Hai sân khấu biểu diễn (1931)

Répresentation Théâtrale dans l'Hôtel du Vice-Amiral Bonard [Một buổi biểu diễn sân khấu ở khách sạn của Phó đô đốc Bonard

In lại trong quyển Indochine Française - La Cochinchine (Exposition Coloniale Internationale, Paris 1931). (Saigon: P. Gastaldy, 1931).

nguồn: L'Illustration: Journal Universel 13 juin 1863

Salle de spectacle annamite [Phòng biểu diễn người An Nam]

nguồn: Indochine Française - La Cochinchine (Exposition Coloniale Internationale, Paris 1931). (Saigon: P. Gastaldy, 1931).

Ông bầu gánh hát tây (1930)

M. Bourrin là ông bầu gánh đang hát nhà hát bây giờ.

nguồn: Trung Lập Báo (25 janvier1930), 1.

Claude Bourrin là một diễn viên, đạo diễn sinh hoạt nhiều ở Đông Dương những năm đầu thế kỷ 20.  Tôi chưa từng thấy một tấm ảnh của ông đến bây giờ.

Thi sắc đẹp (1935)

Cô Ái-Liên được giải nhất trong cuộc thi gái đẹp tại Khai Trí hôm qua (photo Lê Đình Chữ)

Cuộc thi sắc đẹp: từ trái sang phải không kể cô đứng đầu, từ cô thứ 2 giở đi, các cô: Loan, Ái-Liên, Hồng và Tinh. Cô Ái-Liên được nhất. Hai cô áo thảm đến chậm nên không kịp dự cuộc thi. (photo: Võ An Ninh)

Hội-đồng chấm thi có các ông bạn trẻ: Nguyễn Tiến Lãng, Tôn Thất Bình, Lê Vũ Thái, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Văn Thuân mà một bà đầm. Có các cô gái mới tới dự. Kết quả, cô Ái Liên được chấm là Hoa-Khôi, cô được thưởng một pho "tượng" bằng cẩm thạch. Cô Ái Liên là đào của hội Kịch Bắc kỳ. Cô đẹp về cái mặt đánh phấn cực trắng và lúc cười lại lội cái răng vàng.

nguồn: "Cuộc Chợ phiên ở Hội Khai Trí lấy tiền giúp dân bị nạn bão lụt Trung Kỳ," Hà Thành Ngọ Báo (12 tháng 1 1935), 1.

Cách đây gần 20 năm tôi viết một bài nghiên cứu về Hội kịch Bắc Kỳ.  Lúc bấy giờ tôi chưa ngờ rằng Lê Vũ Thái là một trong những người đứng đầu của Hội cũng là người chấm thi hoa hậu của Ái Liên được giải nhất.

Théatre de Saigon. Direction L. Achard (1888)

Théâtre de Saigon

Direction L. Achard.

---------

Spectacles de la dernière semaine.

Mardi 3 avril.

Représentation offerte aux abonnés au

mois et à l'année, pour les adieux de la

troupe d'opéra-comique et d'opérette.

1er acte de Mignon,

Opéra-comique.

2e acte du Barbier de Séville,

Opéra-comique.

3e acte de Boccace,

Opérette.

------

Jeudi 5 avril.

Clôture. -- Seconde soirée au bénéfice

des musiciens, artistes et choeurs.

1re Représentation de

Le Grand Casimir

Opérette-vaudeville en 3 actives

Kịch trường Sài Gòn

L. Achard [tức Louis Levy] chỉ huy

Buổi biểu diễn của tuần cuối.

Thứ hai 3 tháng 4.

Buổi diễn dâng 

năm tháng, để tạm biệt

đoàn ca kịch hài opêret.

Hồi thứ 1 của Mignon

Kịch opêra hài.

Hồi thứ 2 của Thợ cắt tóc ở Séville

Kịch opêra hài.

Hồi thứ 3 của Boccacio

Kịch opêret

--------

Thứ ba ngày 5 tháng 4

Kết thức.--Đêm thứ hai để giúp

các nhạc công, nghệ sĩ và hợp ca

Buổi diễn đầu của

Le Grand Casimir

Kịch opêret-vôđơvin, 3 hồi

nguồn: Le Courrier de Saigon (3 avril 1888), 3.

Khuê các diễn kịch (1927)

Một dạo đi đến đâu cũng nghe thấy bình phẩm về khuê các diễn kịch, chuyện ấy hình như mới nguội đi được độ mươi hôm nay thì lại nghe thấy thiên hạ nhao nhao đồn vang về mấy thứ thuốc của Hiệu chính Từ Ngọc Liên 46 rue Principale à Dapcau và chi điếm Từ Ngọc Liên 74 rue Tiêntsin à Hanoi.

nguồn: Hà Thành Ngọ Báo (26 août 1927), tr. 2.

Chuyện các phụ nữ "khuê các" diễn kịch gây dư luận Hà Nội năm 1927.  Một tiệm lợi dụng sự việc này để quảng cáo sản phẩm của mình.

trích Tam Quốc tân thời diễn nghĩa (1935)

Một chốc tiệc tan, mở cuộc khiêu vũ, Lã-Bố ôm Điêu-Thuyền nhảy theo điệu Fox-trott lấy làm khinh khoái vô cùng.

Khiêu vũ xong, Điêu Thuyền lại ngồi xuống trước cây đàn piano, vừa đánh vừa lên tiếng hát theo điệu "J'ai deux amours":

Giò này giò nóng,
Ai có mua thì xin cứ
Bỏ một hào ra.
Ai muốn mua thì mua...

