Di cư vào Nam, con người nhạc sĩ của Hà Nội hôm qua đã quá ngỡ ngàng trước luồng sóng nhạc cuồng nhiệt, vang dội lên tiết điệu hăng nồng của loại khiêu vũ giật gân, hầu như muốn đánh bạt cả đi cái gì gọi là ‘dân tộc tính’, mà nhạc giới đang cố công gây dựng. Công cuộc lấy lại dân tộc tính, cho nền Tân Nhạc, hồi đó, thật là cả một vấn đề; do đó đã nảy sinh ra loại ‘Dân ca Mambo’ lê lết cả một thời gian đằng đẵng. Định cư xong, con người nghiệp chướng lại hăng hái cần cù hoạt động cho nhạc. Hòn Ngọc Viễn Đông này thực xứng đáng cho sự phát huy âm nhạc. Người ta rất ưng nghe ca nhạc, người ta hăm hở đi học nhạc, lớp nhạc nào mở ra xem chừng cũng sống được. Người ta ưng ca những bài Rumba, Mambo, Cha Cha Cha dễ hát, dễ thuộc. Chán tiết điệu này, thì lại có tiết điệu khác nay. Điệu Tango, Habanera có ngán thì Boléro bèn xuất hiện, rồi đến Slow-Rock đang độ thịnh hành. Nếu Twist không bị cấm, thì có lẽ suốt các học đường đã thấy những cặp giò ‘cà tưng nhún nhảy’, thay vì đi từng bước. Câu ‘đại chúng chỉ ưa thích cái gì mà họ hiểu được’, đã đọc thấy trong số báo trước, phải chăng, như vậy, đã được chứng minh?
Migrating to the South, Hanoi's composers of yesterday were very astonished before the waves of reckless music, echoing fiery rhythms of shocking ballroom dance, as if they want to overpower what's called "national character," that the musical world is laboring to construct. The effort to take national character for New Music, back then, really was a problem; from that has come to life the "Mambo folksong" dragging its feet for a very, long time.
Having made a permanent home, people through their karma ardently and industrious active in music. This Pearl of the Far East is truly deserving of musical development. People really like listening to singing and music, they are eager to study music, any musical class that opens apparently will thrive. People like singing the rumba, mambo, cha cha cha that are easy to sing and learn. When they get bored with these rhythms then there's a different rhythm. Tired of the Tango and Habanera that the Bolero appears, then Slow Rock has a measure of popularity. If the Twist wasn't banned, then perhaps in every classroom we'd see pairs of legs "jumping for joy," instead of following each step. The sentence, "the masses just like those things that they can understand," that I read in an earlier issue, it's reasonable to think that's been demonstrated.
nguồn: Nguiễn Ngu Í, "Bách Khoa phỏng vấn giới nhạc sĩ: Thẩm Oánh," Bách Khoa #156 (1 tháng 7 1963), tr. 95-6.
Nhạc cải cách / nhạc tiền chiến / tân nhạc vốn chủ yếu là nhạc miền Bắc. Đa số các tác giả và tác phẩm trong những năm đầu của nền tân nhạc là của dân gốc Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, và Phát Diệm sáng tác, hay là người miền Trung, miền Nam ra miền Bắc. (Thậm chí số lượng nhạc sĩ và tác phẩm miền Trung ở Hội An và Huế cũng không ít).
Tôi nghĩ rằng những lời sau này của Lê Thương về tình hình nhạc ở miền Nam chắc rất đúng:
Quả thật, lúc đó, Tân nhạc chưa gây được mảy may ảnh hưởng trong quần chúng miền Nam đang say mê Cải lương vào thời đại thịnh và trong rất nhiều gia đình quý phái, nhạc Âu Tây là món tiêu khiển thường nhật nhưng âm nhạc mới là cái gì, họ chưa thèm lưu nếu không là khinh miệt. ("Thời tiền chiến trong tân nhạc (1938-1946)," trong Tuyển tập Nhạc Tiền chiến (Sài Gòn: Kẻ Sĩ xuất bản, 1971), tr. 67).
