18 tháng 9, 2022

Nhẫn cỏ cho em (A Ring of Grass for You) - Vinh Sử (1971)



ngâm:
Anh nghèo không có nhẫn kim-cương
I'm poor, have no diamond ring
Anh chỉ tặng em nhẫn cỏ thường
I only offer a common grass ring
Nhẫn cỏ nghèo nàn anh anh biết lắm
A grass band is poor, I know that well
Nhưng lòng kỷ niệm của yêu đương
But insert these memories of love

Anh nghèo nên chẳng nhẵn kim-cương
I'm poor so I have no diamond ring.
Tặng em theo sinh lễ huy hoàng.
To gift you in the manner of a splendid offering.
thì đây anh đan nhẫn cỏ, tặng em coi như bỏ ngõ, lòng anh chắc em đã biết?
So here I've weaved you a ring of grass, give you like I open myself, you must already understand my heart.

Anh nghèo em cũng chẳng hơn anh
I'm poor, but you're not much better off than I.
Nhận anh "trao" nhẫn cỏ chân thành
Accept this sincere ring of grass I "present"
Nhà anh chung em xóm nhỏ, nhà em chung anh vách gỗ, thầy me có vẻ ưng lòng.
My home is in the same little hamlet, your home shares the same wooden partition, our parents look like they would agree.

Em ơi! Anh đâu có ngờ, tình đang như cánh diều bay, bay cao đứt chỉ cho diều, diều nó băng.
Oh love! How could I know, love is like a flying kite, flying so high that the kite rushes away.
Đời gian-dối nhiều 
Life has so much falsehood

Em về tung nhẫn cỏ ra sân.
You went home and tossed the grass ring out into the yard.
Để đeo vô nhẫn cưới huy hoàng
So you could wear a splendid wedding ring
Người ta mua em gấm lụa còn anh trao em nhẫn cỏ thì em phải bận tâm gì!!!
Someone bought you silk brocades, yet I present you a grass ring, so why trouble yourself!!!


nguồn: Vinh Sử, "Nhẫn cỏ cho em" (Sài Gòn: Chủ Trương xuất bản, [không năm xuất bản]).

Nền tân nhạc Việt Nam vốn hướng về nhạc cổ điển, chủ trương việc soạn lời đẹp đẽ cao sáng. Vinh Sử soạn nhạc và ca từ bình dân.



Hãy nhìn mấy câu đầu của bản nhạc "Nhẫn cỏ cho em." Giai điệu này đầu đủ nốt luyến láy, trang trí với các nốt móc ba, chùm ba. 

Một điều thú vị là ông Vinh Sử không chỉ viết nốt với ký âm pháp năm dòng Tây phương, nhưng cũng viết giai điệu này bằng kỳ âm số được phổ thông với nhạc Trung Quốc.

Chữ "Em" ở đầu bài ca có nghĩa là khóa E minor / E mineur = E thứ để hưởng dẫn những người chơi nhạc theo nhạc số.  Sau chữ em thì có chữ 調 tức chữ điệu.

Nếu tân nhạc Việt Nam Cộng Hòa đã có cơ chế, thì Vinh Sử là một tác giả sinh hoạt ngoại cái cơ chế ấy.  Ông từng trốn lính vậy không tham gia cơ quan quân sư nào còn ông không làm việc cho công ty xuất bản hay băng đĩa lớn nào.  Ông tự xuất bản các tác phẩm một cách  riêng biệt và lập dị.  Hãy nhìn đầu đề của bìa nhạc "Nhẫn cỏ cho em" ở trên.  

Đại đa số các bài ca ông viết trước 1975 không đề cập đến lính Cộng Hòa, vậy chắc dễ được khôi phục thời hòa bình xã hội chủ nghĩa. (Hình như chỉ có bài hát "Bạc màu áo trận" sáng tác chung với Nguyễn Thảo là "nhạc lính").

Nhưng nhạc Vinh Sử bị coi thường là quá dễ dãi. Bởi vậy các bài hát mới chính thức được cấp phép từ năm 2013 trở sau.  Không cấp phép nhưng rất là phổ thông, cứ được hát vào các chương trình Mưa Bụi. Thực ra nhiều bài ca của ông đã thành dân gian. 

