14 tháng 11, 2023

5 buổi sáng không có trong sự thật (five mornings that in truth haven't been) - Văn Cao (1960)

Những mái nhà ủ những cánh chim đêm
Ủ những giấc mơ dưới trời cao lồng lộng

Roofs covering the night bird's wings
Covering dreams under the tall, vast sky


SÁNG THỨ I
THE FIRST MORNING

Một sáng ngủ dậy
Upon awakening one morning
Không còn một bóng người
Not one soul left
Im lặng
Silence
Những hồ nước sâu thăm thẳm
Lake waters of profound depth
Mặt đất đỏ màu gạch nung
The earth's red surface, the color baked bricks
Như một quả núi lửa
Like a volcano's surface
Anh đi tìm em
I search for you
Tìm dấu vết của những con đường
Search for traces of the roads
Chúng ta thường đi lại
We frequented
Giữa mênh mông tôi gọi em mãi mãi
Within this vastness I call you, eternally
Thế kỷ chúng ta
Our century
dừng lại nơi đây
Stopped here, this place
Em ở đâu?
Where are you?
Thế kỷ chúng ta còn đang tiếp tục
Our century is continuing
Trên trái đất này hay dừng lại nơi này
Upon this earth or stops here, this place
Giữa mênh mông tôi gọi em mãi mãi
In this vastness I call for you, eternally

SÁNG THỨ 2
THE SECOND MORNING

Buổi sáng nay không nghe tiếng chim hót
This morning I can't hear singing birds
Buổi sáng không có trong sự thực
A morning that in truth hasn't been
Tôi bước đi không thấy tiếng chân đi và thành phố theo tôi cùng im lặng
I step, not hearing my own footfall and the city follows me in silence
Tất cả những con người
All these people
Chỉ thấy mắt đen lay láy
I only see shiny black eyes
Cả tiếng xe chạy không thành tiếng
Even the vehicles driving past don't make a sound
Tại sao, tại sao
Why? why?
Không ai nhìn miệng tôi đang gào thét không ra tiếng
No one sees my mouth, screaming, but no sound comes out
Trong kinh hoảng tôi chạy điên dại
In my terror I run wildly
Một mình
Alone
Giữa thành phố mọi người im lặng
In this town where everyone is silent
Tại sao, tại sao không tiếng nói
Why? why are there are no voices
Không một tiếng động, không còn sự sống
Nor sound of movement, no life
Một thành phố sa mạc không nghe gió thổi
A desert town where you can't hear the wind blow
Những hình người như bị đẩy
Images of people, it's like they're being pushed
Đi qua lại
Passing back and forth
Hình như cuộc sống nơi đây đã bị đày trong im lặng.
It seems that this place has been saturated in silence

SÁNG THỨ 3
THE THIRD MORNING

Buổi sáng nay không phải mình thức dậy
This morning it wasn't I who awoke
Một người nào trong tôi đang thở
There's someone inside of me is breathing
Trước mắt tôi buồn nữa ngày nữa đêm len lỏi
In front of me
Nửa phố mặt trăng nửa phố mặt trời
The street is half moonlight, half daylight
Từ khi ấy chúng tôi hai người suy nghĩ
From then, we, the two of us think
Hai kẻ thù nhau
Two parties bearing malice toward one another
Hai thái cực tâm hồn
Two extremes of being
Hai người ấy trong một người chịu dựng
These two people are inside one person who must withstand
Mưu hại lẫn nhau
Their schemes of harm toward each other
Vu cáo rình mò nguyền rủa chịu dựng
Slanders, lying in wait, curses, endures
Không biết ngày đêm không biết thật hư
Not knowing night nor day, not knowing truth nor lies
Từ phút ấy tôi không còn thật nữa.
From that minute I'm no longer real.