Tình hình đó bắt đầu thay đổi khi các nhạc sĩ miền Bắc di cư vào Nam. Nhưng đọc lời của Thẩm Oánh ở trên thì dễ thấy rằng không khí này không phù hợp với kiểu thẩm mỹ của những người gây nên nền âm nhạc cải cách. Ông cho rằng ông cùng đồng hương ông "quá ngỡ ngàng trước luồng sóng nhạc cuồng nhiệt, vang dội lên tiết điệu hăng nồng của loại khiêu vũ giật gân." Sau một thời gian các nhạc sĩ như Thẩm Oánh, Dương Thiệu Tước, Hùng Lân, và Lê Hữu Mục không còn sáng tác nhạc cho quần chúng nữa.
Có lẽ sự kiện làm Thẩm Oánh bỡ ngỡ nhất là việc nhấn mạnh các tiết tấu Mỹ La-tinh và nước Mỹ. Thay vì cho "dân tộc tính" vào các tác phẩm của mình, các nhạc sĩ sinh hoạt ở Sài Gòn lúc bấy giờ chọn các nhịp địêu nghe rất xa lạ đối với ông. Nghĩa cụ thể của cụm chữ "dân tộc tính" luôn luôn khó xác định đối với tôi. Thực ra nhiều giai điệu theo các nhịp điệu ở trên bài tỏ nhiều nét của nhạc dân gian của miền Nam Việt Nam. Nhưng có lẽ, đối với Thẩm Oánh thì dân tộc tính không nằm ở đó?
Qua bến nước xưa lá hoa về chiều
Passing the dock of long ago, flowers and leaves of afternoon Lạnh lùng mềm đưa trong nắng lưa thưa.
Soft cold accompanies the thin sunlight Khi đến cuối thôn chân bước không hồn.
Arriving at village's end, feet step lifelessly Nhớ sao là nhớ đến người ngày thơ!
I miss, how I miss him of younger days!
Anh nhớ trước đây dáng em gầy gầy.
Do you recall before when my figure was thin. Dịu dàng nhìn anh đôi mắt long lanh.
Gracefully looking at you with a pair of sparkling eyes. Anh nhớ bước em khi nắng vương thềm.
You remember my steps as sunlight spilled on the verandah Má em màu ngà tóc thề nhẹ vương.
Cheeks of ivory, hair spilling lightly over my shoulder.
Nay anh về qua sân nắng; chạnh nhớ câu thề tim tái tê; chẳng biết bây giờ người em gái duyên ghé về đâu?
Now you come back to the sunny yard; touched with longing of the vow of a racing heart; not knowing from where the fated girl has gone to Nay anh về, nương dâu úa, giọng hát câu hò thôi hết đưa hình dáng yêu kiều, kề hoa tím, biết đâu mà tìm!
Now you return, the mulberry garden dried out, the heave-ho song's done, accompanying a graceful figure beside a purple flower, who knows where to find her!
Anh nhớ xót xa dưới tre là ngà.
You long painfully beneath ponderous bamboo Gợn buồn nhìn anh, em nói em nói: "Mến anh"
Ripples sadly regard you, I say, I say: "I'm fond of you" Mây lướt thướt trôi khi nắng vương đồi.
Trailing clouds as the sunlight gets stuck on the hill. Nhớ em dịu hiền nắng chiều ngừng trôi.
Longing for me, gentle, graceful, the afternoon sunlight ceases its drifting
nguồn: Lê Trọng Nguyễn, "Nắng chiều," (Saigon: [Tác giả], 1964) [ấn hành lần thứ bảy]
Trong đời có riêng một ngày (hay một đêm). Một ngày rất đặc biệt và đầy ý nghĩa - "không ngày nào hơn." Ngày đó là như một cuốn phim được chiếu đi chiếu lại trong kỷ niệm để từng chi tiết được tinh luyện, được tinh vi hơn.
Kỷ niệm đó thuộc về một cuộc tình không thành. Còn giữ hình dáng của người tình với "đôi mắt long lanh"và "tóc thề nhẹ vương" trong ký ức. Lòng còn nhắc những lời tâm sự - "nhớ câu thề tim tái tê."
