Ối! Em cứ lo bò trắng răng - Tuýt (1969)

Ối! Em cứ lo bò trắng răng!!! Đã có chánh phủ lo hết!! Sau đây là ta... thả dần cưng ơi!!!

[Báo: Chánh phủ sắp lập khu nhà kin đáo]

nguồn: Chính Luận 5-6 tháng 10 1969

Nhà công tử thời Việt Nam Cộng Hòa phải có magnetophone / máy ghi âm mới được văn minh.

Nhà xuất bản Âm nhạc Giải phóng (Liberation Music Publisher) (1976)

Chào mừng Tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung cả nước

NHÀ XUẤT BẢN

ÂM NHẠC GIẢI PHÓNG

phát hành

-- Hát Mừng Việt Nam Thống Nhất

(gồm nhiều bài hát về đề tài Thống nhất Tổ quốc)

-- Tiến Lên Đoàn Viên

(Tập bài hát chọn lọc cho thiếu niên)

-- Em mơ gặp Bác Hồ

(Tập bài hát chọn lọc cho nhi đồng)

-- Những Bải Ca Giải Phóng 6

(Băng nhạc vọng cổ do nhiều ca sĩ quen biết trình diễn)

-- Những Bài Ca Giải Phóng 7

(Băng nhạc mới với tiếng hát Quốc Hương)

Có bán tại : 101 Võ Di Nguy (Chợ Cũ), thành phố Hồ Chí Minh và các đại lý

nguồn: Giải phóng #223 (22 tháng 4 1976)

Đây là mục quảng cáo thị trường âm nhạc Sài Gòn một năm sau biến cố 30 tháng 4 1975. Nhờ dịp này ba tập nhạc mới ra lò - một cho người lớn (đề tài thống nhất), một cho tuổi ô mai (đề tài đoàn viên), một cho con nít (mơ về Bác Hồ). Mục này cũng quảng cáo hai băng Những Bài Ca Giải Phóng 6 và 7, như vậy nhà xuất bản này đã từng phát hành các băng 1 đến 5 rồi. Các sản phẩm của Nhà xuất bản Âm Nhạc Giải Phóng phải thay thế cho nhạc Sài Gòn thời Cộng Hòa.

Các băng nhạc này có phải là băng cát xét hay băng cối? Quốc Hương là một giọng ca trữ tình hát những bài ca cách mạng một cách rất dễ nghe. Không biết băng này chỉ gồm những bài hát hiện nay đang có sẵn trên trang mạng Bài Ca Đi Cùng Năm Tháng hay có những tác phẩm / bản phổ mới mẻ hơn? Nhạc đệm cho các bản thu thanh của Quốc Hương thường lệ là dương cầm, phong cầm hay dàn nhạc giao hưởng. Trên mạng mới đây tôi đã tìm ra một bản phổ "xập xinh" của bài "Đỉnh núi cao ta đặt pháo" (Hoàng Hiệp) có Quốc Hương hát với một dàn nhạc có tiếng trống, tiếng chũm choẹ, tiếng đàn ghi ta điện tử, đàn ghi ta bass. Băng Những Bài Ca Giải Phóng 7 có nhạc đệm như thế không?

Tám chữ có (Eight Things That Are) - Lê Cát Trọng Lý (2012?)

Có ước mơ tựa như cánh buồm chờ cơn gió vút lên
There are dreams reclining like sails that await a gust of wind
Có vết thương mười năm đứng âm thầm vì cơn mưa sống lại
There are wounds, ten years secretly stand up so rain brings them back to life
Có trái tim tựa như tiếng đàn làm tôi yêu siết bao
There are hearts reclining like a guitar's notes making me love so, so much
Có bước chân dài hơn những con đường về nơi tâm vắng lặng...
There are footsteps that are longer the road home for a solitary soul...

là là la lá là... la là lá la la là lá là la
là là la lá là... la là lá la la là lá là la

Có giấc mơ vạn năm vẫn u sầu chờ bàn tay đến lay
There are dreams, after thousands of years they still sorrow in rocking hands
Có tiếng ca là hương lá trầm gọi người mê thức dậy
There are voices singing that are fragrant agarwood leaves calling to wake the dreamer
Có chuyến đi dài hơn đất trời và không thể đến nơi
There are journeys longer than heaven and earth and they never could arrive
Có tiếng kêu là im ắng im lìm là không thể hát về...
There are calls that are silenced, quiet, that cannot be sung about...

trích "Nghệ thuật" (The Arts) - Letao (1941)

Nghệ thuật là gì?

Nghệ thuật là một vấn đề rộng rãi và rất huyền hồ, vì nó thuộc tâm hồn và tình cảm.