SÁNG THỨ 4
THE FOURTH MORNING

Buổi sáng nay phố phường như mở hội
This morning, the neighborhood is like a festival
Một con người đeo mặt nạ đi chơi
A person wearing a mask goes out for fun
Cuối đời bên ngoài đang nhảy múa vui lên cánh non
Outside life is performing its dance, happily raising its young branches
Lá bàng trên phố dài màu ngọc
Terminalia leaves, along the long road, gem colored
Xuân tháng hai
February spring
Các hàng rượu bên đường
The roadside wineshop
Tơ lụa pha lê, hoa giẫy
Crystalline silk, bougainvillea
Những mặt nạ gặp nhau chào hỏi
Masks meet and greet
Bọt bia
Beer foam
Những em bé mùa xuân máu lên da thịt
Springtime kids blood rising becoming flesh
Ngồi đập nút chai làm tiền bạc chơi xuân
Sitting, pounding the cork from the bottle for pocket change to spend this spring
Mở tròn mắt nhìn
Eyes open wide, looking
Kinh ngạc
Astonished
Họ vui làm sao
They're so happy
Ô kìa
Hey there!
Nước mắt mồ hôi
Tears and sweat
Sao chảy ra trên từng mặt nạ con người
Why do they flow upon each mask?
Vội vàng lau mồ hồi và nước mắt
Hurriedly I wipe away the sweat and tears
Trên mặt nạ giấy bồi.
On the papier maché masks.

SÁNG THỨ 5
THE FIFTH MORNING

Trong gian phòng trong suốt như thủy tinh
In a chamber, entirely crystalline
Những cánh cửa đều khóa chất
Doors, all tightly locked
Em ở đây với anh
You're here with me
Cho hơi lạnh sáng mùa xuân náo nức
To lessen the cold this bustling spring morning
Thịt da em cho anh sưởi hơi ấm mình con chim khuyên
Your flesh warms me with the wren's breath
Trong lòng bàn tay run rẩy
Inside your trembling hands
Giữa hai cành non
Between two young branches
Nghe nhựa mùa xuân
Feeling spring's resin
Những nụ hồng đang muốn nở
Just now, rosebuds are blooming
Và mật vừa thơm và ong đã tới
And the honey is fragrant, and the bee has come
Chúng ta đi vào bí mật của mùa xuân
We've entered spring's secret
Ngày đầu tiên của em trên biển.
Your first day upon the sea.

nguồn: Sông Hương #23 (Đinh Mão 1987)


Văn Thao: Tôi thấy thương cha tôi thấm thía. Cha tôi chịu nối thiệt thòi lớn nhất của người sáng tạo là phải dừng lại 30 năm không làm được gì. 30 năm câm lặng, trầm uất, cha tôi buồn đến mức không muốn cho các con theo nghiệp làm nghệ thuật, buồn đến mức, có lúc ông muốn kiếm một nghề lao động chân tay để nuôi gia đình.

Quỳnh Thụy My, "Con trai cố nhạc sĩ Văn Cao: Cha tôi là người luôn cô đơn," Báo Phụ Nữ Thành Phố Hồ Chí Minh 17 tháng 11 2001.

7 tháng 11, 2023

trích Nghệ thuật và chế độ (The Arts and The Regime) (1979)

Một loạt văn nghệ sĩ vừa trốn thoát chế độ cộng sản Việt nam ra đi. Đó là Trịnh Công Sơn, Thái Thanh, Phạm Đình Chương, Nguyễn Đức Quang.
 
Các nhạc sĩ và ca sĩ nói trên hiện tạm trú tại Mã-lai, chờ ngày vào Hoa Kỳ.
 
Trong số các văn nghệ sĩ ngày, có người như Trịnh Công Sơn đã từng có thời kỳ hợp tác khá chất chẽ với nhà cầm quyền cộng sản. Rốt cuộc, khi có cơ hội, nghệ thuật vẫn tìm đến một môi trường tự do.

nguồn: Văn học nghệ thuật #12 1979


Đây là mục thông tin ở hải ngoại. Tin về Trịnh Công Sơn sai nhưng cũng phản ứng ước vọng của tạp chí và độc giả - "tìm đến một môi trường tự do."