Dịch bài hát này tôi thấy hơi khó. Tác giả là một người đàn ông, người hát lắm lần là một người phụ nữ. Người "anh" đến nơi này đầy kỷ niệm, nhưng "em" là "tác nhân." Lần đầu tôi dịch như "anh" là ngôi thứ nhất bị "em" ám ảnh. Nhưng nếu nữ ca sĩ hát như là ngôi thứ nhất thì người "em" nhớ đến một thời xưa (khi "dáng em gầy gầy" và "má em màu ngà tóc thề nhẹ vương"), thời xuân thì của mình thuở mà "anh" nhìn em và yêu em mặn mà.
Trong một bài báo nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển cho rằng bài hát "Nắng chiều" là bài bolero Việt đầu tiên. Cũng có thể đúng như vậy, nhưng tôi chưa thấy đủ bằng chứng để xác nhận điều đó. Lê Trọng Nguyễn cho biết là bài ca này được soạn năm 1953. Năm 1956 nhà xuất bản Tinh Hoa Miền Nam in bài hát này (tôi nghĩ rằng đó là lần in đầu tiên, nhưng tôi chưa nhìn thấy bản in ấy). Ông Vũ Đức Sao Biển viết "Ca khúc được thu thanh lần đầu tiên năm 1953 bằng đĩa than 33 tours do Hãng đĩa Việt Nam (Sài Gòn) sản xuất với tiếng hát của danh ca Minh Trang." Tôi không được biết đến đĩa ấy.
"Nắng Chiều" được phát hành trên đĩa Tân Thanh 7-362 chung một đĩa với ba bài ca khác là "Lá Thư Miền Trung (của Lam Phương sáng tác độ 1959, Tuyết Nhung ca), "Thuyền Trăng (một bài ca bolero của Nhật Bằng được in 1958, Linh Sơn ca) và Kiếp Nghèo (của Lam Phương sáng tác năm 1955, xuất bản năm 1959 Hùng Cường ca). Như vậy tôi nghĩ Minh Trang không thu bài ca "Nắng chiều" trước 1959. Còn đây là thời gian hoàng kim của mambo / rumba trong nền tân nhạc miền Nam Việt Nam. Khi nghe đĩa của Minh Trang hát ở trên thì "Nắng chiều" được nghe như một bài "rumba bolero" như ông Biển nói, chưa phải là bolero Việt thuần khiết của những năm sau.
Hỏi: Theo Anh thế nào là 1 bài hát "sang" và "sến"? Đáp: Thật ra, không có "sang" và "sến," mà chỉ có hay hoặc dở mà thôi. Thông thường, những bài hát mang âm hưởng dân gian cần nhiều luyến láy, nếu ca sĩ luyến láy sai, hay không đúng chỗ, thì bài hát sé bị cho là "sến." Ngược lại những bài hát mang âm hưởng Tây phương, cũng chưa chắc được gọi là "sang," nếu trúc trắc, khó nhớ. Ở những bài hát cần sự diễn đạt nhiều kịch tính, thì dù ca sĩ có "rên rỉ, khóc than" nhưng đúng mức cũng vẫn không thể gọi là "sến," mà đó chính là Nghệ thuật.
nguồn: Người Sơn Tây, "Quốc Dũng: Con chim phượng hoàng trên vòm trời âm nhạc Việt Nam," Thế giới Nghệ sĩ #32 (1 tháng 8 1994), 29-33.
Khi tôi mới đến với tân nhạc Việt Nam, khi tôi nói đến loại nhạc mà tôi ưa thích thì mới biết được đó nhạc vàng. Khi đến Hà Nội tôi mới được biết rằng nhạc vàng được phân biệt với nhạc đỏ. Nghiên cứu thêm tôi mới hiểu ra chữ nhạc vàng phụ thuộc vào triết lý của Mao Trạch Đông để loại trừ các thể loại nhạc không phụ vụ xã hội xã hội chủ nghĩa mới mà ông hình dung. Nhạc đỏ là nhạc đấu tranh, nhạc vàng là nhạc nội tâm.
Trong xã hội người Việt hải ngoại tôi cũng mới biết đến sự phân biệt giữa nhạc sang và nhạc sến. Thực ra tôi được biết rằng kiểu nhạc mà tôi ưa thích cũng bị xếp vào thể loại nhạc sến.