Ta hãy tạm gọi nghệ thuật là một sự cố gắng để tìm cái đep và để trình bầy nó ra. Lòng cố gắng ấy không có tính cách vụ lợi chi cả, cho nên người thường ví nghệ thuật như một trò chơi. Vì ta yêu, ta thích mà tạo ra một tác phẩm cũng như ta đùa rỡn vì ta tiêu một sức hoạt động trong ta. Nhưng nghệ thuật nó cao siêu và phức tạp hơn trò chơi nhiều.

Muốn tạo ra một tác phẩm thì nhà nghệ sĩ phải xúc động trước đã. Nghệ sĩ phải có cảm hứng. Vậy thế nào là cảm hứng?

Lòng nghệ sĩ chứa đầy tình cảm và ý tưởng. Những tình ý ấy bị chôn sâu trong tiềm thức của nghệ sí bởi hai duyên cớ:

Một là nhờ ở thiên nhiên và ở di truyền, hay ở nòi giống cũng thế. Như một hạt giống có hạt tốt, hạt xấu, con người ta sinh ra có người có thiên tư hơn đời, cũng có người chứa đầy mầm xấu.

What are the arts?

The arts are a vast subject and very illusory because they pertain to the soul and feelings.

Let's temporarily call the arts the attempt to find the beautiful and display it. These attempts don't have a commercial character at all, thus people often compare the arts to a game. Because we love or we like it we create a work is like we're joking around because we consume a little bit of active strength within. But the arts are much more sublime and complicated than a game.

If an artist wants to create a work then they must feel an emotion. An artist must have inspiration. So, what is inspiration?

An artist's heart is full of feelings and thoughts. But these feelings are buried deeply inside the artist for two reasons:

One is owing to nature and in genetics, or in race as such. Like a strain of seeds, there are good ones and bad ones, people give birth to people who have greater endowments, there are also those full of bad sprouts.

Nguồn: Letao, "Nghệ thuật," Tri Tân tạp chí số 14 (12 tháng 9 1941).

Trong những câu này, tôi đọc một khái niệm mà tôi hoàn toàn không đồng ý. Nghệ thuật đâu phải "huyền hồ." Mỗi người có khả năng tạo ra những tác phẩm có tính nghệ thuật. Ông Letao nói đúng về vài trò của cái đẹp nhưng cái đẹp này rất dễ khám phá nếu mình mở rộng ngũ quan mình. Còn sự "vụ lợi" có vai trò rất quan trọng, rất cốt yếu - muốn có nghệ thuật cao cấp hay cao siêu thì các nghệ sĩ phải được kiếm ăn. 

Kiểu thẩm mỹ này vẫn phản ánh cái thái độ tài tử. Quan niệm tài tử xuất phát từ việc tự trau dồi mình bằng kinh nghiệm và giáo dục.  Có nghệ thuật nông có nghệ thuật sâu và mỗi loại nghệ thuật có thể làm cho người thưởng thức cảm thấy cái đẹp ở trong. Nông không hẳn là dở, sâu không hẳn là hay.

Xin thời gian qua mau (Please Pass Swiftly, Time) - Lam Phương (1967)

Boléro

Buồn nào hơn đêm nay, buồn nào hơn đêm nay khi ngoài kia bão tố đầy trời.

Is there a sadness sadder than tonight, a sadness sadder than tonight when outside tempests fill the skies.
Từng cánh lá cuốn gió rơi vào lòng đêm thâu thương thầm mối tình Ngâu.

Each leaf twists in the wind, falling into the long night secretly pitying an unconsummated love.
Ngày về ôi xa quá, cánh nhạn còn miệt mài trong nắng hồng mê say.

The day of return, oh so far off, when the wild goose is absorbed in intoxicating rosy sunlight.
Lạc bầy chim chíu chít hai phương trời cách biệt đêm chờ và đêm mong.

Astray from the twittering flock, two separate horizons, nights waiting, expectant nights.

Ta đã quen, quen từng hơi thở quen tiếng cười và sóng mắt đưa tin.

I've known, known breaths, known laughter, shining expressive eyes.
Tám mùa đông cây rừng khô trụi lá, chưa bao giờ một phút sống xa nhau.

Eight winters, dried jungle trees bare of leaves, never yet a minute living far from each other.
Thương những đêm trăng tà soi xóm vắng, đưa nhau về anh viết thành bài ca.

Regretting evenings, the setting sun shining on the deserted village, leading each other home I've written out a song
Thương những khi trưa hè nghiêng nắng đổ hắt hiu buồn tiếng võng nhè nhẹ đưa.

Regretting summer noon's sunlight at an angle streaming, the gentle sounds of a rocking hammock.

