cũng cách xa mà thôi!
Are far, far away! Mưa từng ngày thiết tha
It rains every restless day Mưa bàng hoàng xót xa
It rains, bewildered, in torment Còn mưa mãi giữa bơ vơ đắm trong mơ
It still rains forever, midst abandonment, lost in dreams
Như mưa ngày nào thấm ướt vai em
Like the rain every day soaks your shoulders Như mưa ngày nào khuất lấp sao đêm thương em ngày nào khóc ướt môi mềm!
Like the rain every day enshrouds the night stars, is sorry for you any day crying, moistening soft lips! Thương nhau thật nhiều, biết mấy tin yêu
We feel for each other a lot, have know faith and love Cho nhau trọn tình
Give each other all our love Dẫu có điêu linh
Even when there's misfortune Xa nhau trọn đời
Far apart all our lives Vẫn nhớ thương nhau
Still long for each other
nguồn: Nguyễn Trung Cang, "Thương nhau ngày mưa," (Sài Gòn: Khai Sáng phát hành, 1973).
Hai người yêu nhau mà không được gần nhau. Nội dung kiểu này rất phổ biến. Lời ca cũng như lời tiền chiến. Cảm tình lờ mờ theo thời tiết lờ mờ, nhưng cảm tình cộng thời tiết là xúc cảm sâu xa. Đoạn điệp khúc với từng chụm bốn chữ, với các giọng hát đệm nghe rất quyến rũ và dễ nhớ.
Phong các của bài ca "Thương nhau ngày mưa" khác với các bài ca Phượng Hoàng mà Nguyễn Trung Cang. Nhưng thực ra "Thương nhau ngày mưa" là bài ca của nhạc sĩ Nguyễn Trung Cang mà được nhiều người ưa thích nhất.
1. Cười lên đi em ơi
Smile some my dear Dù nước mắt rớt trên vành môi
Even if tears streak past the edge of your lips Hãy ngước mặt nhìn đời
Look up and see life Nhìn tha nhân ta buông tiếng cười
Seeing everyone else I let out a laugh Ta không cần cuộc đời
I don't need life Toàn những chê bai và ganh ghét
It's all scorn and jealousy Ta không cần cuộc đời
I don't need life Toàn những khoe khoang và thấp hèn
It's all boasting and baseness
2. Cười lên đi em ơi
Smile some my dear Cười để giấu những dòng lệ rơi
Smile to hide your falling tears Hãy ngước mặt nhìn đời
Look up and see life Nhìn đổi thay ta vang tiếng cười
Seeing the changes I let out a laugh Ta không thèm làm người
I've no desire to be a human Thà làm chim trên rừng hoang vắng
It's better to be a bird in a deserted forest Ta không thèm làm người
I've no desire to be a person Thà làm mây bay khắp phương trời
It's better to be a cloud flying in all directions
Điệp khúc - Refrain
Yêu thương gì loài người
What's there to love of people Ngoài những câu trau chuốt với đời
Besides refined words about their lives Ngoài những toan tính trong tiếng cười
Besides the intentions within the laughter Và những âm mưu dọn thành lời
And schemes put into words Ta chỉ cần một người
I just need one person Cùng với ta đợi chết mỗi ngày
To await death with me every day Rồi hóa thân trong loài hoa dại
To then be incarnated as wildflowers Để muôn đời không biết đớn đau
To always not know pain
3. Cười lên đi em ơi
Some some my dear Cười để giấu những dòng lệ rơi
Smile to hide your falling tears Hãy ngước mặt nhìn đời
Look up and see life Chờ ngày xuôi tay xong kiếp người
Await the day, arms straightened at your side when you've finished your human incarnation Yêu thương gì cuộc đời
What's to love of life Toàn những chê bai và ganh ghét
It's all scorn and jealousy Yêu thương gì cuộc đời
What's to love of life Toàn những phô trương và thấp hèn
It's all showing off and baseness
"Ta không thèm làm người" là một thông điệp bi quan cùng cực. Đây là người ghét sự giả dối của người khác xung quanh mình. Cùng lúc bài ca "Hãy ngước mắt nhìn đời" có tiết tấu và giai điệu rất vui mừng. Lạ nhỉ?