Nhạc vàng và nhạc sến có một điều chung là bị phê phán vì quá ướt át, ủy mị -- hay như Quốc Dũng mô tả ở trên "rên rỉ, khóc than." Thực ra, tôi không thể bao giờ có cảm nghĩ như thế. Có những bài hát với lời ca đơn giản thì phải. Cũng có những giai điệu na ná giống nhau. Nhưng có sao đâu. Thể loại nhạc nào cũng thế. Về nội dung từng bài hát thì chỉ có biểu hiện những cảm xúc rất là con người, rất là bình thường. Nhà kịch La Mã Terence đã viết hơn 2200 năm trước "Homo sum, humani nihil a me alienum puto" - Tôi là con người, không có gì trái với tôi mà thuộc về loài người.
Quốc Dũng có một nhận xét rất đúng. Nhạc sến hay được sử dụng khi nói đến "những bài hát mang âm hưởng dân gian cần nhiều luyến láy." Và nói chung những bài ca "mang âm hưởng phương Tây" được xếp vào loại nhạc sang. Nhạc cổ điển, nhạc pop rock, nhạc jazz, nhạc rap đều được uy tín hơn cải lương hay các ca khúc phổ thông mang âm hưởng dân gian của Việt Nam. Nhưng tôi nghĩ rằng một người tai thính sẽ tìm được cái hay trong bất cứ thể loại nhạc nào.
bolero 1)Mình gặp nhau như lúc mới quen ban đầu cớ sao anh ngập ngùng, nhà tôi đơn côi mời anh ở lại kể chuyện tha hương chưa lần phai nhớ thương,
We met just like newly acquainted, why were you so hesitant, my lonely house invited you to stay to tell of your foreign travels, longing not yet faded Mang tâm sự từ thuở thiếu đôi tay mềm biết nơi đâu mà tìm, nhiều khi ưu tư tựa song cửa nhỏ, nhìn ngoài mưa tuôn sao nghe lạnh vào hồn,
Bearing confidences from a time absent a pair of soft hands, where to find them, often distressed leaning on the small double windows, looking outside at the pouring rain feeling cold down to my soul,
Mấy năm cách biệt chỉ vui đêm này trút vơi tâm tình của hai chúng mình, một lần trong đời anh nói thương tôi tiếng ngọt trên đầu môi
During these past few years I've only know happiness tonight, pouring out a part of both of our affections, the one time you spoke of loving me, sweet sounds on the tip of your lips
Này bạn đêm nay hỡi nếu mai đi rồi nhớ mang theo nụ cười, còn tôi đêm mơ, còn tôi đợi chờ thì dù xa xôi tôi vẫn là của người.
Say, tonight's friend, if tomorrow you have gone, remember to bring a smile along, and I have night's dreams, and I'll wait though you're far, I'm still yours.
2) Thời gian trôi nhanh quá nói chưa hết lời nắng mai lên cửa ngoài, tàn đêm tâm tư, tàn đêm hẹn hò và tàn một đêm cho tình yêu chúng ta,
Time flows too quickly, not all has been said, tomorrow's light rises above the door outside finishing a night of deep feelings, a night of promises and a night for our love, Tôi không buồn vì rằng biết nhau khi đời gió mưa đã nhiều rồi, tình yêu riêng tôi, tình yêu của người nhường tình quê hương hai mươi tuổi cười buồn,
I'm not sad because we knew each other when life's wind and rain were great, my own love, your love yields to love of our homeland, twenty years old sadly smiling,
Những đêm sương đổ đạn bay khói phủ những khi xua giặc bỏ quên giấc ngủ, dù nhiều gian khổ câu nói thương ai vẫn ngọt trên đầu môi
Nights of spilling mist, flying bullets enveloped in smoke, while driving back the enemy you lose track of sleep, though often in hardship, someone's words of love are still at the tip of your lips
Này người đi xa hỡi trót thương nhau rồi chỉ xin anh một điều; tìm trong tương lai, bằng tay diệt thù, tìm về đêm xưa trong giấc ngủ đợi chờ.
Now, you've gone far away, we fulfilled our love, I ask only one thing of you; looking to the future, with those hands that crush the enemy, look back on that night long again in the sleep that awaits.