Năm 1998 tôi đã tham ông ở quận 4. Vinh Sử rất gây ấn tượng - có dáng cao bồi một chút với thắt lưng có khóa đầu ma vương. Ông nói chuyện rất thật thà. Ông tâm sự là ông gốc từ giai cấp công nhân lao động, vậy không hiểu tại sao chưa được xã hội xã hội chủ nghĩa chấp nhận.  

Lúc bấy giờ nốt nhạc của các tác giả thời Việt Nam Cộng Hòa khá khó tìm ra. Ông hứa sẽ cung cấp cho tôi bản phôtô của các bài hát ông để làm tư liệu cho tôi.  Trước khi bay ra Hà Nội ông đến tận khách sạn và tặng tôi mấy chục bài ca của ông.  Lúc bấy giờ ông có một xưởng nhỏ sản xuất giấy.  Tôi hãng diện là vào dịp ấy tôi cũng được tặng đôi giấy Vinh Sử nữa.

2 tháng 9, 2022

La crise du crédit sévit partout (Khủng hoảng giá bán chịu hoành hành khắc mọi nơi) (1939)

-- C'est ici, à l'heure actuelle, le seul endroit où les mots: "au comptant" ne soient pas affichés.


-- Giờ nay, đây là nơi duy nhất không hiến thị dòng chữ "nhận tiền mặt thôi."

nguồn: L'Effort Indochinois 29 tháng 9 1939

Tôi chưa bao giờ được tìm ra tấm ảnh này được chụp ở nhà cô đầu thời Pháp thuộc. Rất có thể là không có tấm ảnh nào cả.  Theo tôi nghĩ thì tranh minh họa này chắc bắt được không khí hát ả đào lúc bây giờ. Có cô đầu hát và nhạc công gẩy đàn đáy rất nghiêm tục và có khách chơi bơi.



27 tháng 8, 2022

Nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ lại nhận dạy guitare

Nhạc sĩ
Ng. thiện Tơ
Lại nhận dạy Guitare
Hỏi 22 Charron

nguồn: Tia Sáng (21 Tháng Mười 1951), trang 3

Nguyễn Thiện Tơ là người rất có duyên. Chính ông làm cho tôi muốn đi tìm hiểu sâu về nền tân nhạc Việt Nam.  Tôi từng gặp ông từ năm 1996 nhờ sự giới thiệu của nhạc sĩ Tô Vũ.  Ông Thiện Tơ nói chuyện với tôi một cách rất cởi mở và chính xác - những thứ ông nhớ được thì ông nhắc lại, những thứ ông không được biết đến thì ông không nói, ông không suy đoán đến.

Tôi thấy may mắn được đi vào việc nghiên cứu tân nhạc Việt Nam lúc nhiều nhân vật tiên phong còn sống và tỉnh táo.  Nguyễn Thiện Tơ giúp tôi tìm hiểu biết nhiều về bối cảnh âm nhạc Hà Nội từ những năm cuối thập niên 1930.
Ông là một Hà Nội rất đặc biệt là được sống tại một địa chỉ suốt cả đời. Rue Charron là phố Mai Hắc Đế hiện nay.  Nguyễn Thiện Tơ đã nhắc lúc ông lớn lên nhà này là một nhà mái tranh. Bố ông là Nguyễn Thiện Tường cư trú ở địa chỉ này từ 1921 là năm sinh của Nguyễn Thiện Tơ.

Ville de Hanoi. Bulletin Municipal. No. 3. Mars 1929 [Thành phố Hà Nội. Bản tin Thành phố. Số 3. Tháng 3 1929]


[Thực ra gia đình ông tản cư ở vùng Thái Binh thời đầu kháng chiến].

Ông là người rất lịch sự. Thăm ông lần cuối cùng tôi thấy ông bị đau nhức và ông đã già đi nhiều, phải chịu khó để đón tiếp tôi, như vậy tôi không đến thăm ông những năm gần đây hơn tôi vì không muốn làm phiền ông.