Buồn nào hơn đêm nay, buồn nào hơn đêm nay khi tình xuân đã úa bụi đời.

Is there sadness sadder than tonight, sadness sadder than tonight when love in its spring dries into life's dust.
Nhiều lúc muốn trách móc hay giận hờn vu vơ chỉ làm phí ngày thơ.

Many times I want to blame or resent for no reason but it's only wasting innocence.
Dù rằng sau mưa bão, gió hiền hòa lại về vẫn thấy lòng hoang vu.

Though after the rainstorms, gentle breezes return to desolate heart.
Cuộc đời là hư vô bôn ba chi xứ người khi mình còn đôi tay.

Life is nothingness and ambition only an alien land when we still have a pair of hands.


Được gặp Lam Phương một lần năm 2003 tôi đã được làm quem với một người thật thả và cởi mở. Rất có thể ông là nhạc sĩ tiêu biểu nhất của nền ca nhạc Việt Nam Cộng Hòa.

Đức Minh ca bài hát "Xin thời gian qua mau" cho hãng dĩa Sóng Nhạc 1007/2175 năm 1967.

Phiêu diêu (Adrift) - Phú Quang + Nguyễn Trọng Tạo (2003)

Ngơ ngác rơi giọt nước mắt không rõ buồn vui
Dumbstruck, tear drops fall, not sure whether they're sad or happy
Chân chậm lại trên đường, không rõ về chốn nào
Feet slacken their pace on the rock, not sure where where they're returning to
Tung tăng thanh xuân ngược xuôi
Coming, going, youthful days back and forth
Phiêu diêu, phiêu diêu mộng du
Adrift, adrift, sleepwalking
Mặt trời, vầng trăng, ngôi sao mắt ướt
Sun, moon, stars like moistened eyes
Ngực núi căng phồng, dòng sông duỗi chân vào bao la
The mountain's bosom swells, the river extends its legs into vastness

Bài ca, bài ca thật xa
A song, a song so distant
Miền quê ấu thơ thật xa
The countryside of my youth so distant
Ta đấy ư? Em đấy ư?
Was I there? Were you?
Rồi mùa xuân sẽ qua, không trở lại
Then spring passes, it doesn't return
A u a u a u… Cây mười hai cành đã chết
Ah ooh, ah ooh, the tree of life has died
Sao bóng râm còn mãi trong đời…
Why does its shade forever linger in life...

Lời ca bài hát "Phiêu diêu" của Phú Quang tựa vào bài thơ "Sonnê không định trước" của Nguyễn Trọng Tạo.  Phú Quang thay đổi một số chi tiết cụ thể. Bài thơ của Nguyễn Trọng Tạo xây ra cuối năm, người kể chuyện đi trên xe, nhưng người ca hát đi dạo không rõ vào lúc nào.  Phú Quang cũng bỏ đoạn thơ về đá marathon. Nội dung của tác phẩm Nguyễn Trọng Tạo được viết phản ánh về nghệ thuật thi ca.  "Bóng râm còn mãi trong Thơ" nhưng với Phú Quang thì nó "còn mãi trong đời" là một khái niệm bao quát hơn.

Tôi rất khâm phục cách thể hiện tác phẩm của Trần Thu Hà và Phú Quang. Bản phối khí này rất độc đáo có chất nghệ thuật rất cao.  Đoạn nối có dàn nhạc giao hưởng nâng cao và phát triển không khí đầy cảm xúc của bài thơ và lời ca. 

Vui hướng đạo đoàn (Happy Scout Troop) - 1934

La Joie Scoute

Điệu "Ca Joie Scoute"

Anh em ơi, cùng nhau bước lên đường ta hát bài.
Brothers, together take to the road and sing a song.

Ca thiên thiên cùng non nước ta cùng cao tiếng cười,

Sing of nature and our mountains and waters, we raise our voices in laughter

Chim véo-von trên cánh xanh tươi

Tuneful birds upon fresh green branches

Vui sướng đi cho đời ta vui.

Joyfully we go so our lives are happy

Chim véo-von trên cành xanh tươi

Tuneful birds upon fresh green branches

Vui sướng đi cho đời cùng vui.

Joyfully we go so our lives are happy

Anh em ta, còn vui sướng trong đời niên thiếu này

Brothers, still joyful in this youthful life

Như hoa xuân làm thơm ngát xuân xuân đời bao tháng ngày,

Like spring flowers bring fragrance to spring, the spring of our lives these months and days

Như nắng xuân tưng bừng cỏ cây,

Like spring sunshine enlivens the plants.