Tôi nghĩ là bản âm ở trên là lần đầu tiên bài ca "Đêm tâm sự" được thu thanh. Bài ca này có hai bộ lời - và Thanh Thúy hát cả hai. Hiện nay các ca sĩ chỉ hát bộ lời thứ nhất. Tôi nghĩ rằng khi hát bộ lời thứ nhất bài "Đêm tâm sự" không thành vấn đề ở Việt Nam. Nhưng bài ca chưa chính thức cấp phép phổ biên ở Việt Nam. (Dù sao đi nữa hình như Quang Lê đã hát "Đêm tâm sự" trên sân khấu tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia ngày 8 tháng 3 2016 trong chương trình của Lệ Quyên).
Tôi có cảm nghĩ là nhạc bolero Việt rất phù hợp với ban đêm, với thức khuya. Sự huyền bí cũng xuất hiện trong bóng tối. Còn nữa ban ngày đông đúc, bận rộn, ồn ào - không phải là lúc để tâm sự. Nhất là nếu việc tâm sự không được tiện lợi. Có lẽ hai người khó gặp nhau vì sợ dư luận hay vì gia đình cấm đoán?
"Nhà tôi đơn côi." Tôi - ngôi thứ nhất - trong bài ca là em (dù không dám tự xưng mình là em) là một người phụ nữ. Một người phụ nữ không được hướng một tổ ấm hạnh phúc. Không biết vì lý do nào. Cô là một người nông thôn nghèo ra tỉnh kiếm sống (để nuôi gia đình ở quê?). Có lẽ cô là một người miền Bắc di cư vào Nam một mình? Tôi cứ nghĩ rất có thể cô là một người giang hồ hay là một người xếp ngoài xã hội lịch sự (có lẽ vì thành kiến của xã hội ấy). Còn thế nào nữa, thời chiến thì chàng trai hiếm hơn thời hòa bình. Cô sống một mình. Còn chắc cô là người tị nạn.
Trong đời cô đơn này cô gặp một chàng trai. Đàn ông này được "mời" vào nhà của cô và "anh ở lại kể chuyện tha hương." Người anh này cũng bị tỵ nạn - tha hương cũng có nghĩa là không được hưởng tổ ấm gia đình hạnh phúc. Nhưng anh có trách nhiệm, có bổn phận. Vì vậy anh không được ở lại lâu với cô này. (Hay đây là cớ của anh ấy. Lời ca này cho người nghe biết rất ít về động cơ của người đàn ông này. Bài ca này toàn là suy nghĩ và niềm hy vọng của cô con gái này).
Cái hay của bài ca này (và bài ca này thật hay) là hai bên nam và nữ đều tìm được một niềm an ủi trong lời ca. Một cuộc gặp gỡ giữa hai người tình có cái gì nào đó phải gọi là thiêng liêng. Được gặp nhau chỉ một lần thôi thì càng thiêng liêng. Một cuộc gặp gỡ "tâm sự" có nghĩa là hai người hiểu biết nhau (hay tưởng là hiểu biết nhau). Và chắc đây cũng là một cuộc gặp gỡ thân thể - các bài này rất lưỡng nghĩa. "Đôi tay mềm" chỉ được nhìn và khâm phục? "Đầu môi" chỉ đem lời ngọt?
Câu chuyện này theo mẫu hoa với bướm như nhiều câu chuyện khác. Hoa đợi mong, bướm bay đi. Nhưng bông hoa luôn luôn gửi ý đẹp cho con bướm. Con bướm được tặng "nụ cười." Bông hoa được "đêm mơ." "Đêm mơ" này là đủ để nuôi sự "đợi chờ." Bộ lời thứ nhất kết thức như thế.
Rất có thể bộ lời thứ hai phải được sáng tác để bài ca này được dễ phổ biến thời chiến? Nhưng cắt những lời ca này thì bài ca thiếu rất nhiều ý nghĩa. "Thời gian trôi nhanh quá nói chưa hết lời." Đợi chờ đâu có gì dễ dàng. Tâm sự một đêm sao đủ? Hai người bắt phải xa cách nhau, nhưng họ xa cách nhau vì một lý do rất đàng hoàng. "Tình yêu của người nhường tình quê hương." Hai người phải tự an ủi nhau như thế.