"Ngước mắt nhìn đời" có nghĩa là quan sát, hiểu biết, tự tạo ra ý thức hệ riêng đúng với sự thật. Ta không chọn kiếp người, nhưng ta không được che mắt bịt tai. Mặc dù muốn khóc, ta phải cười trước tình cảnh con người đấu tranh kiếm danh tiếng, kiếm tiền bạc cửa cải mặc kệ mỗi người khác.
Chỉ có một miền an ủi đau đớn là mỗi thứ đều sẽ tàn phai. Như vậy ta mong cái chết của mình. "Chờ ngày xuôi tay xong kiếp người."
"Yêu thương gì cuộc đời"? Nếu không yêu thương thì ta sẽ không khóc, sẽ không bị người khác ảnh hưởng. Nhưng ta khóc bởi vì ta bị thiệt hại, hay vì xã hội xung quanh mình bị thiệt hại?
Giống nhiều bài ca khác của Lê Hựu Hà và Nguyễn Trung Cang cùng thời, bài ca này cũng chịu ảnh hưởng của tình trạng chiến tranh. Chiến tranh là do con người làm, chứ phải là thiên nhiên làm.
Các nhà quản lý ca khúc ở Việt Nam sau 1975 nghi ngờ đến bài "Hãy ngước mắt nhìn đời" một cách khác thường. Từ 15 tháng 10 1989, Cục Âm nhạc và Múa bắt đầu cấp phép cho các bài ca "vàng" được lưu hành trên đất Việt. Trong thông báo ấy có một số ít bài ca bị chính thức cấm bằng tên. "Hãy ngước mắt nhìn đời" là một trong những bài ca ấy (xem báo Thanh niên 12 tháng 11 1989).
Sự phục hồi các bài hát lãng mạn, trữ tình của một thời đã qua cũng được "bung" ra một cách tran lan, thả nổi, thiếu sự giải thích, hưởng dẫn để quần chúng thấy được giá trị cũng như mặt hạn chế của các tác phẩm này. Một số kẻ xấu cũng đã lợi dụng phong trào này để đưa vào các bài hát hải ngoại có nội dung xấu hay các bài hát của thời kỳ địch tạm chiếm miền Nam trước đây như: Hãy ngước mặt nhìn đời của Lê Hựu Hà, Chút quà cho quê hương, Mười năm tình cũ... của bọn phản động tâm lý chiến sống lưu vong tại Mỹ [trang 675].
Thái độ ghét bài ca "Hãy ngước mắt nhìn đời" của các học giả nghiên cứu nhạc Việt rất khó hiểu đối với tôi. Trước hết bài ca này không được sáng tác ở hải ngoại như "Chút quà cho quê hương" hay "Mười năm tình cũ." Còn nữa, "Hãy ngước mắt nhìn đời" không liên quan gì đến cuộc tâm lý chiến của Mỹ, hay của người Việt "sống lưu vong tại Mỹ." Nếu có, thì bằng chứng ở đâu? Lê Hựu Hà viết đến một xã hội "Toàn những chê bai và ganh ghét ... Toàn những phô trương và thấp hèn." Các cái đó nằm ở kết cấu xã hội - kết cấu xã hội của thuở nào, dân tộc nào. Điều tất nhiên là cấp trên của mỗi kết cấu xã hội lắm lần không chịu bị công nhận là kẻ "phô trương và thấp hèn."
Mặt trời đen, quá đen, đen như đời ta
The black sun, too black, black like our lives Đời hằng mong thoát đi, đi khung trời xa
Lives where every wish escapes, goes to the sky's distant edge Cuộc đời như chó hoang lang thang về đêm.
Life is like a wild dog at night Cuộc tình không mấy khi nghe câu dịu êm.
A love seldom hearing gentle words
Mặt trời không muốn sáng soi cho ta thấy nắng lên trong đêm dài, cho đời ta ấm áp.
The sun refuses to shine, causes us to see sunlight above on those long nights, to warm our lives.
Nụ cười ta đánh rơi mất khi còn thơ,
Our smiles fallen, lost when we were young Chỉ còn hiu hắt trên đôi môi hững hờ.
They just blow lightly upon a pair of indifferent lips Từng niềm tin vỡ tan, bước xa mộng mơ.
Each belief is shattered, stepping far from reverie Mặt trời đen vẫn xua bóng đêm nhẩn nha
The black sun still drives away the unhurried clouds
Nụ cười chưa vang tiếng sao nghe nước mắt thấm lên đôi vai gầy.
Smiles not yet uttering a sound, why do we feel tears soaking a pair of shoulders. Ôi! buồn đau biết mấy.