Lã-Bố mê mẩn tâm thần, đứng bên dùng dằng một hồi rồi ...

nguồn: Phong Hóa 133 (18 tháng 1 1935), 3.

Phương Đông gặp phương Tây có dễ đâu! Nói cho đúng hơn văn hóa Trung Quốc gặp văn hóa Pháp.  Hay nói một cách khac bệnh dịch cải lương gặp bệnh dịch khiêu vũ.  Hay gái tân thời gặp trai lỗi thời?

Thường lệ thì trai mặc âu phục và gái thì mặc quốc phục.  Ở đây cô Điêu Thuyền mặc quần áo Việt theo mốt.

"J'ai deux amours" là một bài ca Pháp được thịnh hành từ năm 1930.  Phạm Duy đã từng nhắc rằng Phong Hóa đã in những lời Việt hóm hỉnh ở trên.  Năm 1941 Vũ Bằng cũng dẫn những lời ca tiếng Việt ở trên.  Ông viết về một buổi hát cải lương:

[C]húng tôi xin chịu cả cái lối hát gì mà Bàng Quý Phi mặc quần áo đầm, chiếu projecteur tây, lại cầm cái quạt lông Anh, nói tiếng ta, diễn sự tích Tàu mà lại cho vào một điệu “con chó xồm cắn con chó lài, gầu gấu gấu gầu” trong khi vua Tống Nhân Tôn mặc áo long bào, đi giầy tây trắng ca một bài − tôi không nói đùa − một bài theo điệu “giò này giò nóng, ai muốn mua thì xin cứ ứ ứ ứ!” Để xin “vởi mẩu hẩu” (sic) cho Bàng Quý Phi thoát tội tam ban triều điển… Thực là trào phúng, thực là mỉa mai cho nghề hát!

Tôi phải tự hỏi Vũ Bằng có chứng kiến cảnh ở trên?  Hay chỉ nghe nói?  Vì cảnh ấy cũng na ná giống như cảnh "Tâm Quốc tân thời diễn nghĩa" trên trang Phong Hóa.  Đây là như chủ nghĩa dada của nghệ thuật hiện đại.  Thực ra đông và tây mới gặp nhau thì cũng khó phù hợp, nhưng cũng thú vị và mới lạ.

Trò đời - Tớ cáo bạch kỳ khôi (1927)

Một ông “chùm” bọn hát định diễn lại vở tuồng của mình, nhưng vở đó đã cũ rích, e diễn mãi ít người đi xem, bèn nhớ một nhà nho đổi cho cái đầu đề và làm hộ tờ cáo bạch rõ đáo đề là kỳ khôi để đán lứa thiên hạ.  Nhà nho nhận nhời, thảo cho một tờ cáo b ̣ahc như sau này:

Buổi hát đặc biệt ! ! đặc biệt ! !

Thu góc tiền

Một bọn con nhà quí phái có tiếng ở Hà thành diễn kịch:

Công Tử Cổ Cồn

là một vở tuồng có giá trị đủ cả hỉ, nộ, ai, lạc, ái, ố, dục; lại cái nhiều điệu hát rất ly kỳ như là : thong manh tao lâu [Khổng Minh tọa lầu] (1) văn cổ bù loong [Vọng cổ hoài lang] (2), vân vân ……

Quí khách lấy vé sớm kẻ phải đứng, trẻ con xem không lấy tiền.

Thu được bao nhiêu tiền sẽ giúp cả cho những kẻ khốn nạn, ăn mày, ăn xin, đui mùi, què guặt.

Quí khách chiếu cố cho tròn quảy phúc

Sơn nhân

nguồn: Hà thành ngọ báo 15 septembre 1927, 1.

Trang Tử Cổ Bồn biểu dễn là một ban nữ tài tử.

Tân kịch Âu Tây (1929)

Người lấy vợ tiên

Lối hát này rất mới, rất lạ, từ y phục cho chí điệu đàn, giọng hát, khác hẳn lối ta xưa nay, thật là vui tai vui mắt.

nguồn: Hà Thành ngọ báo (7 décembre 1929), tr. 3.


Chương trình ngày 8 tháng 12 1929 tại rạp Quảng Lạc có 4 mục - Quan công hiển thánh (tuồng?), Thầy bói giọn cưới ("đại hài kịch"), Tân kịch Âu Tây, và Quần Anh Kiệt (cải lương Nam kỳ).  Lúc bấy giờ bốn rạp ở Hà Nội có các gánh biểu diễn từng đêm và quảng cáo trên trang báo.  Các rạp / đoàn phải có diễn viên xuất sắc và thể hiện các chương trình hấp dẫn và mới lạ để thu hút khán giả.

Trên quảng cáo trên rạp Quảng Lạc làm một chương trình đủ loại - kể cả "tân kịch Âu Tây."  Mục kịch được gọi là "Người lấy vợ tiên."  Đây không hẳn là kịch nói vì có "điệu đàn," "giọng hát."  Rất khó biết họ ca hát và đàn như thế nào?  Chanson? Opéra? Vaudeville?  Năm ấy bao nhiêu dân An Nam biết hát lối Tây phương?  Họ hát tiếng Pháp hay tiếng Việt?  Chắc là tiếng Pháp, nhưng lúc bấy giờ chưa có phong trào "bài ta điệu tây."

Thực ra chúng ta biết ít quá về thời quá khứ.  Ai tham gia chương trình này?  Ai đến coi?