"Hai mươi tuổi cười buồn." Tôi nghĩ rằng năm từ này nặng nghĩa nhất trong bài ca này. Như tôi nói ở trên, hai người này đều bị tị nạn. Không có gì phí hơn chiến tranh. Nó phá các ước mơ và hy vọng của tuổi trẻ. Những tuổi hai mươi là ngưỡng cửa của cuộc đời. Đây là thời gian để học hành, lập nghiệp, lập gia đình. Trong một thời phi lý như chiến tranh thì phải "cười buồn" mà thôi.
Nhưng bản chất con người là luôn tìm cái lý đằng sau cái phi lý. Hai người hai "tìm trong tương lai." Dù thế nào, tương lai ấy chỉ được đến "bằng tay diệt thù." Trong bài ca này, kẻ thù cụ thể là lính của Mặt trận hay là bộ đội miền Bắc - là đồng hương của mình. Thời cuộc bắt phải như thế. Tuy nhiên cái cụ thể của bài ca này không còn ý nghĩa đối với nhiều người nghe bài ca này hiện nay. Người sống trong "đạn bay khói phủ" là bất cứ chàng trai theo bổn phận bảo vệ quê hương.
Bản phối của Thanh Thúy ca "Đêm tâm sự" tuyệt hay. Có khúc dạo đầu với bốn ô nhịp đàn ghi ta đánh hợp âm rải với trống bongo và maracas đánh nhịp bolero rồi đốt nhiên Thanh Thúy hát nhịp lấy đà thì có thêm đàn bass. Tiếng sáo cũng thổi theo như nhạc Cuba. Lúc hát "nghe lạnh vào hồn" thì đàn piano nhẹ xuất hiện. Vào điệp khúc thì có tiếng đàn gõ guiro mỗi hai nhịp. Vào phiên khúc thứ hai thì mới có đối đề (countermelody) của phong cầm. Chỉ có số ít nhạc khí sống này gây nên một không khí thật hay.
Tôi chuyên về quốc nhạc. Tôi hiểu quốc nhạc có hơi khác. Tôi cho đó là nghệ thuật cấu tạo âm thanh để diễn tả tình cảm, chí hướng của dân tộc.
nguồn: Nguiễn Ngu Í, "Bách Khoa phỏng vấn giới nhạc sĩ [Nguyễn Vân Thinh]," Bách Khoa #158 (1 tháng 8 1963), tr. 102.
Nguyễn Văn Thinh, sinh năm 1908, chuyên về nhạc tài tử. Tôi nghĩ từ "quốc nhạc" được thông dụng hơn ở miền Nam, nhất là trước 1975. Song một điều rất rõ là nhiều trí thức, nghệ sĩ từ Bắc chí Nam cũng lo đến truyền thống trong nhạc Việt. Họ lo bởi vì trước mặt họ xem nhạc truyền thống của Việt Nam đang suy sụp trước sự thịnh hành của tân nhạc và nhạc ngoài quốc.
Khái niệm đằng sau của chữ "quốc nhạc" là "dân tộc." Từ điển Tiếng Việt (Nxb Đà Nẵng - Trung Tâm Từ Điển Học, 2007) định nghĩa dân tộc như sau. Thứ nhất là "tên gọi các cộng đồng người hình thành trong lịch sử ở những giai đoạn phát triển khác nhau." Thứ nhì là "tên gọi những cộng đồng người có chung một ngôn ngữ, một lãnh thổ, một nền kinh tế và một truyền thống văn hoá."
Nghĩa thứ hai chắc hợp với ý của Nguyễn Văn Thinh nhiều hơn. Quốc nhạc là "nghệ thuật cấu tạo âm thanh để diễn tả tình cảm, chí hướng của" cộng đồng có ngôn ngữ, lãnh thổ, kinh tế và truyền thống văn hóa chung. Đây là một cách nhìn tĩnh về dân tộc. Người có sẵn, địa vị có sẵn, truyền thống văn hóa có sẵn, như vậy tình cảm và chí hướng cũng sẵn.
Nghĩa thứ nhất thì phải gọi là động hơn. Dân tộc không "có" mà lại "hình thành" (nảy sinh và bắt đầu tồn tại như một thực thế - Từ điển Tiếng Việt). Trước khi "tồn tại" thì cái gì nào đó cũng phải "nảy sinh." Nghĩa là tính chất căn bản của một dân tộc không phải luôn luôn mãi mãi không thay đổi. Qua thời gian có những yếu tố mới được "nảy sinh."