Tôi rất hạnh phục được kết bạn với một người hiền lành và tử tế của Nguyễn Thiện Tơ.  Xin chân thành gửi chia buồn với gia đình của ông.
Từ một bức thư ông gửi cho vợ chồng tôi cuối năm 1999

16 tháng 8, 2022

Hà Nội đêm trở gió (Hanoi Nights Turn Breezy) - Trọng Đài + Chu Minh (1993?)

Hà nội ơi! 
Oh Hanoi!
Tươi xanh màu áo học trò
Fresh as the tint of a student's tunic
Những con đường thân quen còn đó.
Familiar streets are still there
Tiếng rao vang đâu đây nghe động trời đêm
Itinerant vendors' calls out there shake the night sky

Hồng Hà ơi! 
Oh Red River!
Buồm ai khe khẽ thuyền về
Whose sail gently brings the vessel home?
Cành me thì thầm gục đầu vào dĩ vãng tiếng ve kêu râm ran suốt đêm hè.
Tamarind branches stoically bend down into the past, the cicadas buzz forth ringing throughout the whole summer night.
Giọng dân ca sao gợi nhắc hồ Gươm.
A folk song, how it recalls Sword Lake.

Hà nội ơi! xanh xanh liễu rủ mặt hồ Gươm.
Oh Hanoi! the green of willows hanging over Sword Lake.
Cô đơn sấu rụng ngoài ngõ vắng
Alone, the dragon plum tree stirs outside the vacant alley
Con sóng nào vẫn vỗ về vào đam mê.
What waves still dash back in a frenzy
Hà nội ơi!
Oh Hanoi!
Hà nội ơi!
Oh Hanoi!

Ta nhớ không quên những tháng năm qua một nét riêng tư gợi nhắc cho ai là nhắc đến những kỷ niệm đã qua
I recall, unforgettable months and year through a singular appearance brings back memories of times past

Hà nội ơi! nhớ về mùa thu tháng mười áo học trò xanh những hàng me
Oh Hanoi! recall autumn Octobers, a student's tunic, the green of rows of tamarind trees
Hà nội ơi! 
Oh Hanoi!
Ta nhớ không quên.
I recall unable to forget
Hà nội ơi! 
Oh Hanoi!
Trong trái tim ta
Inside my heart

Chiều mùa thu gió về dọc trên phố phường.
An autumn evening, wind returns through the neighborhood.
Nắng vàng hồng tươi những nụ cười
Golden sunlight, freshens, brings a blush to smiles
Hà nội ơi! 
Oh Hanoi!
Ta nhớ không quên
I recall unable to forget
Hà nội ơi! 
Oh Hanoi!
Trong trái tim ta.
Inside my heart.


nguồn: Âm Nhạc 4-5-6/1997


Ngọc Tân ca bài "Hà Nội đêm trở gió."

30 tháng 7, 2022

Le Touriste, notant... (Người du lịch, ghi ra) - Dicaleo (1936)

LE TOURISTE, notant. -- Annam: pays de la tuberculose, 99% des femmes annamites crachent du sang en abondance.

Người du lịch, ghi ra. -- An Nam: đất nước bệnh lao, 99 phần trăm đàn bà xứ An Nam khạc ra máu nhiều.

nguồn: L'Oeuvre Hebdominaire illustrée (13 tháng 4 1936)

22 tháng 7, 2022

Viêt-Nam par Tran Van Khe (1967)

Pour l'époque contemporaine, le recul n'est pas encore suffisant pour nous permettre d'avoir des vues précises. Nous discernons toutefois un net déclin suivi de récentes tentatives de restauration de la musique traditionnelle, une prolifération de la musique dite "rénovée," puis "nouvelle," la création de quelques oeuvres de style européen composées par des musiciens formés à l'école occidentale. (tr. 34)

Đối với thời đại hiện đại, sự nhận thức sau chưa đủ để cho chúng ta được phép có quan điểm chính xác. Chúng ta  nhật thấy nét suy giảm theo những bước cố gắng khôi phục nền nhạc truyền thống, sức sinh sôi của kiểu nhạc gọi là "cải cách" rồi "tân," sự ra đời của những tác phẩm phong cách châu Âu sáng tác bởi những nhạc sĩ được đào tạo ở các trường phương Tây.