4 tháng 11, 2023

Mưa một mình (Rain Alone) - Trần Dạ Từ (1991)

Đây là cơn mưa chúng ta từng một ước
Here's the rain that we wished for
Khi ta mong ước, cơn mưa đã không tới
When we wished for it, the rain did not come
Khi cơn mưa tới, đã không còn chúng ta
When the rain came, then there was no longer us
Chỉ còn mưa. Mưa Một Mình
Only rain remained. Rain Alone

Mà mưa mưa mưa mãi.
That rains on and on

nguồn: Thế Kỷ 21 #24 (tháng 4 1991).

9 tháng 10, 2023

Les acteurs font parler d'eux. -- [Các đào kép nói về chính mình] (1928)

Le nommé Pham-ngọc-Xuong, 22 ans, acteur au Théâtre Quang-Lac, objet d'une plainte du nommé Ng.-van-Long, pour rupture de contrat et emport d'avances s'élevant à 50p.00, a été appréhendé et après audition remis en liberté, ayant offert de dédommager le plaignant et celui-ci ayant refusé.

La nommée Dao-thi-Chinh, 17 ans, chanteuse, demeurant route de Kham-Thien no 62, recherchée pour vol de divers effets et bijoux et d'une somme de 105p.00 au préjudice du nommé Dao-v-Nguyên, domicilié 8 route de Bach-Mai, a été appréhendée et déférée au Parquet.

Người có tên Phạm-ngọc-Xương, 22 tuổi, kép ở Rạp hát Quảng-Lạc, đối tượng bị người có tên Ng.-văn-Long tố cáo vi phạm hợp đồng và nhận tạm ứng 50 đồng, bị bắt và sau khi xét xử được trả tự do vì đã đề nghị bồi thường cho người khiếu nại và người ấy đã từ chối.

Người có tên Đào-thị-Chinh, 17 tuổi, cô đầu, trú ngụ ở số 62 đường Khâm-Thiên bị truy nã về tội trộm cắp nhiều tài sản và đồ trang sức và số tiền 105 đồng thiệt hại cho người có tên Đào-v-Nguyên, trú tại 8 đường Bạch-Mai, đã bị bắt và chuyển đến Văn phòng Công tố..

nguồn: L'Avenir du Tonkin 14 tháng 3 1928


Là người đọc báo cũ để tìm hiểu về văn hóa Việt Nam hồi xưa thì lắm lần chỉ có thông tin trong những mục về các kẻ tội phạm.

6 tháng 10, 2023

Đi Xe Đạp (Ride A Bike) - Y Vũ (1997)

Swing

Nghèo nên đi xe đạp
Poor so I ride a bike
Tôi nào biết chi hơn
Anyone know anything better?
Vi tôi đi xe đạp 
Because I ride a bike
Nên đào cũng giông luôn
The ladies all feel cursed
Nghèo nên đi xe đạp (Ôi giời!)
Poor so I ride a bike (Heavens!)
Xe đạp mát hơn Dream
It's more refreshing than a Dream
Đạp như điên như cuồng
Pedaling like mad, like crazy
Thấy cũng vơi nỗi buồn
Feeling a little less sad

Ai khen chê đời tôi mặc ai
Praise or find fault with my life, who cares?
Có nuôi tôi được đâu người ơi
Does it feed me at all people?
Tôi vui tươi một tâm hồn trai
I'm happy, with a young man's soul
Sống thênh thang giữa đời
Living large this life
Tôi đi trên đường khuya mình tôi
I go alone on midnight roads
Có gió trăng làm tôi thảnh thơi
There's wind and moon to give me leisure
Tôi quên đi ngày qua sầu lo
I forget the days of worry
Mặc cho em hững hờ.
Never mind your indifference.

Niềm vui đi xe đạp
Happily ride a bike
Dẫu đạp rã cả đôi chân
Even if I wear my legs down
Mà vui trong tinh thân 
I've joy in my spirit
Như liều thuốc dưỡng sinh
Like a rejuvenating medecine
Vì tôi đi xe đạp
Because I ride a bike
Em nhìn mắt khinh khi (Ôi giời)
You look with scornful eyes (Heavens!)
Mặc cho em chê cười
Who cares that you find fault and laugh
Có chi đâu cuộc đời
It's nothing at all in my life


Bài ca "Đi xe đạp" xuất hiện trên hai đĩa Châu Productions, Westminster, CA xuất bản năm 1997 là đĩa Ghen với giọng ca Bảo Chung và đĩa Hạt Cát Mong Manh với giọng ca Ngọc Sơn.  Có thể "Đi xe đạp" đã được phát hành ở Việt Nam sớm hơn một ít.