Từ điển Bách khoa Việt Nam (Trung Tâm Biên Soạn Từ Điển Bách Khoa Việt Nam, 1995) cũng định nghĩa tương tự. Dân tộc "là cộng đồng chính trị - xã hội được chỉ đạo bởi một nhà nước, thiết lập trên một lãnh thổ nhất định..." Nhưng từ điển này cũng có câu: "Kết cấu của cộng đồng dân tộc rất đa dạng, phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội trong khu vực và bản thân." Như vậy thì dân tộc không chỉ là động mà cũng là đa dạng. Như vậy không phải là dân tộc tạo ra một cộng đồng người. Chính cộng đồng người và các cá nhân trong cộng đồng tạo ra một dân tộc.
Nghĩ đến câu của Nguyễn Văn Thinh một cách rất khác - tôi tự cảm nghĩ như quốc nhạc là nghệ thuật cấu tạo âm thanh để diễn tả tình cảm, chí hướng của một dân tộc. Dân tộc là kết quả của tình cảm, chí hướng chung của một cộng đồng.
Quốc nhạc của ông Thinh phụ thuộc vào tình cảm và chí hướng của một cộng đồng lớn lên những năm đầu thế kỷ 20. Tình cảm và chí hướng của người lãnh thổ Việt 50 năm sau không thể giống thời của ông. Còn các người hiện nay đang sống hơn 100 năm sau cái thời mà ông Thinh lớn lên có cách biểu hiện tình cảm và chí hướng mình rất khác.
Lắm lần trong lý tưởng, chữ dân tộc được áp dụng để áp đặt một mẫu xử lý nhất định. Nhưng chính cách xử lý hiển nhiên trong một cộng đồng và lãnh thổ là tính dân tộc.
viết theo ngẫu hứng của họa sĩ Lê Chính Người ơi ! hãy nhớ đến tôi!
Dear! remember me! Hãy nghĩ đến tôi nơi này,
Think of me in this place. Mang kiếp sống đày, phiêu lãng tháng ngày cuộc đời tôi!
Bringing a banished existence, my days and months of drifting Người ơi!
Dear! Còn nhớ đến tôi?
Do you still remember me! Còn nhắc đến tôi trong đời,
Do you recall in me in your life, Hay đã hết rồi?
Or is it over? Hay đã xóa mờ cuộc tình xưa?
Or have you erased a love of long ago?
ĐK: Dáng em ngày ấy như tờ giấy trắng mỏng manh
Your mien those days was like a thin, white sheet of paper Lá rơi từng cánh đã đưa tôi về bến mơ
Leaves falling one by one send me back to the dock of dreams Nhớ khung trời cũ tôi ngồi đếm tháng ngày qua
Remembering heaven's vault of old I sit counting the passing days and months Giấc mơ còn đó, nhưng trong tôi là nỗi buồn!
The dream still remains, yet for me inside it's sadness
Buồn ơi!
Sadness Đừng đến với tôi, đừng đến với tôi nơi này
Don't come my way, don't come with me to this place Giam hãm tháng ngày, xuân đã héo gầy cuộc đời tôi
Locked up days and months, spring has withered from my life Tìm quên bằng những bóng mây, để gió cuốn bay phiêu bồng
Looking for forgetting in cloud's shadows, letting the wind blow, rolling adrift Yêu ánh nắng hồng trên những cánh đồng của làng quê
Loving the rosy sunshine upon the village countryside
Tìm đâu một chút vấn vương, vào giữa giấc mơ ru hồn
Finding a bit of affection, entering midst dreams that lull my soul Trên những phím đàn, ta hát những lời của tình yêu
Upon the guitar's frets, I sing words of love Rồi mai tìm đến với nhau, tình đã thâm sâu như giòng sông
Then tomorrow, finding each other, love has grown deep like a river Nhớ đến nguồn ta hát những lời của ngày đầu yêu nhau.
Remembering the source I sing words of the first day we loved each other.