Oh! So much sadness and pain.
Đời buồn mong quên hết, ta mong quên hết.
Life's sad I wish I could forget it all, I wish I could forget it all Vứt đi bao âu sầu luôn tìm nơi nương náu.
Throw away so many sorrows, look for some shelter
Sao ta vẫn thấy mặt trời đen, đen như mực, đen như đêm ma quái. Ah. ha ha ha..
Why do I still see a black sun, black like ink, black like a ghostly night, ah ha ha
ha
Đen sáng. Nguyệt nhật. Lạnh ấm. Âm dương. Mặt trăng mặt trời. Mỗi thứ đi song với nhau cũng phải có sự căn bằng.
Một thuở không cân bằng sẽ bất ổn, bất lợi, bất hạnh (bất nhiều thứ). "Cuộc đời như chó hoang lang thang về đêm."
Cuộc đời đen như thế thì muốn trốn, "mong thoát đi," "mong quên hết" thì cũng phải. Nhưng thoát làm sao?
Mặt trời đen trên trời nhắc mãi về tâm trạng buồn đau này. Không khó nghĩ rằng mặt trời đen này là chiến tranh.
Hãy nhìn xuống chân biết bao nhiêu người khốn cùng
Look down at your feet knowing how many people are impoverished Sống đời tối tăm như loài giun
Live dark lives like worms Hãy nhìn xuống chân biết bao nhiêu người ngã gục
Look down at your feet knowing how many people have fallen Chết để chúng ta thêm lợi danh
Who died so that we have profit and fame
Hãy nhìn xuống chân dế giun đang cười con người
Look down at your feet, crickets and worms laugh at mankind Miếng mồi đỉnh chung mãi dành nhau
Morsels of bait, the summit everyone always strives for Hãy nhìn xuống chân để thấy thua loài côn trùng
Look down at your feet to see we're inferior to bugs Suốt đời chẳng bon chen nhọc thân
Who all their lives don't compete or knock themselves ourselves out
Hãy nhìn xuống chân những gông xiềng từ muôn kiếp
Look down at your feet, at the shackles of thousands of incarnations Hãy nhìn xuống chân thấy ước mơ đang chết dần
Look down at your feet, see your dreams slowly die Sao còn giết nhau mãi giết nhau không hối tiếc
Why do we always kill each other, kill each other without regret Sao còn mãi mê mãi mê chia chác bạc tiền
Why are we always entranced bartering our lucre
Hãy nhìn xuống đây để thấy thương người thua mình
Look down here to pity people who are less than you Vẫn gượng sống vui với niềm tin
Still forcing themselves to live happily with some faith Hãy nhìn xuống chân để lắng nghe nỗi bất bình muốn gào thét nhưng phải lặng thinh
Look down at your feet to feel displeasure, wanting to shout out but remaining silent
Hãy nhìn ngẫng lên để thấy bao nhiêu thấp hèn bao điều chua cay và đáng ghét
Crane your neck to see so many vile things, so many bitter and hateful things
Hãy đừng ngẫng lên để mua thêm sự chán chường
Don't crane your neck to acquire more boredom
Hãy đừng ngẫng lên để còn thương
Don't crane your neck to still feel pity
Hãy nhìn xuống chân để thấy ta là cát bụi
Look down at your feet to see that we are dusty sand
Cát bụi sẽ tan theo thời gian
Dusty sand that will dissolve with time
Hãy đừng tiếc thương nếu ta tin còn linh hồn
Don't regret or feel pity if we believe we have a soul
Sá gì xác thân tạm bợ nầy
Pay no mind to this temporary carcass
Hãy nhìn xuống chân
Look down at your feet
Để thấy ta là vô nghĩa
To see we have no meaning
Sống rồi chết đi không nguồn còn
Living and dying without an origin
Nếu còn kiếp sau ước ao không làm giống người
If there's a next live, I'd wish not to be human Suốt đời lấy hơn thua làm vui
All my life grabbing for less or more for fun
Hãy nhìn xuống chân kiếp nhân sinh một nắm mồ tiếc gì chút hư danh người ơi
Look at your feet, human incarnation is a grave, don't regret a little vanity my friend
Hãy nhìn xuống chân nắm đất kia đợi phiên mình
Look at your feet, that soil awaits your turn Hãy nhìn để nghe đời buồn tênh
Just look to feel life's very sad
Hãy nhìn xuống chân để quên đi phận thân mình sinh nhằm Quê Hương nhằm thế kỹ
Look down at your feet to forget your fate of being born in this Homeland, this century
Hãy nhìn xuống chân để xót xa cho kiếp người sống chờ chết như mong niềm thương
Look down at your feet to feel pained for human existence living for death like awaiting pity
Nhắc đến nhạc của ban Phượng Hoàng thì có lẽ người ta chưa nghĩ nhiều đến chiến tranh. Nhưng chiến tranh là bối cảnh của nhiều bài ca của Nguyễn Trung Cang và Lê Hựu Hà.