Y Vũ ngoài 60 tuổi khi sáng tác "Đi xe đạp." Sau 1975 ông phải bỏ nghề nhạc sĩ sáng tác thành ngừơi lao động.  Chắc ông rất quen đi xe đạp.

Dù đau ốm, Y Vũ đón tôi tại nhà ông ở quận 12. Nói chuyện với ông tôi được rất thông tin rất có giá trị. Tôi đã biết ông bị bệnh nặng, nhưng không ngờ chưa tròn một tháng thì ông mất.  Tôi xin chia buồn với vợ và đại gia đình ông và cám ơn ông đã dành một ít thì giờ để nói chuyện với tôi.




Bảo Chung ca "Đi xe đạp."

28 tháng 9, 2023

Bài Ca Tết Cho Em (A New Year's Song For You) - Quốc Dũng (1982?)

Tết này anh không thèm keo mứt
This New Year I don't hunger for candies and preserves
Vì đã có môi em thơm ngọt tựa sen hồng
Because I've had your sweet lips like rosy lotus
Tết này anh không thèm đi chơi
This New Year I've no desire for
Xi nê hay nhạc hội, Đà Lạt hay Vũng Tàu.
Cinema or musical festivals, Đà Lạt or Vũng Tầu.

Vì đã có em đem lại mộng đời
Because I've got you returning life's dreams
Tô thêm vào lòng người
Sketched into the heart
Chan chứa mọi nguồn vui.
Overflowing each source of happiness.

Tết này anh không thèm đốt pháo
This New Year I don't desire fireworks
Vì tiếng cười em, rộn rã lòng anh rồi.
Because your laughter enlivens my heart.

Tết nay anh không thèm chơi đánh bài
This New Year I don't desire to play cards
Vì trong vòng tay anh, đã có em như ngọc ngà
Because in my arms, I've got you like a precious stone
Tết này anh cũng chẳng chơi hoa
This New Year I also won't amuse myself with flower
Vì môi em cười, như chứa cả vườn xưa.
Because the smile on your lips, like it contains a garden of long ago.


Bảo Yến ca "Bài ca Tết cho em" - cassette Mẹ Gò Công.
 
Quốc Dũng kể rằng "Bài ca Tết cho em" được viết cho Bảo Yến thời hai người chưa kết hôn. Quốc Dũng và Bảo Yến được lấy nhau năm 1987.

"Bài ca Tết cho em" được phổ biến qua một băng cassette samizdat (самизда́т, tự xuất bản) Mẹ Gò Công xuất bản năm 1986. Sản xuất băng ấy, chính Quốc Dũng là nhạc sĩ kết nối nền âm nhạc Việt Nam Cộng Hòa với nhạc Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa thời đổi mới. Ông có công như vậy.  Tôi cám ơn ông và Bảo Yến nói chuyện với tôi tháng 6 2012. Xin chia buồn với Bảo Yến và thân nhân của nhạc sĩ Quốc Dũng.

14 tháng 9, 2023

Các ngài dùng đàn Tây, Ta, Tầu xin lại hiệu Tran-Dinh-Thu Luthier (1932)


Các ngài dùng đàn Tây, Ta, Tầu xin lại hiệu Tran-Dinh-Thu Luthier

87 RUE DE COTON

Là một hiệu danh tiếng nhật Đông-Pháp tự năm 1912.

Vừa rồi lại xin chính-phủ chừng nhận các thứ phim mới chế bằng thủy-tinh.

Lại năm 1932 bắt đầu đã xuất-sản ba thứ đàn kiểu mới là:

DƯƠNG-TRANH-CẦM

DƯƠNG-ĐIỆP-CẦM

BÁN-NGUYỆT-CẦM

nguồn: Sách nói về thành phố Hanoi (Hanoi: Nhật Nam Thư Quán Dược Phòng, 1932).