Tác giả kể:
Tù khúc Du Ca Tù được sáng tác tháng 6 năm 1979 tại trại tù Đồng Ban, Tây Ninh, sau những lần tham gia văn nghệ có canh gác ở các trại tù trong vùng. Lúc này, các tù nhân đang phá rừng để lập trại ở gần nhau, nhưng không có hàng rào bao bọc chung quanh mà cán bộ coi tù thường nói rằng "các anh đang ở trong hàng rào lương tâm, mọi người nên cảnh giác và tuân giữ luật trại mà thôi . . . " Cảm thấy mình như người du ca đang đi hát rong cho bạn tù nghe tâm trạng mình. Người tù hát trên ruộng ngô, trên cánh đồng, hát trên dòng sông để tiếng hát vọng về nguồn, nói cho mọi người nghe về kiếp sống đày phiêu lãng tháng ngày của những người đang mất tự do, đang hát về tình yêu quê hương. (nguồn: trang web T. Vấn & Bạn hữu)
Như bài "Còn yêu em mãi" của Nguyễn Trung Cang, bài ca "Tù khúc du ca" là một bài ca nhớ nhung mà có rất ít vết đời tù trong lời ca. Nếu đổi tên bài ca thành "Buồn ơi, đừng đến với tôi" và thay thế hai chữ "giam hãm" với "nhung nhớ" thì đây chỉ là một bài tình ca buồn với giai điệu đẹp.
Tại sao một người bị giam được phiêu lãng. Theo một từ điển thì phiêu lãng có nghĩa "trôi nổi đó đây" (với tý dụ - gót chân phiêu lãng, giang hồ - xem Lê Văn Đức, Tự điển Việt Nam (Saigon: Khai Trí, 1970)). Theo một từ điển khác phiêu lãng có nghĩa "sống nay đây mai đó một cách tự do, phóng túng" (xem Đại từ điển Tiếng Việt (Nhà xuất bản Văn hóa-Thông tin, 1998)). Có lẽ với bài ca "Tù khúc du ca" từ phiêu lãng có nghĩa như lãng phí - trôi nổi, không được níu chặt vào một lối sống có sản xuất.
Thứ sáu 30 juillet, đoàn ca vũ May Blossom đã khai diễn ở rạp chớp bóng Trung quốc.
Khán giả Hà thành được thưởng thức món ca vũ của nước láng giềng Trung-hoa, những cặp đùi đều đặn và những thân hình nở nang của mấy cô vũ vữ.
Chín giờ rưỡi, mở màn. Âm nhạc nổi lên, nghe vui tai tệ. Những cô vũ nữ, thay nhau nhảy, múa trên sân khấu. Cô nào cũng tận tâm khoa tài nghệ.
Trong đoàn có cô đà Dung-tiểu-Y [容小伊?] xinh đẹp na ná giống Danielle Darrieux.
Cô hơn cô Danielle được cái thè lưỡi ra chào khách trông dễ thương quá.
...
Chỉ huy ban âm nhạc đoàn ca vũ May Blossom là một bạn trẻ Việt Nam anh Lê văn An, cựu hướng đạo sinh miền Nam. Anh Lê-văn-An đi theo đoàn ca vũ May Blossom du lịch khắp Á đông. Anh có tỏ ý rất vui vẻ được trông thấy Hà thành đã đổi mới nhiều, trong sáu năm anh vắng mặt.
Giờ nghỉ, đoàn trưởng đoàn ca vũ May Blossom, bài Wei-Young-Poo, ra cám ơn khán giả đã chiếu cố đến gánh hát của bà.
Bà nói một hôi tiếng quan hỏa. Cả rạp vỗ tay ầm lên. Nhật là mấy người Pháp ngồi hàng đầu.
Chắc họ hiểu tiếng Trung hoa hơn người Trung-hoa.
nguồn: Văn-Binh, "Đi xem đoàn ca vũ May Blossom," Ngày Nay số 71 (8 aout 1937), tr. 6.
Lịch sử âm nhạc Việt Nam rất lờ mờ. Năm 1937 đã từng có một người Việt có đủ trình độ để chỉ huy một ban nhạc nước ngoài.
Lúc bấy giờ tình hình ở Trung Quốc vì có quân đội Nhật Bản xâm lược. Đoàn ca vũ May Blossom chắc biểu diễn rất hay vì có người Pháp lẫn người Việt đến coi.
.
Bài đăng