Như gió xuân lẹ làng đưa mây,

Like spring breezes lightly guiding the clouds,

Như nắng xuân tưng bừng cỏ cây,

Like spring sunshine enlivens the plants

Như gió xuân lẹ lảng đùa mây.

Like spring breezes lightly guiding the clouds.

Anh em ta dù cay đắng muôn phần ta cứ cười,

Brothers, though there is bitterness in countless shares we still smile

Ta chen vai mà lo gánh chung phần ta với người.

Side by side we take care of our common share with others

Bao mối lo coi là bóng mây,

So many worries are seen as clouds,

Cơn gió vui mây sầu tanh ngay.

A happy breeze the sad clouds quickly disperse.

Bao mối lo coi là bóng mây,

So many worries are seen as clouds,

Cơn gió vui mây sầu tàn ngày.

A happy breeze, the sad clouds quickly disperse.

nguồn: Phong Hoá 91 (30 mars 1934), 3.

Nhạc hướng đạo vốn là một kiểu "bài ta theo điệu Tây."  Nhạc này là cửa vào vũ trụ nhạc tây phương cho nhiều trẻ em và thanh thiếu niên thế hệ 2X thế kỷ 20. (Mới đây bắt đầu có một thế hệ 2X mới!)

Như đại đa số tác phẩm nhạc tây phương bài ca "La joie scoute" theo gam âm nguyên và các nốt của gam này được thực hiện một cách rất chính xác và cố định.  Điều này chứng minh thiếu sót lớn nhất của nền nhạc mới Việt Nam là sự vắng mất của từ vựng có dấu hỏi, dấu ngã (và trong lời ca này dấu nặng nữa).

Tiến quân ca (Advancing Army Song) - Văn Dung (1945)

Đoàn quân Việt Nam đi chung lòng cứu quốc
Go army of Vietnam, with one heart rescue the nation,
Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa.
Louder and louder, footsteps echo on the rugged road.
Cờ in máu chiến thắng mang hồn nước,
The flag, imprinted with victory's blood, bears the nation's soul.
Súng đàng xa chen khúc quân hành ca.
The sound of distant guns vie with our martial song,
Đường vinh quang xây xác quân thù
The road to glory is built upon the corpses of our foes.
Thắng gian lao đoàn Việt lập chiến khu
Conquering adversity, Vietnamese troops will open the theater of war.
Thề phanh thây uống máu quân thù
Vow to quarter the corpses and drink the blood of the enemy.
Tiến mau ra xa trường, tiến lên! 
Advance quickly to the battlefield, advance!
Cùng thét lên! Trí trai là đây nơi ước nguyền.
Cry out together! Our prayers are located here in our young men's wills.

Đoàn quân Việt Minh, đi sao vàng phấp phới.
Go Việt Minh army, golden star fluttering in the wind
Giắt giống nòi quê hương qua nơi lầm than.
Lead the race out of this miserable situation.
Cùng chung sức kiến thiết xây đời mới.
Together, with our common strength we'll build to make a new life.
Đứng đều lên gông xích ta đập tan.
Let's arise and smash our shackles.
Dù thây tan xương nát khùng sờn.
Even if our corpses are scattered and our bones are smashed, don't be discouraged.
Gắng hy sinh đời ta tươi thắm hơn.
Endeavor to sacrifice, our lives will be brighter.

Từ bao lâu ta nuốt căm hờn

For so long have we had to hold in this anger

Võ trang đâu, lên đường hỡi ai!

Where are you weapons, hit the road everyone!

Lòng chớ quên Bắc sơn, Đô lương, Thái nguyên.

Don't let your hearts forget Bắc Sơn, Đô Lương, Thái Nguyên.

nguồn: Tri Tân tạp chí số 203 (6 tháng chín 1945), trang 5.

Lời ca của bài "Tiến quân ca" được đặt ra như một bài thơ của tác giả Văn Dung.  Các từ ở đây như y hệt với bản nhạc của Ví dụ 6 trong bài viết "Quốc nhạc Việt Nam: Hành trình tìm kiếm bản quốc ca" của tôi (và Nguyễn Trương Quý dịch).  Chỉ có một số lỗi chỉnh tả.

Số tạp chí này được in mồng 6 tháng 9 1945, vài hôm sau sự kiện lịch sử mồng 2 tháng 9, chứng minh sức phổ biến của ca khúc này. Nhưng có vẻ như lúc bấy giờ thì sức phổ biến của nhạc sĩ Văn Cao chưa kịp theo.  Thực ra trong tạp chí này thì "Tiến quân ca" ra mắt độc giả chứ phải là vào lỗ tai quần chúng.

Số 203 Tri Tân tạp chí cũng đăng lời của bài hát "Du kích ca" của Đỗ Nhuận nhưng không để tên tác giả.