Trần Đình Thư ở 87 Hàng Bông là một trong những người đầu tiên sản xuất đàn ghi ta ở Việt Nam. Trong bản quảng cáo có các đàn nửa tây nửa ta của ông phát minh lúc bấy giờ.

25 tháng 8, 2023

Hát về cây lúa hôm nay (Singing of Ricestalks Today) - Hoàng Vân (1978)

Tôi hát bài ca ngợi ca cây lúa,
I sing a song praising stalks of rice
Và người trồng lúa cho quê hương.
And those who plant them for the homeland
Quê hương ơi, có gì đẹp hơn thế:
Oh homeland, is there anything more beautiful:
Đồng lúa hẹn hò những mùa gặt,
Promised rice fields of the harvests,
Tình yêu bắt đầu từ đôi mắt,
Love starting from a pair of eyes,
Ngày mai bắt đầu từ hôm nay.
Tomorrow starts from today.

Từ bàn tay xưa cấy trong gió bấc,
From hands who from times past have transplanted in the northeast winds
Chân lội bùn sâu dưới trời mưa phùn
Feet wade through deep mud beneath a sky of spitting rain
Từ đôi vai xưa kéo cày thay trâu.
From shoulders who pull the plough instead of oxen
Và không có đất vì nước đã mất
And there was no land because the nation was lost
Cho đến hôm nay, những chàng trai đang lái máy cày
Up until today, young men who drive motorized plows
Và bao cô gái sẽ ngồi máy cấy.
And so many young women will sit upon transplanting machines
Chiếc cầu tre chênh vênh nhỏ bé
The shaky, little bamboo bridge
Không mang nổi người gánh thóc nặng.
Couldn't handle the people carrying home the heavy paddy.
Đường lớn đã mở đi tới tương lai.
A wide road has opens toward the future.
Ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm nay.
Tomorrow begins today.
Ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm nay.
Tomorrow begins today.

Được mùa thóc lúa chớ phụ ngô khoai,
Having harvested rice paddy, don't be ungrateful for corn and tubers,
Ăn quả ngọt ngon nhớ người vun trồng,
When you eat sweet fruit, remember those who cultivated it
Bàn tay quê hương tháng ngày yêu thương.
The homeland's arms these loving months and days.
Bàn tay chiến đấu, bàn tay kiến thiết.
Arms for fighting, arms for building.
Sắp xếp giang sơn, những bàn tay anh dũng kiên cường
Putting our mountains and rivers in order, heroic, steadfast arms
Mở đường đi tới chân trời tươi sáng.
Opening roads toward bright horizons
Như tình yêu đem dâng cho người yêu
Like love you offered to a lover
Trong gian khổ hạnh phúc tới rồi.
From hardship happiness has arrived.
Đường lớn, đã mở đi tới tương lai,
Wide roads have opened toward the future.
Ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm nay.
Tomorrow begins today.
Ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm nay.
Tomorrow begins today.


Kiều Hưng ca "Hát về cây lúa hôm nay."
 
Tình yêu bện vào sức tiến bộ của xã hội chủ nghĩa. Sức công lao của nông dân đã nuôi đất nước, cơ khí hóa đồng ruộng sẽ tạo nên sự phát đạt nông thôn.

Love intertwined with socialist progress. Peasant labor nourishes the the nation; mechanizing the fields brings prosperity to the countryside.

Socialist realism means finding an ideal and amplifying it. Nothing is more essential to traditional Vietnamese life than rice. Rice always required great care and good fortune to bring to harvest. Circa 1978 rice was not plentiful in Vietnam. Many families had to supplement their diets with wheat and sorghum from the Soviet bloc. The song beseeches, "don't be ungrateful for corn and tubers," and most weren't because this was all that was fending off famine.

Hoàng Vân's song looks forward to a time when his country would translate battlefield success to a technological mastery of the rice harvest. One can argue that this has happened. There have been no rice shortages for many, many years. Present in the song, and present to anyone who holds a love of Vietnam in their heart, is the beauty of fields of ripe rice stalks ready for harvest.