Trong bài ca "Hãy nhìn xuống chân," Lê Hựu Hà viết cho một thế hệ "sinh nhằm quê hương, nhằm thế kỷ." Các cuộc chiến đòi hỏi nhiều nhất ở các người thanh niên sắp bước vào đời. Những người "thấy ước mơ [của mình] đang chết dần" cùng lúc bắt phải sống trong tình cảnh "giết nhau mãi giết nhau không hối tiếc."
Ở đằng sau cuộc chiến tranh, ở đằng sau các "người ngã gục" luôn luôn có những kẻ được hưởng "bạc tiền" và "lợi danh." Như thế một người có lý tưởng cao sẽ thấy khó chịu với xã hội xung quanh mà các người "vẫn gượng sống vui với niềm tin."
Lê Hựu Hà viết như tưởng rằng mỗi người khác mà chấp nhận tình cảnh này bị mù và không có ý thức. Nhạc sĩ này cảm thấy như phải chỉ cho họ nhận ra cái "thấp hèn bao điều chua cay và đáng ghét."
Như vậy chỉ có một lối sống là nhìn xuống chân và chờ sự chết. Sớm hay muộn mỗi người phải chết - cái "nắm đất kia đợi phiên mình." Nhưng là người có lòng thương, là người có lương tâm thì thấy rất buồn cho đồng hương mình. "Hãy nhìn xuống chân để xót xa cho kiếp người sống chờ chết như mong niềm thương."
Một bài ca viết về những ngày xưa khủng khiếp, nhưng xa lạ với xã hội và tâm trạng hiện nay có còn đón thịnh giả mới không?
Đố ai mua được linh hồn tôi, dẫu cho đem vàng thoi
I dare someone to buy my soul, though they bring gold bars Đố ai giam được linh hồn ta, dẫu mang gông xiềng ra
I dare someone to lock up my soul, though they bring stocks and chains Linh hồn ta là chim trời cao, nứt chông gai hàng rào
My soul is a high flying bird, cleaving thorns and barriers Đố ai mua được ta tự do, dẫu đem châu ngọc to
I dare someone to buy me freedom, though they bring large jewels Đừng hòng dùng bao lời chanh ngọt ngon mua lòng
Don't even try so many words, bitter or sweet to buy my soul Có ham đâu mà mong
Am I so mad as to await them?
Cháo rau bao ngày quen từ lâu có trách than gì đâu
Meager porridge, vegetables familiar for so long, I'll cast no blame Sá chi xe, nhà hay lầu cao mỏi lưng khom, đầu đau
Pay no mind to a car, house, or palace, they're a pain in the back, a headache Ta từng quen nhà tranh lều tre đói no vui bạn bè
I've known bamboo thatched huts, hungry and full happy with my friends Sống lang thang mà vui gì hơn vẫn tươi môi cười luôn
The wandering life, is there any thing more fun that fresh smiles on the lips Đừng hòng dùng bao lời chanh làm ta ưa thèm
Don't even try those words, they make me crave Sống ngông nghênh đã quen
Living recklessly as I've known
Kiếp sau xin làm thân cỏ tranh sống vui riêng trời xanh
In my next life let me be straw living happily by myself with blue skies Kiếp sau xin làm mây trời cao có trăng sao cùng nhau
In my next life let me be clouds high in the sky, I've got the moon and stars Không sầu tư vì đua đòi theo chút hư danh nhạt phèo
Not private melancholy by imitating insipid vainglory Kiếp sau vui làm chim bồ câu gáy cho thanh bình mau
In my next life I'd be happy to be dove, crowing for a quick peace Cuộc đời còn bao chuyện gây bận tâm, ưu sầu
In life so many things worry us, bring us down Hãy vui lên cùng nhau!