La musique vietnamienne, au contact de la musique occidentale, a donné naissance à une musique nouvelle qui, après ses premiers pas hésitants vers 1937, va détrôner la musique traditionnelle. Les jeunes musiciens formés à l'école occidentale, ont essayé de composer tout d'abord des chanson puis des pièces pour piano avant de s'attaquer à des genres plus sérieux: des poèmes symphoniques et concerti. Certains emploient uniquement la technique occidentales. Cette musique nouvelle qui cherche encore sa voie, a beaucoup d'adeptes parmi les jeunes. Le peu recul et le manque de renseignements ne nous permettent pas d'en faire une étude complète. (tr. 213)

Âm nhạc Việt Nam lúc tiếp xúc với nhạc Tây phương đã sinh ra một nền âm nhạc mới mà, sau những bước đi đầu tiên ngập ngừng vào khoảng năm 1937, đã truất bỏ nền nhạc truyền thống. Các nhạc sĩ trẻ tạo nên một trường phái theo phương tây đã cố gắng trước tiên sáng tác những bài ca rồi những tác phẩm cho dương cầm trước khi lao vào những thể loại nghiêm tục hơn: các bản giao hưởng thơ và bản hòa tấu với dàn nhạc. Một số chỉ sử dụng đến nhạc thuật Tây phương. Kiểu nhạc mới vẫn đang tìm đường có nhiều tín đồ trong giới trẻ. Bởi sự khoảng cách ngắn và vì thiếu thông tin, chúng tôi chưa được tìm hiểu cho đầy đủ. 

nguồn: Trân Văn Khê. Viêt-Nam (Paris: Buchet/Chastel, 1967

10 tháng 7, 2022

Giàn nhạc Đỗ Liên và các danh ca (Đỗ Liên's Orchestra and Famous Singers) (1951)


Thứ năm 1-11 và Chủ nhật 4-11-1951 hồi 9 giờ 30
Tại Rạp OLYMPIA
Tổ chức hát buổi Chiếu Bóng, Ca Nhạc
Giúp quỹ hội Bóng Tròn Hoàng Diệu
Dưới quyền chủ tọa Thị trưởng thành phố Hanoi

(Tiếng hát trên Hải Cảng)
Phim tô mầu phụ đê Việt ngữ

Giàn nhạc Đỗ Liên và các danh ca:
Minh Đỗ -- Thu Hương -- Huyền Hưng -- Hoàng Giác -- Anh Hoàng -- Quách Đàm

Trình bầy những bản nhạc Hawai

Cô THU HƯƠNG, một danh ca của Sông Hương Núi Ngự mới cộng tác cùng BAN NHẠC ĐỖ LIÊN đã trình bày tại Đài Phát thanh Hanoi mấy buổi ừa qua, lần đầu tiến lên sân khấu ra mắt khán giả

Nhạc sỹ ĐỖ LIÊN, PHAN TY sẽ đờn Lục Huyền Cầm Hạ Uy Di để đáp lại lòng mến chuộng của các bạn Đô thành đang mong đợi. VÉ BẠN TẠI: Cours Guitare Đễ Liên 22 Reinach -- Hiệu Sách Bình Minh 26B Phố Huế -- Hiệu sách Vũ Dương 42 Phố Huế, Pharmacie Vĩnh, Hàng Ngang.

nguồn: Tia Sáng, Số 1045, 25 Tháng Mười 1951

26 tháng 6, 2022

Hột lúa (Rice Seed) - Thế Tài Trương Minh Ký (1897)

Sanh ra ở ruộng phải chờ thời,
Born in the fields awaiting its time
Đến lớn nuôi người khắp mọi nơi,
Growing up feeding people everywhere,
Dạ tuyết lòng sương trong có tiếng,
Snowy belly, foggy guts inside there's a sound
Mình vàng xác ngọc báu cho đời.
Golden body, emerald bones bring value to life.
Trong trào ngoài quận đều yêu chuộng,
Inside or out they all love it
Trên bộ dưới thuyền mặc dạo chơi.
Upon land aboard a vessel paid no attention
Bụi bậm tuôn rơi theo tấm mẳn
Dustlike flowing down in pieces
Rồi cơn nước lửa thấy thơm hơi
Then the water's fired and it's fragrant

nguồi: Nam Kỳ 9 tháng 12 1897