Let's be happy together!
Hãy vui như mình chưa từng vui trắng tay nhưng mà vui
Let's be happy like we've never been before, empty handed but happy Hãy yêu như mình chưa từng yêu có bao nhiêu cùng tiêu
Let's love like we've never love, whatever we have let's spend it Mai dù cho đời không được vui có nhau khi bùi ngùi
Later, though won't be happy, we'll have each other when we're sad Hãy yêu nhau để vơi niềm đau sẽ vơi đi thật mau
Let's love each other to lessen the pain, it'll lessen really quickly Này người còn vui còn yêu là tiên trên đời
Say, anyone who still is happy, still loves is an angel of love Sống cho nhau người ơi
Live for each other, dear
Nhạc của hai tay guitar trong bài ca này nghe tuyệt vời. Hình như Lê Hựu Hà chơi guitar chính và Nguyễn Trung Cang chơi guitar tiết tấu? Tôi cũng chưa từng nghe một bài ca Việt tương tự bài ca này là một tác phẩm rock trọn vẹn.
Chữ "ngông" hơi khó dịch - nghĩa chủ yếu là bất cần đến người khác, mặc kệ mọi người. Không hẳn là mình hơn mỗi người khác, nhưng đại đa số người khác đánh giá mỗi thứ trong đời khác với mình. Dịch với từ "haughty" với ý nghĩa tự cao thì không đúng. Từ "eccentric" chỉ có ý nghĩa "kỳ lạ." Reckless cũng không được chính xác lắm, nhưng ý nghĩa đại khái của chữ ấy là táo bạo, không để ý tới.
Thái độ "ngông" là một thái độ rock chuẩn ít khi thấy trong rock Việt. Ta không theo, ta không thể theo khuôn khổ của xã hội xung quanh. Ta nghĩ nhiều, ta nghĩ lâu rồi tự nhận ra xã hội xung quanh mình là toàn giả dối, lựa bịp (những lời chanh ngọt).
Chữ ta cũng hơi lờ mờ. Chắc ta là người kể, song rất có thể "ta" này là đại diện cho một số người chung một lý tưởng. (Nghe "Bài ca ngông" tôi được nhắc tới bài "My Generation" (Thế hệ ta) của The Who. Lúc bước vào đời mới cảm thấy như xã hội xung quanh rất thờ ơ, lạnh lẽo, không như ý mình).
Làm sao mà khỏi xã hội đê hèn này. Theo lời ca Nguyễn Trung Cang thì bắc bỏ của cải, vật quý báu. Phải giữ linh hồn ta cho được trong sạch. Chắng hạn một phương pháp là theo tin ngưỡng, nhưng rất có thể tin ngưỡng cũng hư nát. Hay sống cô lập, nhưng cứ như thế cũng rất khó tránh những cái chướng mắt mình (vẫn có những cái làm mình phải "bận tâm," "ưu sầu"). Cái chết cũng làm cho ta khỏi tình trạng đen tối này, nhưng làm vậy qúa cực đoan.
Cũng có hai phương pháp sống "ngông" vậy, chính là nhạc rock (lối sống rock) và ma túy. Cả hai đều cho ta bay cao để được gần trời xanh, trăng sao. Còn một thứ nữa giúp ta sống và tồn tại là tình yêu - "Hãy yêu như mình chưa từng yêu." Biết rằng tình yêu sẽ không cho mình được vui mãi, nhưng cứ yêu để hai người có nhau: "Sống cho nhau người ơi."
Hai câu "Cháo rau bao ngày quen từ lâu" và "Ta từng quen nhà tranh lều tre đói no" làm cho tôi thấy thắc mắc một chút ít (một chút ít thôi). Như vậy cũng có chất "du kịch" - tập trung, hy sinh và rèn luyện mình để ngày sau lực lượng ta chiếm ưu thế. Chủ nghĩa lãng mạn của nhạc rock không thiếu thái độ ấy (tôi nghĩ đến bài "What About Me" (Làm thế nào với ta?) của ban Quicksilver Messenger Service). Ta chịu sự nghèo ngặt, thiếu thốn để làm gì? Để được trong trắng? Nhưng một mình ta trong trắng làm sao mà được tồn tại? Một điều nữa là trong những năm sau 1975, nhạc sĩ Nguyễn Trung Cang chắc từng quen với đời với "cháo rau" khi bị giam ở tù hay trại cải tạo.
Rút cục, cuộc đời cho ta nhiều mâu thuẫn như vậy. Lúc lớn lên bước vào đời thì rất dễ bị chạm lòng vì những chuyện thường hằng ngày. Đại đa số người cũng phải thỏa hiệp mình với một xã hội lắm chông gai, lắm cảnh không đẹp làm ta quên dần với lý tưởng của tuổi trẻ. Rất có thể Nguyễn Trung Cang không (hay không biết) tự thỏa hiệp mình? Cái đây cũng là mà lối sống theo tính cách rock.
Yêu em vì ta ghét buồn.
Love you because I hate sadness. Yêu em vì ta ghét hờn.
Love you because I hate spite. Yêu em vì ta khinh khi dối gian.
Love you because I scorn deception. Yêu em vì ta chán người.
Love you because I'm tired of people. Yêu em vì ta chán đời.
Love you because I'm tired of life Yêu em vì ta không tin ở trời.
Love you because I don't believe in heaven.
Ta không thèm mái tóc huyền.
I don't lust for black tresses. Ta không thèm đôi mắt đẹp
I don't lust for a pair of pretty eyes Ta không màng lời khen chê thế gian
I don't care for the words of praise or scorn of this world Ta không cần ai hiểu mình
I don't need anyone to understand me Khi ta ngợi ca ái tình
When I praise love Khi ta dìu em đi trong ý thơ
When I take you by the hand through inspiration.
Em ơi anh muốn nói rằng:
Dear I want to ask you: sao em còn mãi hững hờ?
Why are you always indifferent? Khi anh trọn lòng yêu em thiết tha
When I love you with all my heart, ardently Xin em đừng luôn dối lòng,
Please dear, don't lie to yourself, khi tim làm đôi má hồng
When your heart makes your rosy cheeks blush Cho ta được gần nhau trong giấc mộng
Let us be together in dreams
Một bài slow rock rất hay. Nó kéo dài đến hơn 5 phút vì có hai đoạn độc tấu guitar.
Khi yêu thì chỉ có hai người trên quả đất này. Chỉ có hai ngừơi trong vũ trụ - vì không tin ở trời nữa. Mặc kệ mỗi người khác. Dù có nhiều cái đáng ghét thì tình yêu càng đáng ca ngợi.
Nhưng nàng "mãi hững hờ." Một người mà hiến tình yêu "thiết tha" vậy thì không thể nào tin điều đó. Nàng "dối lòng." Hai người sẽ được "đi trong ý thơ" sẽ được "gần nhau trong giấc mơ."
Không biết đây có phải là tác phẩm nhạc trẻ đầu tiên? Theo tôi nghĩ thì nhạc trẻ là nhạc của thế hệ trẻ, chứ phải là nhạc viết để phục vụ thế hệ trẻ.
Tôi muốn mình tìm đến thiên nhiên
I want to find myself in nature Tôi muốn sống như loài hoa hiền
I want to live like a gentle flower Tôi muốn làm một thứ cỏ cây
I want to be a kind of grass Vui trong gió và không ưu phiền
Happy in the wind, unworried
Tôi muốn mọi người biết thương nhau
I want everyone to love each other Không oán ghét không gây hận sầu
Not to hate, to make no rancor Tôi muốn đời hết nghĩa thương đau
I want life to have exhausted meaning of pain Tôi muốn thấy tình yêu ban đầu
I want to see a first love
Em có thấy hoa kia mới nở
Have you seen that flower there just bloom Trong giây phút nhưng đẹp tuyệt vời
Only for minutes but it’s wonderfully beautiful Như hạnh phúc thoáng qua mất rồi
Like happiness it’s fleeting and then it’s gone Giờ đâu còn tìm được nét vui
Now where can we find that trace of happiness?
Tôi muốn thành loài thú đi hoang
I want to become a species of wild animal Tôi muốn sống như loài chim ngàn
I want to live like the birds of the mountain forests Tôi muốn cười vào những khoe khoang
I want to laugh at the boasting Tôi muốn khóc thương đời điêu tàn
I want to cry in pity for a ruined life
Đây là nhạc trẻ nghe rất trẻ. Đúng là nổi niềm của thời thanh niên. Lúc tìm hiểu đến cuộc đời thì nhìn thấy nhiều mặt không đẹp, nhưng vẫn muốn giữ những nét thật thả, vô tư trong trái tim mình.
Bài đăng
